(HNM) - Lâu nay, Ṭa án được nh́n nhận như là một chốn công đường tôn nghiêm mà ở đó mọi thủ tục, tŕnh tự diễn biến phiên ṭa đều diễn ra theo những chuẩn mực nhất định, các quyết định của các HĐXX có giá trị đặc biệt quan trọng mà trong đó thẩm phán đóng vai tṛ như một biểu tượng “bất khả xâm phạm”. Song trên thực tế, mọi việc không hoàn toàn được như vậy. Bắt đầu từ số báo này, Hà Nội mới xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc những chuyện bên lề chốn công đường tại TAND TP Hà Nội.

Bài 1: Vừa khổ, vừa khó

Một buổi chiều cuối giờ tan tầm như thường lệ, ḍng người tan sở từ các ngả đường đi qua ngă ba Hai Bà Trưng - Triệu Quốc Đạt bỗng bị ách tắc lại bởi một đám đông hiếu kỳ đang xúm đông xúm đỏ xung quanh cổng TAND TP Hà Nội ở 43 phố Hai Bà Trưng. Cảnh sát trật tự đang cố gắng giải tỏa đám người nhà bị cáo đang nằm dài chắn trước cổng Ṭa án để tỏ ư phản đối phán quyết mà Ṭa vừa tuyên. Đây là nhóm người nhà của bị cáo Chu Thế Tâm (c̣n được gọi là Tâm “cuội”, nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Phong Phú) vừa bị Ṭa tuyên phạt Tù chung thân về 2 tội: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Công ty cổ phần Phong Phú được thành lập năm 2002, có trụ sở tại 44 Ngô Th́ Nhậm (quận Hai Bà Trưng, Hà Nội), có số vốn điều lệ 200 tỷ đồng, kinh doanh các ngành: xây dựng, san lấp mặt bằng, kinh doanh bất động sản, kinh doanh khách sạn, sân golf... Từ khi thành lập, không có ai đóng góp thêm một đồng tiền vốn nào, toàn bộ tiền vốn của công ty đều do Tâm quyết định. Mặc dù vậy, ngày 10-6-2003, công ty vẫn làm tờ tŕnh số 163 do Tâm kư gửi UBND tỉnh Hà Tây xin làm chủ đầu tư 4 dự án: Dự án đường Tế Tiêu -Yến Vỹ (vốn đầu tư 150 tỷ đồng), dự án đường Đỗ Xá-Quan Sơn (960 tỷ đồng), dự án khu du lịch hồ Quan Sơn (960 tỷ đồng), dự án Trung tâm dịch vụ tổng hợp và nhà ở Vạn Minh (vốn đầu tư 245 tỷ đồng, sau mở rộng lên 1.050 tỷ đồng). Do không có năng lực tài chính nhưng Tâm cùng một lúc xin làm chủ đầu tư nhiều dự án với mục đích khuếch trương danh tiếng của công ty để thu hút sự chú ư của các nhà đầu tư khác. Sau đó, kêu gọi họ góp tiền vốn để cùng thực hiện dự án rồi chiếm đoạt. Ngoài ra, khi gặp gỡ bất cứ đối tác nào, Tâm cũng huênh hoang nói có quan hệ tốt với các ban, ngành của tỉnh Hà Tây và có khả năng xin làm chủ đầu tư bất cứ dự án nào tại Hà Tây, nếu ai có nhu cầu th́ đưa tiền cho Tâm để Tâm lo chạy giúp. Tổng cộng, Tâm đă chiếm đoạt hơn 17 tỷ đồng của các bị hại mà không có khả năng thanh toán.

Kết thúc phiên ṭa, không những nhóm người nhà của bị cáo Tâm gây mất trật tự trước cổng ṭa mà c̣n lớn tiếng đe dọa sẽ cho thẩm phán một trận nhớ đời. Thân cô thế cô, không có người bảo vệ, cực chẳng đă, vị thẩm phán chủ tọa phải lén đi cổng sau của ṭa và nhờ thư kư phiên ṭa đưa về nhà.

Thiếu cơ chế bảo vệ thẩm phán, thiếu hành lang an toàn cho hoạt động nghề nghiệp mà phần lớn ơn th́ ít mà oán th́ nhiều, công việc vừa khó, vừa khổ... buộc thẩm phán nhiều phen phải tự t́m cách bảo vệ ḿnh. Điển h́nh trong việc này là Thẩm phán Nguyễn Văn Cương khi trên chiếc xe máy Dream II của anh lúc nào cũng có sẵn chiếc khóa Việt-Tiệp thô cứng dùng để khóa chiếc cặp to đùng của anh vào giữa xe. Anh giải thích: khóa như vậy là để cho chắc ăn, không sợ bị cướp giật giữa đường. Tưởng chiếc cặp của anh đựng của quư ǵ, hóa ra chỉ toàn là các văn bản luật, Nghị định, pháp lệnh và nhiều văn bản có liên quan tới việc xử án mà anh muốn mang về nhà tranh thủ buổi tối giở ra đọc tham khảo.

Vẫn c̣n nhiều chuyện để nói về nỗi khổ, nỗi vất vả của thẩm phán, song có lẽ nỗi khổ khó nói lên thành lời nhất của họ mà người ngoài cuộc có thể cảm nhận được là việc phải lao động cuối tuần. Cứ đến cuối giờ thứ sáu hàng tuần là các vị thẩm phán nhà ta lại phải nhanh nhanh chóng chóng thu xếp công việc để xắn quần, xắn áo đi lau chùi, dọn dẹp các pḥng xử án, hành lang các ṭa nhà... Đó là c̣n chưa kể đến trường hợp giờ làm việc bị cắt xén, chưa kịp hoàn tất xong công việc trong tuần, họ vẫn phải xếp lại, đi lao động đă, về đọc tiếp sau...

Hiện tại, cả nước có gần 4.300 thẩm phán, c̣n thiếu khoảng 655 thẩm phán. Con số này sẽ c̣n thiếu nữa khi mà trung b́nh ngành Ṭa án phải giải quyết khoảng 180 ngh́n vụ án/năm, và số vụ án này c̣n tiếp tục tăng thêm b́nh quân 15% mỗi năm. Trước thực tế đó, ngay cả Chánh án TAND Tối cao Trương Ḥa B́nh cũng đă phải tính đến kế: ngành sẽ quan tâm xây dựng h́nh ảnh đẹp, thậm chí phải tiểu thuyết hóa h́nh tượng thẩm phán, nhằm thu hút sinh viên vào làm việc tại các Ṭa án. Không hiểu, sau khi chứng kiến những nỗi khổ này, liệu có làm các cử nhân luật phải chùn bước?

LÊ THĂNG LONG

* Bài 2: Hoăn phiên ṭa - Bài ca muôn thuở