Các tàu chở than lậu bị bắt giữ.

(HNM) - Cơn mưa đến bất chợt nhưng khá to và dai dẳng. Các chiến sỹ thuộc Hải đội 2 - bộ đội biên pḥng tỉnh Quảng Ninh ái ngại nh́n chúng tôi: “Ra ngoài vịnh, nơi giam giữ hơn trăm con tàu chở than lậu, các nhà báo sẽ vất vả đấy!”. Tuy nhiên, trước đề nghị tha thiết của nhóm phóng viên báo Hànộimới, chiếc ca nô lập tức rẽ sóng ra khơi.

Bắt đă khó, giữ c̣n khổ hơn !

Từ ngày 8-4 đến nay, tại khu vực cửa khẩu Vạn Gia, lực lượng chức năng của tỉnh Quảng Ninh đă kiểm tra và bắt giữ 104 tàu đang trên đường vận chuyển than đi Trung Quốc. Hiện tại có 73/104 tàu xuất tŕnh hóa đơn, trong đó có 3 tàu đầy đủ giấy tờ hợp lệ, bước đầu phát hiện 5 doanh nghiệp tỉnh ngoài (4 ở Hải Pḥng, 1 ở Hà Nội) cấp 35 hóa đơn với tổng số 35.000 tấn than cho các tàu trên.     

Dưới làn mưa, từ xa chúng tôi đă thấy hàng dăy tàu lớn có xuất xứ Hải Pḥng, Hải Dương, Quảng Ninh... xếp hàng ngay ngắn, bạt phủ kín boong để che than. Chỉ mới chạy được vài chục mét, quần áo của các chiến sỹ bộ đội biên pḥng cũng như nhóm phóng viên đă ướt sũng. Vuốt nước mưa trên mặt, Trung úy Trần Văn Sơn thuộc Hải đội 2 cho biết: “Trước đây, đă nhiều lần bộ đội biên pḥng Quảng Ninh tổ chức vây bắt các tàu vận chuyển than lậu, nhưng đây là lần quy mô nhất với số lượng tàu thuyền vi phạm lớn nhất. Từ ngày 8-4 đến nay, 54 trên tổng số 60 CBCS của Hải đội 2 đă phải ngày đêm túc trực để canh giữ. Ngoài ra c̣n có sự tham gia phối hợp của lực lượng công an tỉnh”. “Liệu có xảy ra t́nh trạng các tàu buôn t́m cách trốn thoát và đă có tàu nào thoát được sau khi đă bị gom về đây?”. Trả lời câu hỏi này, một chiến sỹ chỉ tay ra xa: “Các anh có nh́n thấy những chiếc tàu cắm cờ đang đậu kia không? Toàn tàu của bộ đội biên pḥng tỉnh cả đấy! Chúng tôi phải chia nhau túc trực, ăn ngủ ngay trên tàu để kiểm soát!”. Nỗi vất vả đội mưa ra vịnh của chúng tôi nào có thấm tháp ǵ với những vất vả mà các anh đang phải gánh vác để bảo vệ nguồn “vàng đen” của Tổ quốc và lớn hơn là lập lại trật tự, kỷ cương trong hoạt động khai thác và buôn bán than...

Ca nô tấp vào chiếc tàu mang số hiệu HP 1565. Đây là chiếc tàu bị bắt giữ ngay trong những ngày đầu “chiến dịch”. Trên tàu, cánh thủy thủ và công nhân đang mải mê bài bạc. “Tàu bị giữ, không biết làm ǵ, bọn em chơi vui cho qua ngày” - một thủy thủ người Thủy Nguyên (Hải Pḥng) cho biết. Khi hỏi đến chủ tàu, thủy thủ này lấp lửng: “Bọn em đều mới vào làm được ít bữa th́ bị bắt giữ. Chủ tàu không có đây và thực sự em cũng không biết mặt chủ tàu”. “Không chỉ nhiều thủ đoạn trong quá tŕnh buôn bán, vận chuyển than lậu bán sang Trung Quốc, các chủ tàu thường ẩn mặt khiến cho công tác kiểm tra, xử lư vi phạm rất khó khăn. Trước mắt, lănh đạo tỉnh chỉ đạo tập trung tàu thuyền về đây, niêm phong hàng hóa để phục vụ công tác điều tra” - Trung úy Sơn nói. “Nghe nói Bí thư Tỉnh ủy bị đe dọa đặt ḿn nếu không giải phóng số tàu trên”-tôi thắc mắc. “Không chỉ Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Duy Hưng mà cả Đại tá Vũ Trọng Tiệp, Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy bộ đội Biên pḥng tỉnh Quảng Ninh cũng bị đe dọa. Một số đối tượng nhắn tin đă “thuộc” đường đi và nắm rơ thời gian biểu của vợ và con đồng chí Tiệp và khẳng định sẽ có “biện pháp”. “Ḿnh nghĩ các bác ấy không sợ đâu, chuyện dọa dẫm cũng là thường t́nh, bọn đầu nậu than cỡ lớn ở tỉnh chẳng qua cũng như những con bạch tuộc sẽ phun mực tự vệ khi bị người ta bắt mà thôi” - Anh Sơn khẳng định.

Bộ đội biên pḥng Quảng Ninh kiểm tra tàu chở than lậu Ảnh: Anh Tuấn

Nhà nhà đào than, người người đào than...

Có thể nói chuyện khai thác, vận chuyển, buôn bán than trái phép đă diễn ra “âm ỉ” tại Quảng Ninh từ nhiều năm nay. Có lúc bùng lên dữ dội, có lúc lại xẹp xuống. Nhưng từ đầu năm 2008 đến nay, t́nh h́nh khai thác, chế biến và tiêu thụ than trái phép ở Quảng Ninh diễn ra phức tạp, nóng hơn, trắng trợn hơn so với những năm trước. Những điểm nóng có thể kể đến là các khu vực thuộc huyện Đông Triều (Mạo Khê, Yên Thọ, Hồng Thái, Hoàng Quế, Tràng Khê, Tràng Lương), huyện Hoành Bồ (Tân Dân, Quảng La), TP Hạ Long (Cao Xanh, Việt Hưng, Đại Yên), TX Cẩm Phả (Mông Dương, Dương Huy). Có những nơi, việc khai thác trái phép diễn ra với quy mô lớn, sử dụng các phương tiện cơ giới như máy xúc, máy gạt, ô tô trọng tải 10, 15 tấn trở lên, sử dụng hàng trăm lao động ngang nhiên đào bới than cả ngày lẫn đêm, bất chấp sự quản lư của cơ quan nhà nước và chính quyền địa phương. Chỉ riêng trong ranh giới tài nguyên do Công ty Than Mạo Khê quản lư đă có 71 điểm khai thác than trái phép với quy mô từ nhỏ đến lớn, cả khai thác hầm ḷ và khai thác lộ thiên, có moong khai thác đào sát chân cột điện cao thế với chiều sâu 25 - 30 mét, chiều rộng đến 50 mét, kéo dài hàng trăm mét gây nguy cơ mất an toàn cho lưới điện. Ông Nguyễn Phồn Kền, Đội trưởng Đội quản lư điện cao thế miền Tây (Xí nghiệp Điện cao thế miền Bắc) bức xúc: “Qua kiểm tra hành lang hai đường dây 173, 174 tuyến Uông Bí - Phả Lại, phát hiện tại khu vực làng địa chất 906 thuộc thôn Trại Hà, xă Yên Thọ có rất nhiều điểm khai thác than thổ phỉ nằm trong hành lang an toàn và gần khu vực chân cột điện 110KV gây nứt, lún, lở chân cột đe dọa đến quá tŕnh vận hành, an toàn lưới điện”.

Đánh sập rồi lại... mọc

Ngoài các khu vực khai thác lộ thiên công khai nói trên, một số công ty, hộ dân lợi dụng việc san gạt mặt bằng làm dự án, cải tạo nhà, vườn, trồng rừng... để khai thác than. Các điểm khai thác, chế biến than trái phép thường nằm xen trong khu vực dân cư hoặc ở vùng sâu, vùng xa… rất khó kiểm soát. Như ở khu 5, phường Cao Xanh (TP Hạ Long), chỉ có 200 hộ gia đ́nh nhưng có tới gần 20 cửa ḷ khai thác than trái phép, trong đó có nhiều ḷ nằm trong nhà, sân vườn của nhà dân được xây tường bao kín. Ngày 5-3 vừa qua, UBND phường Cao Xanh đă lập biên bản đ́nh chỉ việc khai thác  ḷ than trái phép của Vũ Văn Hồng và chủ ḷ đă kư cam kết đóng cửa ḷ không khai thác. Nhưng chỉ sau đó vài ngày Vũ Văn Hồng tổ chức khai thác trở lại, hậu quả xảy ra bục nước, 2 người chết. Hay như trường hợp chủ ḷ Nguyễn Thế Huyền, tổ 16A, khu 2, phường Hà Khánh, cuối năm 2007 đă bị xử lư hành chính 10 triệu đồng về hành vi khai thác than trái phép nhưng đến tháng 3-2008 lại tái phạm. Các chủ ḷ đều nói rằng mặc dù “biết làm thế là vi phạm” nhưng v́ “ngoài làm than ra không biết làm ǵ khác…”. Với các “cửu vạn” th́  “biết làm than “thổ phỉ” là nguy hiểm, là vi phạm pháp luật nhưng v́ miếng cơm manh áo đành liều...”.

Khai thác đă vậy, việc triệt phá các điểm thu gom, vận chuyển, cảng bến cũng không kém phần quyết liệt. Các đối tượng thường hoạt động vào ban đêm dùng nhiều loại phương tiện lén lút thu gom, vận chuyển nhỏ lẻ, khi bị lực lượng chức năng phát hiện, sẵn sàng bỏ của chạy lấy người. Việc chế biến và tiêu thụ than trái phép diễn ra dọc cửa sông, bờ biển từ Đông Triều đến Cẩm Phả, qua t́m hiểu chúng tôi được biết có trên 50% các doanh nghiệp sử dụng bến băi tiêu thụ than không nằm trong số các cụm cảng theo Quy hoạch đă được UBND tỉnh phê duyệt. Điển h́nh là khu vực  Kim Sơn (Đông Triều) mặc dù không nằm trong  quy hoạch cụm cảng nhưng tại đây có tới 17 doanh nghiệp đang hoạt động kinh doanh cảng và bến rót than, gây ô nhiễm môi trường. Theo  công an tỉnh, năm 2007 đă tổ chức đánh sập 361 lượt cửa ḷ khai thác than trái phép, đ́nh chỉ 147 bến băi và điểm mua gom, bắt giữ 267 vụ với 277 đối tượng tổ chức khai thác, vận chuyển và kinh doanh than trái phép, xử phạt hành chính 676 triệu đồng, tịch thu 32.000 tấn than các loại, tịch thu bán phát mại 9.056 triệu đồng. Tính riêng từ ngày 1 đến 10-4-2008, qua 3 đợt ra quân cao điểm công an các địa phương đă phối hợp với các lực lượng chức năng đánh sập 244 lượt cửa ḷ, đ́nh chỉ 42 điểm khai thác lộ vỉa trái phép, 29 điểm kinh doanh trái phép, bắt giữ 381 đối tượng, phạt hành chính 804 triệu đồng, tịch thu 29.849 tấn than các loại trị giá 20.303 triệu đồng, đề nghị xử lư h́nh sự 22 đối tượng... nhưng v́ lợi nhuận thu được từ than khai thác trái phép quá dễ, quá lớn, nên các ḷ bị đánh sập một thời gian lại mọc lên, quy mô ngày càng to hơn.

Chúng tôi đă làm một ṿng quanh các hầm ḷ than “thổ phỉ” thuộc loại lớn, điều dễ nhận thấy là sau cú đánh “như trời giáng” của tỉnh, hầu như tất cả các ḷ đều “án binh bất động” và che đậy “khai trường” bằng vải bạt, cành cây một cách tạm bợ, hoặc gạt ủi qua loa... Bọn đầu nậu, chủ ḷ vẫn thập tḥ quanh quẩn đâu đó, như những con bạch tuộc tạm co ṿi nằm nép trong các hang sâu, chờ đến khi “sóng yên, biển lăng” lại tiếp tục t́m cách lách luật, đào bới, vận chuyển, buôn bán “vàng đen” - một trong những tài nguyên quư giá của đất nước đang được các cơ quan chức năng, địa phương quản lư  lỏng lẻo và chồng chéo...

Hà Trang - Tuấn Lương

(C̣n tiếp)