Vốn lớn nhất của thợ khóa là tay nghề.

(HNM) - Ở Hà Nội hiện có khoảng 30 điểm tập trung thợ sửa khóa, đông nhất là các phố Nguyễn Thái Học, Phạm Ngũ Lăo, Lương Văn Can. Ở đây, lúc nào cũng có 15 - 20 thợ  túc trực, chưa kể hàng loạt tuyến đường khác như Kim Mă, Lương Thế Vinh, Phố Huế, Hàng Mă... chẳng lúc nào vắng bóng họ.

Nghề chỉ dành cho đàn ông

Thợ chuyên nghiệp sửa khóa ở Hà Nội hầu hết là đàn ông làng Tương Chúc, Tự Khoát của xă Ngũ Hiệp, huyện Thanh Tŕ. Họ có danh thiếp để giao dịch, có điện thoại di động để khách tiện liên lạc. Số khác là thợ lẻ đến từ Hà Tây, Nam Định.

Anh Sáng, một thợ khóa có thâm niên 35 năm trong nghề cho biết: “Nghề sửa khóa  đ̣i hỏi sự khéo léo của đôi tay, sự linh hoạt của đầu óc. Cần nhất là đôi bàn tay cứng khỏe để mài, giũa từ miếng sắt thành những chiếc ch́a chuẩn xác. Bên cạnh đó, do tính chất công việc phải đi rong nhiều nên phải có sức khỏe tốt”.

 Thông thường, đàn ông làm nghề thợ khóa ở xă Ngũ Hiệp phải từ 25 - 30 tuổi trở lên mới nghĩ tới việc độc lập “kiếm cơm” bằng nghề. Dưới tuổi đó, thợ khóa chỉ quanh quẩn phụ việc cho mấy cửa hiệu lớn bởi có xách đồ tự đi kiếm khách cũng không ai dám thuê. “Nhà cửa, tài sản của họ tất cả ở đấy. Ai dám tin một ông thợ mặt non choẹt làm ch́a, mở khóa cho ngôi nhà của ḿnh v́ biết sau đó anh ta có copy hay dẫn đường cho lưu manh đến nhà phá cửa của họ không”, anh Sáng nói.

Vốn ít, thu nhập cao

Sửa khóa không cần nhiều vốn mà thu nhập khá cao. Đồ nghề của người thợ rất đơn giản: một máy mài và các phôi ch́a. Vốn chỉ cần trên dưới 3 triệu đồng, người thợ sẽ có ngay một bộ đồ hoàn chỉnh. Vốn lớn nhất của người thợ khóa chính là tay nghề cao để làm ch́a và xử lư các ổ khóa bị mất ch́a hoặc hỏng hóc.

Anh Sáng cho biết, từ khi có máy mài, công việc của các anh nhàn hơn khá nhiều. Tuy nhiên, máy cũng chỉ hỗ trợ việc tạo ch́a chứ không thể giúp người thợ mở  khóa. Công việc này  phải làm thủ công dựa vào kinh nghiệm và cảm quan nghề nghiệp của chính người thợ.

Khóa hiện nay có tính bền vững cao, ruột dần dần chuyển từ bi sang thép ống, thép lá; ch́a khóa chuyển từ dẹp sang tṛn hoặc trái khế; nguyên liệu sản xuất ổ khóa ngày càng cứng cáp hơn và che chắn đủ chiều theo dạng chống cưa, chống cắt... Riêng  các loại khóa số, thợ khóa phải nắm bắt được các nguyên lư, cấu tạo mới có cơ sở để “điều trị”. V́ vậy tiền công của thợ cũng cao hơn. Trừ số thợ khóa non tay, đang học việc, c̣n những thợ cứng như anh Sáng hoàn toàn có thể sống khá sung túc. Mỗi thợ khóa trung b́nh một tháng kiếm được từ 3 triệu đến 4 triệu đồng. Người có tay nghề cứng, nhiều khách quen c̣n có thể kiếm được cao hơn. So với làm nông nghiệp, đây là mức thu nhập hấp dẫn hơn rất nhiều.

Những tai nạn nghề nghiệp

Một lần vừa mở hàng, anh Sáng được một phụ nữ trẻ đến thuê mở khóa ngôi nhà 2 tầng ở phố Ḷ Đúc. Nh́n cô gái có vẻ ngoài b́nh thường, anh đồng ư. “Không ngờ đó lại là kẻ gian, qua theo dơi biết chủ nhà đi vắng, lợi dụng thuê tôi để mở cửa vào ăn cắp. Bất ngờ gia chủ về, kẻ gian  bỏ chạy c̣n tôi phải ở lại chịu trận. May mà công an xác minh tôi đúng là thợ khóa và chưa có tiền án, tiền sự ǵ nên cho về”, anh Sáng kể lại.

Lần khác, anh Sáng được một người đàn ông đến nhờ làm thêm một chùm ch́a khóa hơn 10 chiếc, pḥng khi mất. Anh hào hứng v́ được một mối khách to, làm trong hai tiếng kiếm được bằng cả ngày. Vài hôm sau, công an gọi anh lên hỏi chuyện. Hóa ra chùm ch́a khóa đó là của một khách sạn. Kẻ gian đă lợi dụng sở hở của nhân viên lễ tân mang đến thuê anh “nhân bản” rồi về cuỗm chót lọt 7 chiếc ti vi th́ bị bắt.  Anh Sáng được yêu cầu tường tŕnh lại sự việc và bị tịch thu bộ đồ nghề. Sau vụ đó, anh phải vay tiền bạn bè để sắm đồ mới.

Đồng nghiệp của anh Sáng như anh Tuấn, anh Toàn hay anh Lâm đều kinh qua những tai nạn tương tự. Họ gọi đó là “tai nạn nghề nghiệp”.

Bài học từ những vụ bị lợi dụng và liên đới khiến cho các thợ khóa rất cảnh giác. Anh Tuấn tổng kết: “Thợ khóa phải thận trọng đoán người, nếu không sẽ vô t́nh tiếp tay cho kẻ gian. Nghề là miếng cơm manh áo, nếu v́ mối lợi cỏn con mà để mất nghề hay vi phạm pháp luật th́ thật không đáng”.

Vân Nhi