(HNM) - Hà Nội hôm nay đă hửng nắng. Nước dần rút khỏi những con ngơ nhỏ. Nhưng những ǵ c̣n để lại cho người  Hà Nội sẽ măi là dấu ấn khó phai. Chỉ qua vài ngày, nhiều người mất mát tài sản, đồng ruộng trắng nước, lúa và hoa màu bị tàn phá. Đau đớn nhất là những thiệt hại về người. Nhưng cũng chính trong những khó khăn, mất mát ấy đă xuất hiện bao câu chuyện cảm động về ḷng nhân ái, sự bao dung, thương yêu thấm đẫm t́nh người…

Chuyện ở vùng rốn nước

Mưa đă tạnh nhưng con đường vào xă Đại Áng, huyện Thanh Tŕ vẫn mênh mông nước. Mỗi ngày qua đi, mực nước của cả thành phố dồn về đây nên nền xă lại nhích lên thêm khoảng 20cm. Theo tính toán, khi nước trong thành phố rút hết, ít nhất cũng phải mươi, mười lăm hôm sau Đại Áng mới trở lại khô ráo. Thanh Tŕ là nơi trực tiếp “chia nước” cho vùng nội thành, hứng nước của cả thành phố đổ dồn về. Riêng  vùng Đại Áng th́ lại như cái phễu hứng nước cho cả huyện. Những đợt úng lũ, khi các nơi trong phố đă bắt đầu khô ráo, nhịp sống trở lại b́nh thường th́ Đại Áng nước mới từ từ rút.

Thế đất sinh nết người, nên cũng dễ hiểu khi dân Đại Áng đă tích cực chủ động pḥng, chống, giỏi sống chung với lũ. Kinh nghiệm sống cùng lũ như vậy cứ h́nh thành qua từng thế hệ người Đại Áng, nhất là hôm nay, trong việc thực hiện phương châm “4 tại chỗ”. Chỉ huy tại chỗ, xă đă chủ động quán triệt về đến xóm, thôn. Vật tư tại chỗ, bà con tận dụng ngay kinh nghiệm địa phương, không có đất cát th́ xúc bùn cho vào bao đất be bờ. Lực lượng tại chỗ, không cần huy động, cả làng lúc nào cũng sẵn sàng. Tiền của tại chỗ, mỗi nhà không ít th́ nhiều đều sẵn sàng góp công, góp của lo cho việc chung. Tự hào về truyền thống quê hương, Bí thư Đảng ủy xă Nguyễn Văn Hành cho biết: Hiện tại mực nước tại Đại Áng đang cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1984 già nửa mét, mỗi ngày nước tăng thêm 20 cm, mới chỉ qua một đêm 5-10, nước đă ngập sân trụ sở ủy ban là nơi cao nhất xă. Riêng nơi sâu nhất trong xă có điểm ngập gần tới mái nhà. Đă có 816/2071 hộ dân phải sơ tán đến nơi an toàn, 2 trạm bơm nước sạch không hoạt động được, điện đă phải cắt để bảo đảm an toàn… Tuy nhiên, do vận dụng linh hoạt “4 tại chỗ”, Đại Áng vẫn chủ động được t́nh h́nh, chưa phải xin sự giúp đỡ của huyện và thành phố”.

Câu chuyện cảm động nhất Đại Áng trong mấy ngày qua là chuyện cả làng lo đám hiếu của cụ Nguyễn Thị Mùi ở đội 6, thôn Vĩnh Trung. Hôm cụ Mùi đi (2 -11) đúng vào thời điểm mưa to nhất, nước đă ngập đến nhà nên dân làng đă bàn cùng gia đ́nh quyết định đưa cụ ra đồng ngay. Chưa đợi  xă phát lệnh cả làng đă huy động thuyền vào chở áo quan, ṿng hoa ra đồng. Cánh đồng trắng xóa nước, nhưng với kinh nghiệm của người Đại Áng, gần 200 nhân công đă xúc bùn đất từ dưới nước, đắp thành g̣ nổi cho cụ mồ yên mả đẹp. Lo việc hiếu cho cụ xong, cả xă mới bắt đầu chạy lũ. Bàn ghế, giường tủ cứ thế kê cao, thuyền bè đă được chuẩn bị sẵn dọn xong cho nhà ḿnh lại rủ nhau kéo sang lo cho hàng xóm. Chủ tịch hội cựu chiến binh xă Nguyễn Đ́nh Binh gần 60 tuổi có ngay “sáng kiến” quyên góp mỗi nhà một ít tiền mua ḿ tôm và gạo cứu trợ khẩn cấp những hộ dân khó khăn. Không chỉ lội nước đưa gạo ḿ đến từng nhà, ông Binh c̣n trực tiếp vận động 299 hội viên cựu chiến binh cùng vào cuộc. Khi nói về việc này, ông cứ cười x̣a, “th́ tinh thần bộ đội Cụ Hồ, chống giặc nước cũng như chống ngoại xâm có ǵ đâu mà kể công”. Không riêng cựu chiến binh vào cuộc, Hội Phụ nữ Đại Áng cũng góp tay chăm lo nước sạch và vệ sinh môi trường, thanh niên ra đồng bắt cá cũng làm theo người lớn tự giác dọn dẹp rác thải và thu gom túi nylon. Anh Nguyễn Văn Hùng ở đội 4, thôn Vĩnh Trung giơ xâu cá vừa bắt được trên đường đi làm về, khoe: “Cá tự nhẩy lên thuyền, nhà không ăn hết th́ đem biếu hàng xóm chứ đáng bao nhiêu mà bán”. Ở Đại Áng không có chuyện người buôn bán lợi dụng tăng giá. Trên con đường đi sâu vào thôn Vĩnh Trung, ông Nguyễn Văn Giỏi ở đội 5 lội nước đến cổ đi chợ về cho biết: “Làm ǵ có chuyện tăng giá ở đây. Bà con c̣n giúp nhau, cứ lấy hàng về, lúc nào thanh toán cũng được”. Giơ bó cỏ vừa cắt được, ông Giỏi khoe luôn: “Người Đại Áng không đói th́ trâu ḅ cũng không bị bỏ đói, tớ vừa đi cắt cỏ cho ḅ về đấy”. Cũng như nhiều gia đ́nh khác ở Đại Áng, đàn gia súc và gia cầm của nhà ông Giỏi đă được đưa lên nơi cao ráo, an toàn được chăm sóc cẩn thận không để thiệt hại.

Thanh Tŕ qua một tuần mưa lũ, càng chứng tỏ tinh thần chủ động ứng phó với thiên tai. Trên cái nền chung đó, Đại Áng nổi lên như một điểm sáng. Chủ tịch xă Nguyễn Bá Đông găi đầu giăi bày: “Nếu t́m nhân tố điển h́nh, nêu cao tinh thần “tương thân tương ái”, chủ động vượt khó, giúp đỡ người khác ở xă tôi th́ có lẽ phải đưa cả làng lên báo mất!”.

Những h́nh ảnh khó quên trong phố

Chả hiểu sao khi viết đến đây tôi cứ nhớ như in vẻ mặt thất thần cùng giọng nói như lạc đi của ông Đỗ Huy Vũ, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Tân Mai, tổ trưởng tổ dân phố số 35: “Nhà bà ư khổ lắm! Ở tuổi gần đất xa trời rồi mà chả hiểu thế nào lại lăn ṭm xuống nước?”. Ấy là ông nói về trường hợp cụ Lê Thị Kim Tính số nhà 730 H 12 (Tân Mai) vừa mất trong cơn lũ dữ. Cụ Tính ốm đúng hôm mưa to, nước khắp nơi bất ngờ đổ về. Nhà chỉ có 1 tầng nên con cháu phải kê giường lên cho cụ nằm. Nước ngập mênh mang, cụ lại đang ốm nặng nên không ai ra được mà đưa cụ đi bệnh viện. Một lần cụ cựa ḿnh, thế là giường lật ngă xuống, cụ mất. Trong cơn mưa trắng trời, bà con hàng xóm đă mỗi người một tay băng qua phố  ngập đến tận ngực đưa cụ lên nhà tang lễ. Bản thân ông Vũ chẳng quản ngại khó khăn cũng là người trực tiếp cùng bà con đưa cụ Tính về cơi vĩnh hằng trong những ngày Hà Nội sẵn sàng đổ mưa.

Đó chỉ là một trong biết bao câu chuyện cảm động về t́nh người mà chúng tôi gặp được trong mấy ngày qua. Trong những ngày hoạt động nghiệp vụ trong vùng rốn lũ Hà Nội, cũng may nhờ gặp được những người dân tốt bụng mà chúng tôi đă có những trang viết kịp thời, đưa những thông tin nóng hổi đến với bạn đọc. Biết chúng tôi là “nhà báo” đi phản ánh t́nh h́nh băo lũ nên ai cũng giúp đỡ rất nhiệt t́nh. Thậm chí, nhiều “chủ đ̣” c̣n “t́nh nguyện” đưa chúng tôi đi đến những nơi sâu nhất, xa nhất trong những ngơ phố. H́nh ảnh đó thật đối lập với chuyện khối người lợi dụng dịp này để kiếm tiền và bắt chẹt nên đă tạo thành nỗi ám ảnh, không kém khó khăn gây ra v́ mưa úng. Tôi lại nhớ đến h́nh ảnh anh thanh niên tên Việt Hưng ở phố Nguyễn Lương Bằng suốt mấy ngày liền từ cơ quan về nhà lại bày cách sửa xe cho bao người khi đi qua đoạn nước gập trong cái nh́n “sắc lẹm” của những người lau buzi di động. Trong khi thực hiện bài viết này, bài chúng tôi lại nhận được điện thoại của chị Thanh Huyền, cán bộ Ban Tôn giáo Chính phủ, nhờ cơ quan báo chí chuyển lời cảm ơn đến một anh công nhân ngành Thoát nước trực tại ngă tư Quang Trung - Trần Quốc Toản trong ngày 1-11, đă vừa làm nhiệm vụ chuyên môn vừa hướng dẫn giao thông và trực tiếp đưa dân qua những đoạn ngập sâu nhất trên phố... Với những người Hà Nội mấy ngày qua sẽ măi là những chuỗi ngày đáng nhớ. Tại một số điểm ngập nặng, hàng ngh́n con người bị cô lập. Không điện, không nước, hạn chế cả nấu ăn. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, điều cảm động hơn cả là t́nh làng nghĩa xóm. Nhà may mắn giúp đỡ nhà hoạn nạn, nhà hoạn nạn ít giúp đỡ nhà hoạn nạn nhiều. Cũng chưa phải lớn lắm, chỉ dăm ba gói ḿ tôm, vài lon gạo ướt và những bộ quần áo cũ, nhưng nghĩa cử ấy khiến ai cũng cảm động.

Ông Đặng Nam, ở Khu tập thể Đền Lừ vẫn chưa hết bàng hoàng, nói như khóc: “Nước đổ về, trong nhà chỉ có hai thân già, chúng tôi thất kinh hồn vía, cứ tưởng ôm nhau mà chết… Ngồi trong nhà nh́n ra thấy nước mỗi lúc mỗi dâng cao, tiếng nhà tốc mái kêu loảng xoảng... May mà c̣n có bà con cứu giúp mỗi người một tay đưa chúng tôi đến nơi an toàn”. Vào đêm mưa gió đầu tiên, khi nước ngập ngang hông lạnh buốt, những hộ tầng hai trong khu tập thể cử vội 3 thanh niên trai tráng phá cửa đưa hai vị hàng xóm đang run lập cập trong nước lên nơi khô ráo. Tại nhiều khu tập thể khác ở Thành Công, Tân Mai, Đền Lừ, Bạch Mai, Nghĩa Đô… nhiều hộ tầng hai cũng sẵn sàng “phá lệ” mở toang cổng, cho hàng xóm chuyển đồ đạc lên nhà ḿnh tránh nước. Lúc đầu, có người c̣n do dự, sau th́ không chỉ gửi đồ, hàng trăm cư dân tầng một đă di lên tầng hai trú ngụ. Ở đây, những “đại gia đ́nh mới” chia nhau từng miếng ăn, ngụm nước.

Trong căn pḥng nhỏ  202 khu tập thể Kim Liên những ngày mênh mang nước, gặp h́nh ảnh lũ trẻ ngồi quây quần bên bà lăo tóc bạc như tiên làm chúng tôi nhớ măi. Đứa cháu nhỏ ngồi trong ḷng bà, tay cầm nửa chiếc bánh ḿ gặm trệu trạo. Gần một tuần lễ  nay, cả bà lẫn cháu chỉ ăn bánh ḿ do hàng xóm đưa sang. Có lẽ đang tuổi ăn, tuổi lớn, mấy ngày phải nằm bẹp tại nhà, sinh hoạt, ăn uống không đầy đủ nên lũ trẻ chẳng c̣n muốn chơi đùa. Vẻ mệt mỏi hiện rơ trên những đôi mắt tṛn ngơ ngác. Bà thương cháu quá nhưng nước lũ thế này, cũng chẳng biết làm thế nào, mỗi ngày chỉ chịu ăn một nửa chiếc bánh, phần c̣n lại bà dành hết cho lũ cháu nhỏ. Ăn bánh ḿ vă nên đến bữa thứ hai có đứa chẳng chịu ăn khiến bà cứ phải ép. Ṭ ṃ, tôi gặng hỏi, sao bà nhiều cháu thế? Cụ cười hiền: “Có phải cháu tôi đâu, toàn con cháu mấy người hàng xóm cả đấy. Bố mẹ chúng nó mấy hôm vừa rồi thức trắng đêm trông con, giờ mệt quá lăn ra ngủ. Tội nghiệp lũ trẻ, nên tôi nhận trông hộ... Cũng chẳng phiền ǵ!”.

Thay lời kết

23h đêm 4-11 từ Trung tâm chỉ huy thành phố sẵn sàng ứng cứu với mọi diễn biến của lũ lụt vừa được thành lập theo chỉ đạo của Thủ tướng, chiếc xe của Chủ tịch UBND Hà Nội vẫn nổ máy chờ sẵn. 15 phút sau, xe lại lao vút đi xuyên màn đêm đưa người đứng đầu chính quyền TP lao vào những điểm xung yếu về ngập lụt, kiểm tra các tuyến đê Hà Nội trực tiếp đưa ra những quyết sách kịp thời. Người dân Thủ đô giờ này đă yên giấc và chắc ít ai biết được cả tuần nay đồng chí chủ tịch  hầu như không ngủ với bao nỗi lo đời sống dân sinh....

Hà Nội bao đời nay vẫn là vùng đất của sự hội tụ, kết tinh, lan tỏa những truyền thống, tinh hoa từ mọi vùng đất nước. Đă có nhiều luận bàn, nghiên cứu về những nét đẹp trong tính cách người Hà Nội được bồi đắp qua ngàn năm lịch sử. Cũng chưa phải đă có sự nhất trí hoàn toàn trong cách đánh giá, xếp hạng những giá trị tinh thần đó. Nhưng chắc hẳn, ai cũng cùng đồng ư rằng ḷng nhân ái, bao dung vẫn là một trong những nét đẹp của con người đất thủ đô ngàn năm văn hiến. Nét đẹp ấy thêm một lần được khẳng định trong những ngày mưa lũ vừa qua. Trong những ngày cùng bao người dân thành phố dầm chân trong nước lũ, trong tôi vững chắc một niềm tin: Nét đẹp truyền thống đó sẽ là điểm tựa để Hà Nội vượt qua khó khăn tiếp tục vươn lên những tầm cao mới.

Dương Hiệp