(HNM) - Nếu ai có dịp như chúng tôi khi được chứng kiến tận mắt cảnh những người công nhân dọn về nơi ở mới trong những ṭa nhà cao chọc trời, mọc lên sừng sững ở một góc thành phố th́ mới có thể hiểu tâm trạng và nỗi niềm của họ.

Với những con người đó, từ khi chấp nhận cảnh xa nhà lên Hà Nội, vào làm việc tại các khu công nghiệp th́ mong ước có nơi "an cư" trong những khu chung cư hiện đại có lẽ chỉ là một giấc mơ xa vời. Nhưng giờ đây, giấc mơ đó đă thành hiện thực, ít nhất là đối với hơn hai ngh́n công nhân của khu công nghiệp Thăng Long. Và đă có bao nhiêu người phải trải qua không ít gian nan vất vả để câu chuyện cổ tích ấy hiển hiện giữa đời thường...

Không c̣n là câu chuyện cổ tích

Hà Nội ngày trở gió, con đường cao tốc Thăng Long - Nội Bài dẫn về xă Kim Chung (huyện Đông Anh) như thoáng đăng hơn. Trời mùa đông, buổi tối ập xuống thật nhanh nhưng cũng đủ để chúng tôi định h́nh nơi cần đến. Đó là một ngôi nhà 6 tầng, được xây dựng bề thế như những khu chung cư, những ṭa nhà cho thuê làm văn pḥng mà chúng ta vẫn thường thấy trong nội thành. Chỉ có một điều khác, đây là một trong những ṭa nhà nằm trong Dự án xây dựng nhà ở cho công nhân trong các khu công nghiệp của thành phố, mới "bóc tem", đưa vào hoạt động được ít lâu.

Nh́n từng tốp công nhân đang hối hả vào ca hay những nhóm chị em ríu rít nói chuyện chợ búa, khoác tay nhau trở về mái ấm của ḿnh sau một ngày làm việc, chúng tôi thấy ḷng ḿnh như ấm lại dù ngoài kia gió lạnh vẫn đổ về từng chập và trời đă lác đác có hạt mưa. Chúng tôi cứ h́nh dung, nếu người công nhân của chúng ta ở đâu cũng được "an cư" như thế này th́ cuộc sống đâu có kém ǵ các quốc gia có nền kinh tế xếp thứ hạng trên thế giới. Căn pḥng nhỏ của chị Lê Thị Khuyên (quê tận măi Thanh Hóa), công nhân Công ty TNHH Panasonic có 6 người ở chung với nhau. Hôm nay, ngoài chúng tôi là khách, căn pḥng như ấm cúng hơn ngày thường. Những đĩa hoa quả nho nhỏ được bàn tay nữ giới bày biện cầu kỳ mà như các chị nói, ban chiều sau khi đi làm về tranh thủ tạt qua chợ thôn Bầu... sắm. Chả là hôm nay là ngày sinh nhật của người trong pḥng.

Như chị Khuyên kể, hàng ngày các chị vẫn thay nhau đi chợ, nấu cơm. Tiền lương công nhân sao đủ nếu ra ngoài quán ăn, vả lại nếu tằn tiện quá th́ không bảo đảm sức khỏe. Thử hỏi, trong điều kiện như thế, 6 con người có một cái "tổ ấm" như thế này có lẽ chỉ xuất hiện trong các giấc mơ sau những ca làm việc căng thẳng. Có chị thật thà thú nhận, chả cứ lên Hà Nội làm công nhân, có ở quê cũng chẳng biết bao giờ được ở nhà lầu như thế. C̣n chị Khuyên th́ hồ hởi: "Sống ở đây tốt hơn nhiều so với khi chúng em thuê nhà ở ngoài, mà giá thuê lại không đắt, chúng em có thể chịu được. Sống ở đây, người trong pḥng như một nhà, tất cả gần gũi nhau hơn, có trách nhiệm với nhau hơn. Lúc vui, lúc buồn có người để chia sẻ...". Nhiều người c̣n ước rằng, giá như khu nhà có thêm các loại h́nh vui chơi, giải trí th́ sinh hoạt của công nhân c̣n vui nữa.

Lại nhớ, cái dịp tṛ chuyện với ông Tô Văn Minh (Chủ tịch UBND huyện Đông Anh) hồi năm trước, lúc ấy chưa có những ṭa nhà như thế này. Ông kể : Khu công nghiệp Thăng Long có gần 4 vạn công nhân làm việc. Họ đến từ nhiều nơi nên chủ yếu phải thuê nhà trọ của người dân sở tại. Cũng nhờ có dịch vụ cho thuê nhà mà người dân địa phương thuộc các xă Kim Chung, Vơng La... có thêm thu nhập... Rồi hàng loạt các chợ tạm, chợ cóc, các dịch vụ khác cũng đua nhau ra đời. Nhưng đổi lại, hàng loạt những phức tạp kéo theo, ảnh hưởng tới t́nh h́nh an ninh trật tự địa phương. Hồi ấy, ông Minh mơ ước, giá như có những khu nhà ở tập trung để cho công nhân thuê... th́ trên vai tṛ của người quản lư, nếu có những khu nhà như vậy, trách nhiệm trên vai cán bộ nhẹ hơn nhiều...

Vẫn biết nhu cầu của những người lao động là thế, mong ước của những người sử dụng lao động và cán bộ chính quyền địa phương đều gặp nhau ở một điểm, nhưng có được những ṭa nhà như chúng tôi từng thăm quan đâu phải một sớm một chiều có thể khởi công xây dựng ?

Để lối đi... thành đường

4 năm trước, từ cuối năm 2004, thành phố có chủ trương xây dựng quỹ nhà ở cho công nhân tại Khu công nghiệp Thăng Long (thuộc địa bàn huyện Đông Anh). Đơn vị được giao làm thí điểm là Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Hà Nội và Công ty cổ phần Vinaconex 6. Hồi ấy, Giám đốc Công ty CP Đầu tư Xây dựng Hà Nội là ông Phạm Xuân Đức. Hỏi về chuyện này, ông bảo: "Th́ mới chỉ là chấp thuận về mặt nguyên tắc, nhưng bài toán phía sau cũng c̣n nhiều điều trăn trở lắm".

Đúng là đi t́m lời giải cho những bài toán chưa có... tiền lệ là điều không đơn giản. Cũng vào thời điểm ấy, Bộ Xây dựng có tổ chức một cuộc hội thảo về phát triển quỹ nhà ở xă hội, trong đó có nhà ở cho công nhân. Khi bàn về chuyện này, chuyện của tỉnh B́nh Dương dù đă xảy ra mấy năm trước đó không thể không nhắc đến. Tỉnh này cũng đă từng thí điểm xây dựng vài trăm căn hộ cho công nhân thuê. Cũng vất vả lắm những căn nhà này mới hoàn thành. Nhưng khổ nỗi, nhà xây xong th́ công nhân không vào ở. Cuối cùng đành phải xử lư bằng cách chuyển đổi. Vậy nên, nếu không tính toán kỹ lưỡng, "vết xe đổ" này có thể lặp lại.

Về ư tưởng, về mục đích th́ ai cũng rành chuyện xây nhà ở cho người lao động có thu nhập thấp là rất cần thiết. Nhưng lối đi này lúc đó chưa... thành đường. Hàng loạt câu hỏi được đặt ra mà cái đích cuối cùng chỉ duy nhất một điều: Công nhân có nhà ở đàng hoàng với mức giá 120.000 đồng/tháng/người.

Ông Phạm Xuân Đức trong một lần ngồi với chúng tôi băn khoăn: Đây là dự án thí điểm, vậy xin thành phố cơ chế chính sách nào cho loại dự án này? Là dự án công ích nên doanh nghiệp không đặt nặng vấn đề lời lăi, nhưng cũng không thể chịu lỗ. Phải ṿ đầu bứt tai tới hàng tháng trời, ông Đức với ông Hùng (Giám đốc Công ty cổ phần Vinaconex 6) mới nảy ra ư tưởng đề nghị thành phố cho phép thực hiện dự án theo phương thức xă hội hóa, xây dựng nhà ở cho công nhân thuê với kết hợp khai thác quỹ đất xây dựng văn pḥng cho thuê, nhà ở thấp tầng... để huy động các nguồn lực về vốn...

Nếu xét theo tŕnh tự thời gian, từ ngày biết chuyện (năm 2004), quả thật chúng tôi nghĩ, những ṭa nhà hoành tráng cho công nhân thuê có lẽ chỉ là câu chuyện cổ tích. Phải nói rằng dự án này chẳng có ǵ để hấp dẫn các doanh nghiệp tham gia. Tính ra, dù sau đó trượt giá, về mức thuê, công nhân cũng chỉ có thể chịu đựng được giá cao nhất là 200.000 đồng/ người/tháng. Với đồng lương thu nhập, họ chỉ có khả năng như vậy. Do đó, nếu bỏ vốn ra đầu tư, thử hỏi bao giờ doanh nghiệp mới kết thúc được việc thu hồi vốn?

Gần 2 năm sau đó (khoảng năm 2006), ư tưởng của thành phố về dự án này vẫn nằm.. trên giấy. Phương án mà ông Đức và ông Hùng đưa ra khiến các sở, ban, ngành chức năng đều loay hoay. Đấy, mở một lối đi... chưa thành đường nó khổ như thế. Tất cả chỉ v́ hai chữ "thí điểm". Đă là thí điểm th́ làm ǵ có tiền lệ để mà theo, mà học tập, rút kinh nghiệm. Trong căn pḥng nhỏ tại trụ sở Công ty CP Đầu tư Xây dựng Hà Nội ở số 76 An Dương, ông Đức lôi ra cho chúng tôi xem một xấp giấy, đó là những phương án và các bản vẽ phối cảnh tổng thể mô h́nh nhà ở cho công nhân tại các khu công nghiệp.

Câu chuyện giữa chúng tôi và ông Đức ngày ấy không đầu, không cuối, thỉnh thoảng lại ngắt quăng khi mấy nhân viên dưới quyền vào tŕnh những dự án đầy tính khả thi, bởi cũng thời gian đó, chuyện bất động sản ở Hà Nội đang lên cơn sốt. Thú thật rằng, "moi tin" của mấy ông doanh nghiệp về những chuyện không có lăi cũng... uể oải lắm. Không phải những doanh nghiệp được thành phố giao thực hiện dự án thí điểm này không có tâm, nhưng theo thời gian th́ sự nhiệt t́nh, hưng phấn của con người cũng khó ḷng mà duy tŕ cường độ khi mà đụng vào đâu cũng vướng. Hồi ấy, theo như đề xuất th́ dự án được thực hiện với việc xây dựng các khu chung cư cao 4-5 tầng, có nhiều loại căn hộ dành cho 4 hoặc 6 người thuê, có mức giá từ 120 đến 200.000 đồng/người/tháng. 20ha đất đă được lănh đạo thành phố chấp thuận cho việc xây dựng dự án này. Vậy nhưng, suốt thời gian dài, các hộ dân ở địa phương không cho doanh nghiệp vào đo vẽ, khảo sát để lập quy hoạch.

Chẳng qua cũng là chuyện lợi ích kinh tế bị động chạm. Hồi ấy chúng tôi cũng đă có nhiều dịp t́m hiểu chuyện thuê nhà trọ của người công nhân ở Khu công nghiệp Thăng Long. Chị em kiếm được một chỗ "chui ra chui vào" ở gần khu vực làm việc là không đơn giản dù như tại xă Kim Chung có tới hàng trăm hộ dân dẹp vườn, lấp ao làm nhà cho công nhân thuê trọ. Xă Vong La kề bên cũng vậy. Nhưng "cầu" vẫn lớn hơn "cung" nên giá thuê trọ vài tháng lại được "điều chỉnh" một lần. Bà con địa phương đang "ăn nên làm ra" hơn đứt chuyện cày cấy đồng áng, hỏi tại sao họ không cản trở các doanh nghiệp giải phóng mặt bằng để xây dựng các khu chung cư cao tầng ? Chuyện để có đất thực hiện dự án bị "tắc" đă đành, cả 4 phương án xây dựng kinh doanh mà các doanh nghiệp tính toán để sớm thu hồi vốn bỏ ra cũng đều lỗ.

... 3 năm trời đă trôi qua như vậy. Nhưng loay hoay măi rồi lối đi cũng thành đường, những ngôi nhà cho người lao động có thu nhập thấp thuê đă không c̣n là câu chuyện cổ tích. Tháng 2-2007, dự án được khởi công. Và đến thời điểm này, khi chỉ c̣n hơn 1 tháng nữa là kết thúc năm 2008, những khối nhà đầu tiên đă lần lượt hoàn thành. Theo như cung cấp của ông Nguyễn Ngọc Minh, Phó giám đốc Công ty Quản lư và Phát triển nhà Hà Nội (đơn vị trực tiếp quản lư quỹ nhà tại Khu công nghiệp Thăng Long) th́ thời điểm này chuẩn bị có 26 đơn nguyên cao 6 tầng với 9.088 chỗ ở được hoàn thiện, 6 đơn nguyên với trên 2.000 chỗ ở đă được cho công nhân thuê sử dụng.

Không chỉ những người "an cư" như 6 chị em trong đó có chị Lê Thị Khuyên thuê căn pḥng mà chúng tôi có dịp được "miễn cưỡng" mời dự sinh nhật, lănh đạo nhiều doanh nghiệp trong khu công nghiệp Thăng Long như Công ty TNHH Canon Việt Nam, Công ty TNHH Panasonic... đều đánh giá cao dự án này cùng điều kiện sinh hoạt cụ thể tại đây. Đă có thêm 7 doanh nghiệp đăng kư thuê chỗ ở cho 12.494 công nhân. Nhiều DN đều mong muốn được giải quyết nguyện vọng về nhà ở và sẵn sàng hỗ trợ tiền thuê nhà, tiền điện, nước cho công nhân. Nhưng trong thời điểm này và ít nhất là cho tới giai đoạn đầu năm 2009, dự án chỉ có thể tiếp nhận phục vụ thêm gần 1 vạn chỗ ở. Như vậy, với hơn 3.000 công nhân vẫn c̣n phải chờ ngày câu chuyện cổ tích thành hiện thực.

... 4 năm trước, chuyện chúng tôi theo dơi, t́m hiểu việc xây nhà ở cho những người lao động có thu nhập thấp thuê nghĩ chỉ là ước mơ, nhưng giờ đây đă là hiện thực, dù rằng tất cả những người công nhân tại các khu công nghiệp của Hà Nội chưa phải ai cũng được thụ hưởng thành quả của những dự án như vậy. Nhưng, lối đi khi đă thành đường th́ những khó khăn, vướng mắc đă dần ở phía sau... Đêm Hà Nội như đẹp thêm bởi những ánh điện lung linh trên ô cửa sổ các tầng cao như căn pḥng mà chúng tôi đă từng có dịp ghé thăm. Và văng vẳng đâu đó tiếng cười trong trẻo, hồn nhiên của những công nhân trẻ sau giờ làm việc. Với họ, giờ đây không c̣n nỗi lo về chỗ "an cư"...

Tuấn Lương - Hoàng Thu Vân