(HNM) - Đoàn Công Tính sinh năm 1943 nguyên là phóng viên báo QĐND, là nhà nhiếp ảnh có nhiều tác phẩm được giải: Đánh chiếm căn cứ Đầu Mầu - Giải thưởng lớn, Huy chương Vàng của tổ chức quốc tế các nhà báo Olj; Trên đường hành quân - giải thưởng ACCU, Nhật Bản; Trên đồi không tên - Giải nhất Hội Nhà báo Việt Nam…

Gần đây nhất, ông được trao Giải thưởng ảnh châu Á Sagamihara 2005 cho chùm ảnh Khoảnh khắc. Cũng về cuộc chiến tranh Việt Nam, năm 2007 ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật - ngành nhiếp ảnh.

Nhân kỷ niệm 83 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, chúng tôi trân trọng giới thiệu một đoạn hồi ức của ông.

Bắt đầu từ 28-6-1972, pháo lửa từng cơn trút xuống Thành cổ Quảng Trị. Địch đă huy động 2 sư đoàn lính thủy đánh bộ và nhiều đơn vị khác tiến theo sau vệt bom rải thảm của B52, ḥng giành giật lại mảnh đất liên quan đến hội nghị Paris mà thế giới hết sức chú ư. Từ ngày 12-7, chúng tăng cường thêm bộ binh và hỏa lực các loại.

Nhằm phá nát Thành cổ tới mức không c̣n một viên gạch nào dính vào nhau, Mỹ đă dùng loại bom dù thả từng chuỗi, đào bới phá nát các hầm hố. Rồi chất độc hóa học kéo từng vệt dài màu vàng trên ṿm trời, tỏa dần ra, trùm xuống Thành cổ một thứ khói vàng nhạt chết người. Đội ngũ phóng viên báo QĐND và một số báo khác có mặt tại bờ bắc sông Thạch Hăn nh́n sang Thành cổ khói lửa ngút trời đều muốn biết chiến sĩ ta sống và chiến đấu ra sao trong khung cảnh khắc nghiệt đó! Nhưng con đường vào Thành cổ chẳng dễ dàng. Có lời khuyên từ Bộ chỉ huy mặt trận: Không nên để phóng viên vào Thành cổ. Có điều ǵ thôi thúc khiến tôi phải t́m mọi cách vào đó cho bằng được. Tôi t́m đến vị trí được chỉ dẫn nhưng trước mắt lại là một băi dày đặc hố bom, cây đổ ngổn ngang. Một lúc trấn tĩnh lại th́ nghe có tiếng người từ dưới đất vọng lên. Mừng quá, tôi men theo hào đi vào căn hầm. Sau khi biết tôi  muốn t́m đường vào Thành cổ th́ có người đă khuyên nên bám tuyến đi ra cửa đường vận chuyển thương binh cũng đủ tài liệu. Nhưng là một phóng viên nhiếp ảnh không thể lấy tài liệu gián tiếp, ống kính của tôi đă gắn bó với những h́nh ảnh anh hùng của chiến sĩ đánh sụp “hàng rào điện tử Mc Namara, ghi được phút lịch sử của chiến sĩ đánh sụp cờ lên căn cứ Đầu Mầu, h́nh ảnh cả một trung đoàn 56 của quân Sài G̣n phản chiến trở về với cách mạng. Giờ đây, tôi phải có h́nh ảnh chiến sĩ ta chiến đấu tại Thành cổ. Cả nước muốn thấy họ sống ra sao dưới pháo bầy, bom chùm và bom rải thảm của B52 Mỹ.

Nghe tôi tŕnh bày, một nữ chiến sĩ du kích thường ra vào Thành cổ nói vui:

- Nhà báo “ngoan cố” muốn vào Thành cổ th́ em xin dẫn đường.

Hai nữ du kích đă tự nguyện dẫn đường là cô Lệ, cô Hảo. Các cô cho biết: “Vượt sông Thạch Hăn trong đêm rất khó khăn nguy hiểm. Có lúc mảnh bom rơi như mưa, trên mặt sông đầy ánh pháo sáng…”. Tôi đă từng chụp những h́nh ảnh lúc Thành cổ mới giải phóng. Dinh Tỉnh trưởng (chế độ cũ) c̣n nguyên vẹn. C̣n đây là Thành cổ ngày 16-8-1972, dinh tỉnh trưởng đă nát tan tành và Thành cổ cũng sụp lở, chỉ c̣n nụ cười của những chiến sĩ bảo vệ Thành cổ là nguyên vẹn và rạng rỡ. Anh em nói khi tôi đưa ống kính lên: “Có thể ngày mai đây một số anh em chúng tôi không c̣n nữa nhưng Thành cổ sẽ sống măi với lịch sử vinh quang của đất nước”.

Từ lời nói thiêng liêng như di chúc, tôi cũng cảm nhận thêm trách nhiệm nặng nề. Trước khi rời Thành cổ, mang tài liệu phim ảnh về Hà Nội tôi đă viết một lời “di chúc” phỏng theo lời các chiến sĩ: “Nếu chẳng  may tôi hy sinh trên đường ra Hà Nội, xin nhờ chuyển dùm 10 cuốn phim này về giao cho ṭa soạn báo QĐND”. Trong những cuốn phim mà người chụp có thể đổi bằng mạng sống này là h́nh ảnh của những người con quê hương Quảng Trị và cả nước đă chiến đấu bảo vệ thị xă Quảng Trị, những nụ cười bất diệt của họ sẽ sống măi với Thành cổ anh hùng…

Nhưng may mắn cho tôi đă thực hiện chuyến đi an toàn với những cuốn phim đă được giữ đến hôm nay như “của gia bảo” c̣n nguyên vẹn...

Đoàn Công Tính