Các luật sư làm việc trong một phiên ṭa tại TAND TP HCM. Ảnh: Bảo Trung

(HNM) - Bắt đầu từ ngày 1-1-2007, Luật Trợ giúp pháp lư và Luật Luật sư cùng chính thức có hiệu lực thi hành.

Với 2 đạo luật cơ bản này, một hành lang pháp lư đă được h́nh thành tương đối đầy đủ, tạo cơ sở cho hoạt động trợ giúp pháp lư (TGPL) phát triển cũng như góp phần giải quyết những trở ngại trong công tác t́m kiếm các cộng tác viên TGPL miễn phí tại các trung tâm và các chi nhánh hoạt động trợ giúp. Bước đầu, đă có một số luật sư (LS) tích cực tự nguyện tham gia công tác này, song mới chỉ chiếm 6% trong tổng số các LS, một con số quá ít ỏi.

Luật sư được tạo điều kiện...

Trong Luật TGPL, xu hướng xă hội hóa dịch vụ TGPL được thể hiện rơ nét ở ngay điều 3 quy định các đối tượng được cung cấp dịch vụ TGPL miễn phí, bao gồm: người nghèo; người có công với cách mạng; người già cô đơn, người tàn tật và trẻ em không nơi nương tựa; người dân tộc thiểu số thường trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xă hội đặc biệt khó khăn. Thông qua TGPL, người dân sẽ có điều kiện nâng cao sự hiểu biết về pháp luật, ư thức tôn trọng và chấp hành pháp luật. Đồng thời, góp phần vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo vệ công lư, đảm bảo công bằng xă hội, ngăn ngừa, hạn chế các tranh chấp và vi phạm pháp luật. Với chính sách này, hoạt động TGPL đă được sự ủng hộ tham gia của khá nhiều cơ quan, ban ngành và không ít LS đang hành nghề trên địa bàn thành phố.

Để tạo điều kiện cho đội ngũ LS tham gia TGPL miễn phí, Sở Tư pháp - Công an - Viện Kiểm sát nhân dân - Ṭa án nhân dân thành phố đă ban hành Quy chế liên ngành số 58/QCLN/TP-CA-VKS-TA, ngày 10-6-2006  về hoạt động TGPL trong tố tụng h́nh sự. Trong đó, tháo gỡ khá nhiều vướng mắc đối với hoạt động của LS khi tham gia bào chữa tại các vụ án h́nh sự. Cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ giảm bớt các thủ tục hành chính không cần thiết, tạo điều kiện cho LS do trung tâm giới thiệu trong việc cấp giấy chứng nhận người bào chữa, nghiên cứu hồ sơ, tiếp xúc với các đối tượng và thực hiện các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định của Bộ luật Tố tụng h́nh sự. Bên cạnh đó, c̣n thực hiện xác nhận cho LS về thời gian nghiên cứu hồ sơ, thời gian tiếp xúc đối tượng tại nơi tạm giam, tạm giữ. Mặt khác, đối với những người bị tạm giữ, bị can, bị cáo mà trong hồ sơ vụ án thể hiện là người chưa thành niên, người có nhược điểm về thể chất, tâm thần th́ các cơ quan tiến hành tố tụng thông báo bằng văn bản cho trung tâm mà không cần đơn của đối tượng...

Song không phải ai cũng “mặn mà”...

Điều 8, Luật LS quy định: “Nhà nước khuyến khích LS và tổ chức hành nghề LS tham gia hoạt động TGPL miễn phí”. Đồng thời, yêu cầu: “LS thực hiện TGPL miễn phí theo Điều lệ của tổ chức LS toàn quốc” và “khi thực hiện TGPL miễn phí, LS phải tận tâm với người được trợ giúp như đối với khách hàng trong những vụ, việc có thù lao” (Điều 31, Luật LS). Nhưng việc thực thi không hoàn toàn được như vậy.

Hiện tại, Đoàn LS thành phố Hà Nội có trên 1.500 LS đang hoạt động tại hơn 250 tổ chức hành nghề LS. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Quang (Giám đốc Trung tâm TGPL Nhà nước thành phố Hà Nội) th́ trong tổng số trên 200 cộng tác viên TGPL của trung tâm, mới chỉ có 92 LS (chiếm 6% so với tổng số 1.500 LS kể trên). Như vậy, số đông LS c̣n lại đă không tham gia vào h́nh thức TGPL này. Nguyên nhân th́ có nhiều, nhưng phần lớn là do những LS đó chưa nhiệt t́nh, tận tâm với công việc trợ giúp. Phần đáng kể c̣n lại là do quy định về kinh phí, thù lao trợ giúp c̣n quá thấp, không phù hợp với t́nh h́nh hiện tại. Tại Thông tư Liên tịch số 21 giữa Bộ Nội vụ- Tài chính - Tư pháp, hướng dẫn chế độ bồi dưỡng đối với cộng tác viên thực hiện TGPL, quy định: Các cộng tác viên được chi trả 8.000 đồng cho 1 giờ tư vấn, với những vụ việc phức tạp, số tiền này được tăng lên thành 15.000 đồng/giờ. C̣n đối với các vụ việc bào chữa, các cộng tác viên cũng chỉ được chi trả 80.000 đồng/ngày. Trong khi đó, thực tế thu nhập của các luật sư là cao hơn rất nhiều so với số tiền trên. chỉ đơn giản viết một đơn khiếu kiện, luật sư cũng được 200.000 - 300.000 đồng và chuyện thu vài trăm ngh́n đồng cho một giờ tư vấn xem ra đă là b́nh thường.

Để khắc phục một phần vướng mắc này, hiện tại số tiền công chi trả cho 1 ngày bào chữa đă được quyết định tăng từ 80.000 đồng/ngày lên 120.000 đồng/ngày. Khoản chế độ chi trả cho công việc tư vấn cũng đang được đề nghị xem xét nâng cao cho phù hợp với mặt bằng chung. Nhưng xem ra, cốt lơi chính của vấn đề vẫn là sự nhiệt t́nh, tích cực của bản thân mỗi LS trong công việc này. Nếu được điều đó, mới có thể hy vọng sẽ khuyến khích được ngày càng nhiều LS tham gia TGPL.

Phạm Tuấn Kiệt