Rất cần một kiến trúc sư trưởng để thành phố đẹp, kiến trúc hài ḥa và mang bản sắc riêng Ảnh: Huyền Linh

(HNM) - Bộ Xây dựng đang soạn thảo đề án thành lập Kiến trúc sư trưởng (KTST) nhằm tư vấn cho chính quyền đô thị các vấn đề về quy hoạch (QH) và kiến trúc (KT). Khác với mô h́nh KTST trước đây, KTST theo đề án của Bộ Xây dựng không phải là bộ máy của cơ quan hành chính...

Lư giải cho điều này, Bộ Xây dựng cho rằng, mô h́nh KTST trước đây được h́nh thành trên cơ sở kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, với vai tṛ là đầu mối quản lư sử dụng đất (gồm giới thiệu địa điểm, thẩm định và giao đất); là đầu mối quản lư xây dựng (gồm thỏa thuận QH-KT, cấp phép xây dựng); là đầu mối quản lư QH xây dựng (gồm lập, thẩm định và điều chỉnh QH). Mô h́nh KTST kiểu trên đă bị hành chính hóa nên vai tṛ tham mưu về chuyên môn của KTST không được phát huy. KTST là người thực hiện đồ án QH, nhưng lại có chức năng điều chỉnh QH, làm phát sinh nhiều bất cập. Chưa kể, chức danh này lại chưa tương thích cơ cấu tổ chức cán bộ trong hệ thống hành chính của UBND TP vào thời điểm đó, nên có lúc xuất hiện sự thiếu đồng thuận trong giải quyết công việc giữa KTST và một số cơ quan trong chính quyền đô thị.

Do những bất cập trên, Thủ tướng Chính phủ đă quyết định dừng thí điểm áp dụng mô h́nh KTST và chuyển đổi một số chức năng của Văn pḥng KTST về Sở QH-KT và Sở Xây dựng. Đến nay, trên cả nước chỉ có Hà Nội, TP Hồ Chí Minh có Sở QH-KT bên cạnh Sở Xây dựng và hoạt động đúng với chức năng của cơ quan hành chính nhà nước.

Theo Đề án KTST do Bộ Xây dựng soạn thảo, KTST được hiểu là người tư vấn-tham mưu cho chính quyền đô thị về chuyên môn trong việc chỉ đạo xây dựng, quản lư QH, KT đô thị, bảo đảm mỹ quan KT, cảnh quan, môi trường và tạo dựng bộ mặt đô thị hài ḥa, có bản sắc. KTST hoạt động độc lập và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch UBND thành phố. KTST có 5 quyền hạn, trong đó có quyền hạn là người phát ngôn của Chủ tịch UBND TP về những vấn đề có liên quan đến KT-QH xây dựng trước công luận; được phép yêu cầu các cơ quan chức năng cung cấp tài liệu, thông tin liên quan đến lĩnh vực QH-KT, xây dựng đô thị...

Từ thực tế trên, Bộ Xây dựng đề xuất hai mô h́nh. Mô h́nh thứ nhất, KTST là chuyên gia tư vấn về KT, QH, là đầu mối tập hợp các nhà chuyên môn, tư vấn tham mưu cho chính quyền đô thị trong việc chỉ đạo xây dựng, phát triển QH-KT và là Chủ tịch Hội đồng KT-QH thành phố. ưu điểm của mô h́nh này là KTST, với sự hỗ trợ của các nhà chuyên môn, sẽ thực hiện tốt nhiệm vụ tham mưu và đề xuất các định hướng phát triển về KT-QH cho chính quyền đô thị. Mô h́nh thứ hai, KTST là người đứng đầu cơ quan quản lư KT-QH, xây dựng đô thị. Mô h́nh này có nhược điểm là người đứng đầu cơ quan quản lư KT-QH sẽ phải giải quyết nhiều công việc hành chính, không có nhiều thời gian nghiên cứu, thực hiện nhiệm vụ tham mưu về chuyên môn cho chính quyền đô thị. Do vậy, mô h́nh thứ nhất với nguyên tắc KTST không phải là bộ máy thực hiện công việc hành chính được đi sâu nghiên cứu.

Tuy nhiên, một câu hỏi được đặt ra là KTST sẽ có quyền lực đến đâu? Góp ư cho đề án, cả ông Tô Anh Tuấn, Giám đốc Sở QH-KT Hà Nội và ông Nguyễn Trọng Ḥa, Giám đốc Sở QH-KT TP Hồ Chí Minh cùng cho rằng, KTST được giao quá nhiều nhiệm vụ. Các nhiệm vụ này hiện nay do Sở QH-KT hoặc Sở Xây dựng với quân số cả trăm người làm c̣n không xuể, nói ǵ đến một ḿnh KTST với bộ phận giúp việc?!.  GS.TS Nguyễn Mạnh Kiểm, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho rằng, KTST là chức danh cá nhân. Giúp việc cho cá nhân này có một số người. KTST không phải là một cơ quan nằm trong bộ máy hành chính nhà nước, nên cần làm rơ mối quan hệ giữa KTST và với các sở, ban, ngành. PGS Nguyễn Thúc Hoàng, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đề nghị bên cạnh chức năng tham mưu, cố vấn cho Chủ tịch UBND TP về những vấn đề mà Chủ tịch phải ra quyết định trong lĩnh vực quản lư KT-QH, cần bổ sung cho KTST chức năng tư vấn phản biện. Đồng thời, cần có cơ sở pháp lư cho vị trí của KTST, chẳng hạn có thuộc Văn pḥng UBND TP hay không, bởi KTST là tư vấn, nên Chủ tịch TP có thể nghe hoặc không nghe. Như vậy, vai tṛ của KTST không hiệu quả. 

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Hồng Quân khẳng định, KTST là cần thiết. Muốn đô thị phát triển có bản sắc và bản sắc ấy được ǵn giữ và phát huy thành văn hóa đô thị th́ phải có đầu mối quản lư, điều hành. Đầu mối đó chính là KTST thành phố. Với vai tṛ có thể ví như một nhạc trưởng, v́ vậy, đề án phải làm rơ mô h́nh, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của KTST. Dự kiến, Bộ Xây dựng sẽ tổ chức hội thảo quy mô quốc gia để lấy ư kiến đóng góp cho đề án.

G.K