Bộ trưởng Hà Hùng Cường  Ảnh: Thanh Sơn

(HNMO) - Ngày 23/5, Quốc hội dành trọn thời gian để thảo luận về Dự án Luật thi hành án dân sự. Bên lề kỳ họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường đă có cuộc trao đổi với báo giới xung quanh những vấn đề về thi hành án dân sự.

Thưa Bộ trưởng, chúng ta đă đưa ra nhiều biện pháp để giải quyết việc tồn đọng thi hành án dân sự nhưng vẫn chưa tạo được sự chuyển biến rơ rệt. Vậy dự thảo Luật thi hành án dân sự tŕnh Quốc hội lần này có giải pháp nào hiệu quả hơn không?

Để giảm thiểu án tồn đọng, trong năm 2008, chúng tôi đă triển khai những biện pháp hành chính với nỗ lực để 100% vụ việc được giải quyết. Các vụ việc có điều kiện thi hành đă được giao chỉ tiêu cụ thể cho các tỉnh, thành phố, đặc biệt là Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh. Nếu cách làm này tạo được sự chuyển biến th́ sẽ kéo theo sự chuyển biến chung trên cả nước. Tôi rất mừng là báo cáo sơ bộ 3 tháng đầu năm của các địa phương đều cho thấy đă có những chuyển biến cụ thể, tỷ lệ án được thi hành đạt tương đối khả quan.

Ngoài ra, cũng cần phải kiện toàn những nơi thiếu chấp hành viên, trưởng, phó bộ phận thi hành án, tổ chức các đợt cao điểm giải quyết án tồn đọng, tập trung vào những địa bàn có lượng án tồn đọng nhiều.

Tuy nhiên, đó cũng chỉ là những giải pháp tạm thời, cốt lơi của vấn đề vẫn là thể chế hiện nay c̣n nhiều bất cập. Nếu Quốc hội chấp thuận những ư tưởng trong Dự thảo Luật thi hành án dân sự th́ sẽ tháo gỡ được các vướng mắc hiện nay.

Một trong các giải pháp mà Dự thảo luật đưa ra là xă hội hoá công tác thi hành án dân sự. Việc này liệu có khả thi không khi mà chính Nhà nước làm trực tiếp c̣n rất khó khăn, thưa Bộ trưởng?

Trước đây, chúng ta đă từng áp dụng h́nh thức xă hội hoá công tác thi hành án dân sự: nhà nước bổ nhiệm các cơ quan thi hành án nhưng các cơ quan này hoạt động như các công ty thi hành án (gọi là thừa phát lại). Mô h́nh này đă có ở miền Bắc và c̣n tồn tại ở miền Nam đến năm 1975. Như vậy, xă hội hóa việc thi hành án không hề xa lạ với chúng ta, nhưng nếu áp dụng lại th́ vẫn phải làm thí điểm. Việc này Chính phủ đă báo cáo Quốc hội để đưa vào luật, nhằm tạo cơ sở pháp lư để Chính phủ tổ chức thực hiện. Đề án thành lập thừa phát lại về cơ bản cũng đă được chuẩn bị xong, nếu được Quốc hội chấp thuận và thông qua th́ đến đầu năm 2009, mô h́nh này sẽ đi vào hoạt động và TP.HCM cũng đă xung phong là nơi tổ chức thí điểm. C̣n có thực hiện xă hội hóa việc thi hành án dân sự hay không th́ hiện nay có 2 quan điểm.

Quan điểm thứ nhất, thừa phát lại chỉ làm những việc có tính chất hỗ trợ cơ quan thi hành án, có thể mở rộng ra là làm một số công việc cho cả toà án, nhưng không làm thay cho cơ quan thi hành án. Quan điểm này cho rằng phải có lộ tŕnh mở rộng dần. Trước mắt, nên cho phép tổ chức, cá nhân tham gia vào một hoặc một số công đoạn thi hành án (như thông báo, xác minh, thẩm định giá, bảo quản tài sản, bán đấu giá tài sản...), chứ chưa nên quy định cho phép tổ chức, cá nhân được trực tiếp tổ chức thi hành án.

Ngược lại có quan điểm cho rằng, nên xă hội hoá hoạt động này để có thể chuyển đổi cơ quan thi hành án thuần tuư nhà nước sang cơ quan bán nhà nước, bán xă hội do nhà nước bổ nhiệm nhưng hoạt động như các công ty xă hội. Nhưng nếu chỉ giao cho các công ty này những vấn đề nhỏ như trên th́ dễ khiến người dân hiểu nhầm là nhà nước tổ chức theo kiểu dịch vụ để giúp cơ quan nhà nước. Như vậy sẽ tốn kém hơn cho dân. Vậy th́ cơ quan này được thực hiện những khâu nào trong thi hành án? Trước mắt, dự thảo quy định giao cho tổ chức thừa phát lại những việc giữa dân với nhau, giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp. Họ có thể lựa chọn thi hành án nhà nước hoặc tổ chức thừa phát lại để thực hiện. Dần dần, chúng ta sẽ xem mô h́nh nào hiệu quả hơn và từ đó rút kinh nghiệm.

Hiện sự tham gia của các doanh nghiệp đ̣i nợ thuê nhiều khi khiến vụ việc trở nên phức tạp. Nếu chúng ta cho phép thành lập các tổ chức thi hành án tư nhân th́ có làm công tác thi hành án gặp khó khăn hơn không, thưa Bộ trưởng?

Các công ty thu, đ̣i nợ thuê hoạt động theo khuôn khổ khác, c̣n các tổ chức thừa phát lại là đ̣i nợ trên cơ sở bản án của toà án và ở đây phải có một quy tŕnh chặt chẽ. Trong quá tŕnh thực hiện, nếu cần phải có sự cưỡng chế của nhà nước th́ các tổ chức này cũng sẽ được hỗ trợ chính thống.

Nhưng thưa Bộ trưởng, hiện các cơ quan nhà nước cũng đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc thi hành án. Liệu các tổ chức thừa phát lại (chỉ mang t́nh chất dân doanh) có đảm đương được nhiệm vụ này?

Thực tế, tỷ lệ cưỡng chế trong thi hành án là rất nhỏ. Nhưng chúng tôi cũng đă tính đến việc tổ chức thừa phát lại không phải là cơ quan nhà nước, nếu trong quá tŕnh thực hiện thi hành án mà phải áp dụng biện pháp cưỡng chế th́ thế nào? Hiện nay, chúng tôi đang cân nhắc: Một là có thể xin lệnh toà án để tổ chức cưỡng chế; Hai là xin lệnh của cơ quan thi hành án để tổ chức cưỡng chế. Lúc đó, các lực lượng hỗ trợ như công an, cảnh sát... có thể vào cuộc.

Tôi cũng thừa nhận là ở một số vụ việc phức tạp, cơ quan thi hành án tổ chức cưỡng chế chưa tốt, hiệu quả chưa cao. Điều này một phần do kế hoạch cưỡng chế theo quy định hiện hành không phải do cơ quan tư pháp làm mà do cơ quan công an làm. V́ vậy, trong dự thảo luật lần này, chúng tôi đề xuất, cơ quan tư pháp phối hợp với cơ quan công an lên kế hoạch, sau đó cơ quan công an thực hiện.

C̣n một việc nữa là khối lượng tài sản đang tồn tại trong các bản án rất lớn. Theo luật, nếu chưa có phán quyết của toà th́ không thể thi hành được, trong khi tiến độ xử lư của các cơ quan tư pháp rất chậm chạp, khiến khối tài sản trên phải "đắp chiếu", rất lăng phí. Bộ trưởng cho biết có cách nào để khắc phục và hạn chế việc này không?

Theo khảo sát của tôi th́ khối tài sản này chủ yếu là chờ xử phạt hành chính chứ không phải là do xử phạt của toà theo nghĩa h́nh sự và dân sự. Hiện nay, chúng tôi đang triển khai xây dựng các kho để bảo quản tài sản của người dân, doanh nghiệp. Đương nhiên, tới đây phải thúc đẩy nhanh hơn nữa việc thi hành án dân sự.

Xin cảm ơn Bộ trưởng!

Vân An (ghi)