Anh Mục bên ḷ gạch bị sập.

(HNM) - “Bát nước nóng rót ra rồi sẽ nguội dần, nỗi đau theo thời gian rồi sẽ vơi đi. Ai cũng nói thế, nhưng chúng tôi không thể nguôi ngoai nổi. Sao “lá vàng” lại phải lụi cụi làm cơm cúng trăm ngày cho “lá xanh” thế này, tội lắm ông Giời ơi!”, bà Vũ Thị Luy (66 tuổi) nấc lên khi nhóm phóng viên của báo Hànộimới đến trao 7 triệu đồng của bạn đọc Trịnh Phương Anh, Trịnh Trang My và Trần Quang Linh ở 125 Đặng Tiến Đông, Đống Đa, Hà Nội gửi tới các gia đ́nh có người bị nạn trong vụ sập ḷ gạch chiều ngày 7-1 vừa qua tại thôn Cổ Châu (xă Châu Can, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây).

Những cảnh đời tang tóc

Chúng tôi trở lại Châu Can vào chiều 14-4, tṛn một trăm ngày kể từ buổi chiều sập ḷ gạch kinh hoàng cướp mất sinh mạng của 6 người đàn bà ấy. Cả 5 gia đ́nh ở xă Châu Can (c̣n một gia đ́nh ở xă Đại Xuyên, huyện Phú Xuyên) đều đang lặng lẽ chuẩn bị mâm cơm cúng trăm ngày cho vong linh người đă khuất. Cả 5 người chồng không chỉ có chung nỗi đau mất vợ. Họ c̣n giống nhau ở cái vẻ ngoài khắc khổ, trông già hơn rất nhiều so với tuổi trên dưới 40. Những đứa trẻ th́ ngơ ngác, thất thần v́ không c̣n mẹ. Anh thợ nề Đào Viết Duy, chồng nạn nhân Nguyễn Thị Thi (thôn Tư Can, xă Châu Can) vẫn chưa hết bàng hoàng, kể lại: “Khoảng ba giờ  chiều  hôm 7-1, tôi đang đi xây trong làng th́ cậu em họ đạp xe tới gọi và cứ kéo tôi đi thật nhanh đến ḷ gạch, linh tính chuyện chẳng lành, tôi lao vào vội lật manh chiếu lên rồi ngất xỉu!”.

Bên 3 đứa con líu ríu, trong đó, cháu Cao Văn Thông bé nhất mới 5 tuổi chưa hiểu được nỗi đau mất mát, anh Cao Văn Mục (thôn Tư Can) run run cầm chiếc phong b́ mà chúng tôi thay mặt bạn đọc báo Hànộimới trao gửi, xúc động: “Cám ơn những tấm ḷng thơm thảo, cám ơn nhà báo đă không quản đường xa đến giúp đỡ bố con chúng cháu!”. Buổi chiều xảy ra tai nạn, phải vất vả lắm, anh Mục mới bới được xác chị Nguyễn Thị Lấn. Chị Lấn cũng là người cuối cùng t́m được trong số những người tử nạn.

Chúng tôi cứ đi dọc con sông Lương để vào từng gia đ́nh, để được cùng chia sẻ nỗi đau. Cả xă Châu Can nằm gọn ở một khúc quẹo của sông Lương, hầu hết người dân đều nghèo, nhà cửa xập xệ. Người dân Châu Can chịu thương chịu khó, nhưng làm đủ thứ nghề th́ cũng chỉ ráo mồ hôi là hết tiền. Phụ nữ ngoài làm ruộng phải tranh thủ làm thêm nghề gánh gạch ra ḷ, vào ḷ, công nhật 30 ngàn đồng/ngày. Anh Mục nói giọng cam chịu: “Trước đây mấy năm, đă từng xảy ra sập ḷ làm chết một người. Biết là nguy hiểm nhưng nhà nghèo, ruộng ít, các cháu đều c̣n bé nên cứ phải nhắm mắt làm liều. Ai ngờ đốt gạch đốt luôn cả đời thế này. Bây giờ tôi phải một nách nuôi ba đứa con nheo nhóc!”.

Có lẽ phải gọi chị Nguyễn Thị Lư (thôn Cổ Châu, xă Châu Can) là người may mắn nếu so với những chị Thi, chị Lấn và những nạn nhân xấu số khác. Tai nạn “mới chỉ” làm chị bị găy ống chân, găy tay và găy thêm 3 giẻ xương sườn. Tiền công hằng tháng chẳng được bao nhiêu nhưng chi phí mổ xẻ, bó bột, tiền giường... trong cả tháng nằm viện đă lên tới trên 20 triệu đồng. “Chủ ḷ mới bồi thường có 8 triệu đồng. Vẫn biết c̣n người là c̣n của, nhưng điêu đứng lắm...”, anh Tĩnh chồng chị Lư nói vậy, c̣n chị Lư cười mà như mếu: “Lẽ ra hôm nay cũng là trăm ngày tôi!”.

Rời Châu Can, chúng tôi sang xă Đại Xuyên. Nạn nhân trẻ nhất, chị Nguyễn Thị Mai, 29 tuổi là người Châu Can sang làm dâu bên Đại Xuyên. Bà Vũ Thị Luy, mẹ chồng chị Mai bật khóc: “Thằng con trai tôi đau yếu, mới 34 tuổi đă bị nhiễm trùng máu, viêm cơ, mấy lần mổ rồi không khỏi. Cưới được cô con dâu thảo hiền, thật là phúc đức. Ông Giời chẳng thương, bắt cháu vắn số. Sao “lá già” lại phải lụi cụi làm cơm cúng trăm ngày cho “lá xanh” thế này, tội lắm ông Giời ơi!”.

Như chưa từng có tai họa

Cái ḷ gạch oan nghiệt ấy nằm ở cuối làng, ngay sát bờ sông Lương vẫn c̣n nguyên mấy bức tường gạch cùng khung mái ọp ẹp như là chứng tích của nỗi đau. Ngay cạnh đó, những ḷ khác vẫn đang hoạt động như chưa từng có tai họa xảy ra. Người dân nơi đây cho biết, một số ḷ trong đó là của ông Nguyễn Văn Đủ (thôn Kháng Thái, xă Khai Thái, huyện Phú Xuyên), cũng là chủ của cái ḷ gạch đă sập vào chiều ngày 7-1. Sau vụ sập ḷ, nhiều người sợ, bỏ nghề nhưng vẫn c̣n vài chục người theo. Khi chúng tôi hỏi sao vẫn làm, một phụ nữ bịt khăn kín mặt, tay vẫn mải miết xếp gạch trả lời: “Không làm th́ biết lấy cái ǵ bỏ vào mồm?”.

Được biết, trước t́nh h́nh mất an toàn nghiêm trọng và người lao động hoàn toàn làm việc theo “hợp đồng miệng”, không có trang thiết bị bảo hộ lao động, từ năm 2007, UBND tỉnh Hà Tây cũng như nhiều địa phương khác đă có văn bản yêu cầu ngừng khai thác và buộc các chủ ḷ phải phá dỡ ḷ. Riêng với ḷ gạch tại xă Châu Can, UBND tỉnh Hà Tây và UBND huyện Phú Xuyên đều đă yêu cầu phá dỡ từ giữa năm 1997. Tuy nhiên, do không xử lư kiên quyết nên chủ ḷ vẫn tận dụng khai thác. Và hậu quả đau ḷng đă xảy ra. Trong ngày xảy ra tai nạn, lănh đạo tỉnh Hà Tây và Sở LĐTB&XH tỉnh đều khẳng định sẽ kiểm tra, làm rơ sai phạm cũng như trách nhiệm của những cá nhân liên quan nhưng đến nay, vẫn chưa có kết luận nào được đưa ra. Ngay trong chiều 14-4, khi phóng viên vào ḷ để chụp ảnh hiện trường sản xuất, chủ ḷ Nguyễn Văn Đủ vẫn điềm nhiên ngồi trong lán chỉ đạo sản xuất. Điều khiến chúng tôi  ngạc nhiên và bất b́nh là khi phóng viên đề cập đến chuyện tại sao vẫn để ḷ gạch hoạt động, bất chấp ư kiến chỉ đạo của tỉnh, của huyện và nguy cơ tai nạn luôn ŕnh rập, một vị phó chủ tịch xă Châu Can lại tỏ vẻ khá thờ ơ và trả lời rằng đó là lĩnh vực “do người khác phụ trách” (?!)

Bài và ảnh: Tuấn Lương - Ngọc Hải