> Bài 1: Vừa khổ, vừa khó
> Bài 2: Hoăn phiên ṭa - Bài ca muôn thuở

Đă từ rất lâu, chỗ ngồi của KSV và LS tại phiên ṭa là chủ đề được rất nhiều người bàn luận. KSV là người đưa ra các luận điểm buộc tội, c̣n LS là người phân tích các luận cứ bào chữa làm giảm nhẹ tội cho bị cáo. Về nguyên tắc, KSV và LS đều có vai tṛ ngang nhau và b́nh đẳng trước Ṭa, mọi phân tích mà cả hai đưa ra có giá trị ngang nhau trong việc giúp HĐXX nhận định, đánh giá vụ án để đưa ra phán quyết cuối cùng. Bởi vậy, KSV và LS phải được sắp đặt vị trí ngồi ngang bằng nhau, đối diện nhau tại phiên ṭa. Song thực tế, KSV luôn được sắp xếp ngồi cao hơn LS một bậc (chỗ ngồi của KSV được đặt đối diện và ngang bằng với chỗ ngồi của thư kư Ṭa). Điều này khiến nhiều LS rất bất b́nh. Một người thường xuyên đi “ngồi Ṭa”- LS Nguyễn Hồng Bách (Đoàn LS Hà Nội) cho rằng: chỗ ngồi sắp xếp như vậy khiến các LS cảm thấy ḿnh luôn được đặt ở vị trí thấp hơn so với KSV. Mỗi khi tranh luận, thay v́ trực diện đối đáp với VKS th́ các LS lại phải ngước lên nh́n KSV. Và như vậy, tạo cho LS cảm giác thiếu tự tin khi thấy ḿnh bị thất thế và thiếu b́nh đẳng so với KSV khi đứng trước HĐXX.

Cũng liên quan tới việc tranh tụng công khai, không hiểu có phải do chỗ ngồi cao hơn hay không mà không ít KSV tự cho ḿnh cái quyền lười tranh luận tại Ṭa. Trong một vụ án h́nh sự, việc tranh tụng tại Ṭa có ư nghĩa rất quan trọng, giúp làm sáng tỏ các vấn đề c̣n khúc mắc, đưa ra cái nh́n toàn diện giúp HĐXX phân minh khi định tội. Thực tế cho thấy, trong phần tranh tụng của nhiều phiên ṭa đă phát sinh t́nh tiết mới chưa được điều tra, cũng như không thể làm rơ ngay tại phiên ṭa... khiến HĐXX buộc phải tuyên hoăn phiên xử, trả hồ sơ để tiến hành điều tra bổ sung. Bằng việc trả hồ sơ này của Ṭa, các bị cáo có thể bị tăng nặng hoặc giảm nhẹ tội, thậm chí có thể được tuyên vô tội... Tại phần này, KSV và LS tranh luận để làm rơ sự thật khách quan. Thông thường, khi KSV đọc bản luận tội th́ LS phản biện lại những luận điểm ấy và đưa ra các câu hỏi lật ngược lại vấn đề. Trách nhiệm của KSV là phải đối đáp lại những phản biện ấy để khẳng định quan điểm và chứng minh chứng cứ luận tội của ḿnh. Tuy nhiên, đă có trường hợp KSV hầu như không đối đáp lại, thậm chí cứ ôm khư khư bản cáo trạng và chỉ lặp đi lặp lại điệp khúc: “Chúng tôi giữ nguyên quan điểm như cáo trạng đă truy tố”.

Vụ án nguyên Tổng giám đốc PMU 18 Bùi Tiến Dũng cùng các đồng phạm tham gia đánh bạc, tổ chức đánh bạc được TAND TP Hà Nội đưa ra xét xử mới đây là một ví dụ điển h́nh. Trong phần tranh luận, nhiều LS yêu cầu KSV chứng minh những nội dung cáo buộc trong cáo trạng, thậm chí có LS c̣n cho rằng, trong nội dung truy tố, VKS đă không đưa ra những chứng cứ thuyết phục mà chỉ căn cứ vào những lời khai chưa được kiểm chứng. Để đáp lại các LS, 2 vị KSV đă thay nhau lặp lại: “Chúng tôi cho rằng có đủ cơ sở để kết tội các bị cáo” và rằng “chúng tôi giữ nguyên quan điểm như trong cáo trạng”...

Không chỉ gặp khó khăn tại phiên ṭa, hoạt động của các LS c̣n bị “mắc” khá nhiều khi phải tiếp xúc với các cơ quan tố tụng nói chung, trong đó có cơ quan kiểm sát. Điển h́nh là việc xin được cấp giấy chứng nhận bào chữa, xin được tiếp xúc với thân chủ, đề nghị được sao chụp các tài liệu có liên quan trong vụ án... Về những vướng mắc này, ông Hoàng Ngọc Cẩn (Trưởng pḥng kiểm sát xét xử, VKSND TP Hà Nội) cho biết: VKS chưa bao giờ nhận được văn bản của các LS gửi tới, nêu những khó khăn khi làm việc với một số KSV. Ông Cẩn cũng lưu ư khi gửi đơn, các LS cần gửi kèm theo tài liệu, chứng cứ gửi tới các cơ quan tố tụng (CA, VKS, TA).

Cách đây hơn 1 năm, Đoàn LS Hà Nội đă tập hợp những khó khăn vướng mắc này của các LS trong quá tŕnh hành nghề, gửi kiến nghị lên Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng và Ban Nội chính Trung ương. Trong đơn nhấn mạnh, quá tŕnh tham gia các vụ án h́nh sự, LS thường bị các cơ quan tố tụng gây khó khăn, cản trở. Đồng thời, bày tỏ mong muốn: “Các cơ quan tiến  hành tố tụng sẽ thực hiện đúng nghĩa vụ của ḿnh, tạo điều kiện cho các LS trong quá tŕnh hoạt động nghề nghiệp”. Tuy nhiên, xem ra  để đạt điều này không phải chỉ ngay trong một sớm một chiều.

Xung quanh chốn công đường, những chuyện bên trong, bên ngoài c̣n nhiều, thậm chí cũng có không ít chuyện cười ra nước mắt. Để khắc phục những nhược điểm này, điều cốt yếu là cần thực hiện tốt tinh thần cải cách công tác tư pháp của Nghị quyết 08, nâng cao trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên tham gia tố tụng tại phiên ṭa. Đặc biệt, cần trao cho thẩm phán thực quyền hơn nữa để họ có thể tận tâm, tận lực cho công tác chuyên môn, giúp họ chủ động trong việc điều hành phiên ṭa, triệu tập đương sự, nhân chứng... Có như vậy, mới khiến người dân nể cái uy của thẩm phán, sợ tính nghiêm khắc nơi công đường xét xử.

LÊ THĂNG LONG