Một phiên xét xử tại TAND quận Hoàn Kiếm.  Ảnh: Bảo Trung

(HNM) - Trung b́nh, hầu như tuần nào ở TAND TP Hà Nội cũng có ít nhất từ 1-2 phiên ṭa bị hoăn. Nguyên nhân th́ có nhiều, nhưng đa phần là do yếu tố chủ quan, bởi chính những đương sự, những người tham gia tố tụng tại phiên ṭa gây nên. Những lư do mà họ đưa ra đă ảnh hưởng rất nhiều tới hoạt động chung của Ṭa án, tới kế hoạch làm việc của không ít người có liên quan.

> Bài 1: Vừa khổ, vừa khó

Điều đầu tiên cần phải khẳng định là trong danh sách đối tượng gây nguyên nhân khiến phải hoăn phiên ṭa rất hiếm khi là những thẩm phán, hội thẩm nhân dân, kiểm sát viên (ngoại trừ trường hợp họ có lư do bất khả kháng thực sự). Số c̣n lại, chiếm phần lớn là những người làm chứng, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự... Sự vắng mặt của họ đă tạo nhiều trở ngại trong quá tŕnh xét xử. Có cả tá lư do xin vắng mặt, nào là bị ốm, nào là bận việc, đi công tác đột xuất, rồi đường sá xa xôi... Với kiểu “đơn xin phép” này, tùy theo quan điểm của HĐXX, có thể hoăn phiên ṭa sang một ngày khác. Cá biệt, có những trường hợp vắng mặt có thể làm ảnh hưởng đến tính khách quan, trung thực cũng như tính chính xác của vụ án, nhất là những vụ án lớn, án điểm, được dư luận xă hội quan tâm chú ư. Đối với những trường hợp này, HĐXX không c̣n lư do nào khác là buộc phải hoăn phiên ṭa, thậm chí c̣n phải “điều đ́nh” với đương sự về thời điểm có thể diễn ra phiên ṭa.

Công bằng mà nói, cũng có những đương sự có lư do chính đáng, họ gặp khó khăn khi phải sắp xếp công việc riêng của ḿnh với lịch xét xử đă được ấn định trước đó của Ṭa án. Song cũng có không ít trường hợp cố t́nh viện lư do để tránh có mặt tại ṭa, tránh phải đối diện với những t́nh huống bất lợi có thể xảy ra... Đặc biệt, đôi khi chỉ đơn giản v́ không muốn dính dáng đến pháp luật, không muốn mất thời gian, đến ngồi cả ngày ở ṭa mà chẳng thu được ǵ.

Tiếp theo trong danh sách này là một số luật sư v́ nhiều lư do, cố t́nh t́m cách kéo dài thời gian xét xử, gây khó khăn, chán nản cho HĐXX cũng như những người có liên quan. Lư do vắng mặt của họ nhiều lúc “làm khó’’ cho những người có mặt tại phiên ṭa. Đơn cử như tại vụ án xét xử 2 vợ chồng Nguyễn Lê Việt-Nguyễn Lê Thúy Mai (nhân viên ngân hàng Eximbank) phạm tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Không kể 2 lần đầu phải hoăn ṭa v́ lư do phát sinh t́nh tiết mới. Nhưng đến lần thứ 3, vừa bắt đầu phiên xử, luật sư của bị cáo đă đứng lên đề nghị xin hoăn v́ “mới được mời tham gia bào chữa từ hôm qua”. Trong khi, rơ ràng vị luật sư này có thể thông báo với HĐXX từ hôm trước mà không buộc phải để hơn 50 con người có liên quan phải bỏ công, bỏ việc đến dự phiên ṭa rồi lại phải quay trở về như thế này.

Đă đành việc vắng mặt của các đương sự, luật sư có thể hiểu là do họ người ít nhiều có nghĩa vụ liên quan tới phiên ṭa, song việc vắng mặt của các bị hại tại phiên ṭa thật khó có thể giải thích được. Họ, đáng ra phải là những người mong muốn cho phiên ṭa diễn ra nhanh nhất, để họ có thể lấy lại được khoản tiền đă bị chiếm đoạt. Nhưng nhiều khi, chính những người bị hại lại là nguyên nhân phải hoăn phiên ṭa. Trường hợp gần đây nhất là vụ án xét xử Nguyễn Hoàng Trung (tức Trung “lừa”) chiếm đoạt gần 1,5 tỷ đồng của 415 người bị hại đi học nghề. Lần đầu mở phiên ṭa, chỉ có hơn 70 bị hại đến, HĐXX đành phải hoăn. Lần thứ hai, thêm được gần 30 người, nâng tổng số lên gần 100 bị hại, vẫn tiếp tục phải hoăn. Không hiểu, tiếp tục thế này, đến bao giờ vụ án mới được xử xong(?).

Nhọc nhằn nhất trong những vụ án như thế này phải kể đến đội ngũ thư kư ṭa phải chịu trách nhiệm tống đạt các giấy triệu tập. Gặp được đương sự ở nhà, để tống đạt được giấy triệu tập, lấy được chữ kư của đương sự... là coi như thư kư ấy gặp may. Báo hại cho thư kư nào gặp phải đương sự chây ỳ, cố ư lánh mặt khiến thư kư ṭa đến năm lần bảy lượt không gặp, gửi lại người nhà th́ không ổn v́ không đúng luật, đưa lại cho chính quyền địa phương th́ không hiểu họ có làm tṛn trách nhiệm “ủy thác” ấy không... Cả TAND TP chỉ có 3 xe ô tô phục vụ cho công tác chung của toàn ngành, muốn đi tống đạt giấy triệu tập buộc phải đi xe máy của ḿnh. Nhà đương sự ở quanh quanh nội thành th́ c̣n đỡ, c̣n ở xa trung tâm thành phố th́ quả là nỗi thống khổ cho thư kư ṭa. Điển h́nh như vụ án con trai bà bán thịt lợn ở huyện Sóc Sơn cầm dao đâm chết người t́nh của mẹ, kéo dài tới hàng năm trời cũng chỉ v́ việc tống đạt giấy triệu tập. Trời rét căm căm, thư kư ṭa cùng thẩm phán thụ lư vụ án ấy không dưới 3 lần phải chở nhau đi Sóc Sơn mà vẫn không t́m gặp được đương sự, đành ngậm ngùi tay trắng quay về...

Nguyên nhân của bệnh nan y hoăn phiên ṭa đă được làm rơ. Song dường như để t́m một liều thuốc trị bệnh hữu hiệu không hề đơn giản, bởi lẽ không chỉ phụ thuộc vào việc tống đạt giấy triệu tập, mà c̣n phụ thuộc vào thái độ, ư thức của từng người tham gia phiên ṭa... Thiết nghĩ, để t́m ra được phương án tối ưu, ngành Ṭa án có lẽ cần “treo giải thưởng” huy động các tầng lớp nhân dân cùng tham gia hiến kế.

LÊ THĂNG LONG

(c̣n nữa)