(HNM) - Máy bay vừa hạ cánh xuống Canada th́ bố chồng tôi qua đời v́ bệnh tim. Trên máy bay, khi thấy người khó ở, ông đă kịp viết mấy ḍng di chúc và nhờ cơ trưởng của chuyến bay xác nhận. Theo di chúc, tài sản của ông để lại được chia cho 3 người con, trong đó có chồng tôi, mỗi người được một căn nhà trị giá 3 tỷ đồng. Nhưng chồng tôi đă chết trước ông bố. C̣n tôi th́ đă đi bước nữa và mang theo hai đứa con về nhà chồng mới.

Xin hỏi: di chúc lập trên máy bay có được coi là hợp pháp không và con tôi có được hưởng thừa kế di sản mà ông nội cho bố các cháu không?

- Theo quy định của Bộ luật Dân sự th́ người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng Nhà nước hoặc UBND cấp xă chứng thực bản di chúc của ḿnh. Đây là một quy định mở, không mang tính bắt buộc. Nghĩa là nếu bản di chúc không được chứng thực hay công chứng vẫn có giá trị pháp lư, miễn là nó bảo đảm được hai yêu cầu: Một là người lập di chúc trong trạng thái tinh thần minh mẫn sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, hoặc cưỡng ép; Hai là nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xă hội và h́nh thức di chúc không trái quy định của pháp luật.

Trong trường hợp chị hỏi, di chúc của bố chồng chị được lập trên máy bay, có sự xác nhận của cơ trưởng chuyến bay, th́ đó là di chúc hoàn toàn hợp pháp. Luật quy định: di chúc bằng văn bản của người đang đi trên tàu biển, máy bay có xác nhận của người chỉ huy phương tiện đó th́ cũng có giá trị như di chúc được công chứng Nhà nước hoặc UBND cấp xă chứng thực.

Tuy nhiên, di chúc của bố chồng chị có một phần nội dung không có hiệu lực pháp luật. Đó là phần di chúc chia căn nhà cho chồng chị, v́ chồng chị đă chết trước ông bố. Pháp luật quy định: Người được hưởng thừa kế theo di chúc phải c̣n sống vào thời điểm mở thừa kế (lúc người có di sản qua đời). Như vậy chồng chị không được thừa kế căn nhà mà ông bố chia cho và đương nhiên con chị cũng không được quyền thừa kế thế vị để nhận thay phần của bố cháu.

Mặc dù vậy, căn nhà 3 tỷ đồng kia cũng không hoàn toàn thuộc về hai thừa kế c̣n lại của bố chồng chị, mà nó sẽ được chia theo pháp luật. Nghĩa là 3 tỷ sẽ chia đều cho 3 kỷ phần thừa kế. Pháp luật quy định: phần di sản không có hiệu lực chia theo di chúc th́ phải chia theo pháp luật. Không có thừa kế thế vị trong trường hợp chia tài sản theo di chúc; nhưng lại có thừa kế thế vị trong trường hợp chia tài sản theo pháp luật. Con chị sẽ được thừa kế thế vị nhận 1 tỷ đồng thay phần của bố cháu. Như vậy, hai người anh em của chồng chị vừa được hưởng thừa kế theo di chúc, vừa được chia di sản thừa kế theo pháp luật, mỗi người thêm 1 tỷ đồng.

Luật gia Bùi Công Lư