(HNM) - Hơn 30 năm trước, lịch sử từng ghi, trong cuộc trường chinh chống Mỹ Quảng B́nh là điểm xuất phát của đường ṃn Hồ Chí Minh huyền thoại. Mọi con đường chi viện từ Bắc vào Nam đều dồn vào đây vượt Trường Sơn... để chi viện cho chiến trường miền Nam.

Thời ấy, những con đường qua tuyến lửa Quảng B́nh đều bị đánh phá ác liệt. Các địa danh nóng bỏng như phà Xuân Sơn, Long Đại, Khe Ve, La Trọng... mỗi ngày có hàng chục trận B52 rải thảm. Giặc trút xuống hàng ngàn tấn bom đạn làm đường sá bị băm nát, hố bom dày đặc. Cũng là nơi trong chiến tranh các binh trạm và nhiều đơn vị, cá nhân đă “Sống bám đường, chết kiên cường anh dũng” để cho xe ra tiền tuyến. Bài hát “Cô gái mở đường” của nhạc sĩ Xuân Giao đă ra đời trong hoàn cảnh ấy. Trong đó có đại đội 759 và Nguyễn Thị Kim Huế được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND. Chị là người đă 5 lần được gặp Bác Hồ.

Chính vùng đất này, vào buổi sáng tháng 4 lịch sử năm 2000, khi Quảng B́nh được Chính phủ chọn là điểm khởi công tuyến đường Hồ Chí Minh thời kỳ CNH, HĐH đích thân Thủ tướng Phan Văn Khải, tay cầm cán xẻng, đứng bên bến phà Xuân Sơn phát lệnh khởi công.

Về đất Quảng B́nh chúng tôi t́m gặp người anh hùng thủa ấy ở xă Cảnh Hóa (Quảng Trạch). Ngôi nhà của chị có mảnh vườn trồng mít và hạt tiêu vấn vít tươi xanh nh́n ra dăy Trường Sơn hùng vĩ. Sau chiến tranh, cô gái Kim Huế nổi danh ngày ấy là nữ thương binh. Chồng mất sớm, chị tần tảo một ḿnh nuôi ba con khôn lớn thành người. Người con cả của chị, cũng có mặt thi công đường 12A thời kỳ CNH, HĐH.

Ngồi quây quần uống trà xanh, bên hiên nhà chị nhớ lại: Năm 1966, cùng với cả nước hướng về miền Nam đánh Mỹ, đơn vị C759 của Kim Huế thuộc Tổng đội TNXP 75 Quảng B́nh, có nhiệm vụ chốt giữ, thông đường trên cung đoạn dài hơn 20km trên quốc lộ 12A đoạn Minh Hóa. C759 gồm 180 người, chủ yếu là nữ và tuổi đời c̣n rất trẻ. Nguyễn Thị Kim Huế lúc ấy mới tṛn 17 tuổi. Tiểu đội do chị phụ trách gồm 12 người, cơ động liên tục từ ngầm La Trọng đến đồi Y Leng. Bất cứ chỗ nào, bất kể ngày hay đêm, hễ đường tắc hay xe gặp nạn là các chị không kể hiểm nguy lao ra mặt đường san lấp đất đá, lăn bom nổ chậm để xe nhanh vượt trọng điểm.

Nói đến La Trọng là nói đến tiểu đội 6 gang thép của Kim Huế. Nơi đây, mức độ ác liệt tưởng chừng như không có sinh vật nào sống nổi. Bom chồng lên bom, nhiều ngày hơn 100 lần chiếc máy bay oanh tạc. Đá bị nung thành bột, đất bị nhào thành bùn. Đường sá, cầu cống tan tành, những cô gái san đường xong phải đứng làm cọc tiêu cho xe qua ngầm, nhiều đêm thức trắng làm ngọn đèn đứng gác ở khu vực nguy hiểm. Đại đội có 5 đảng viên c̣n lại đều là đoàn viên thanh niên nhưng họ đă xác định là: Máu của C759 có thể đổ nhưng đường 759 không thể tắc. Nhiều lần chị em lên mặt đường đẩy bom nổ chậm.

- Vậy làm sao để biết địch thả bom nổ chậm? - Chúng tôi hỏi.

- Ngày ấy ở chiến trường, chị kể, khi có máy bay bổ nhào cắt bom là khi các anh chị em của ta leo nơi đỉnh cao nơi địch ném bom... đếm bom. Đếm có bao nhiêu quả đă nổ, bao nhiêu chưa nổ để “quân ḿnh” rà phá. Nhiều chị em đă hy sinh khi đếm bom, phá bom... Vậy nên mới có chuyện nhiều đơn vị đă làm lễ truy điệu sống anh chị em trước lúc ra công trường. Tiểu đội trưởng Kim Huế đă mấy lần thành “liệt sĩ” như thế.

Với 5 lần gặp Bác Hồ, chị bồi hồi kể lại: Tháng 11 năm 1966, chị được cử ra Hưng Yên tập huấn. Chị kể: “Đó là một buổi chiều kiểm tra môn bắn súng. Ba lần bắn tôi đều đạt giỏi và xuất sắc. Lúc ấy có ông già râu tóc bạc phơ, đi dép cao su đến gần và hỏi: “Cháu có bí quyết ǵ mà bắn súng giỏi vậy?”. Tôi hồn nhiên: “Cháu chỉ tự tin, b́nh tĩnh, nín thở bóp c̣ thôi ạ”. Buổi chiều tổng kết lớp, cũng ông già râu tóc bạc phơ ấy lại khen tôi: “Con gái Quảng B́nh sản xuất giỏi, chiến đấu giỏi, làm ǵ cũng giỏi”. Lúc ấy tôi mới biết ḿnh được vinh dự gặp Bác Hồ.

Cuối năm 1966, chị lại có mặt trong đoàn đại biểu của ngành giao thông vận tải ra báo cáo thành tích với Bác Hồ.

Lần gặp Bác thứ 3 đó là tại Đại hội Anh hùng toàn quốc vào tháng 1-1967. Đoàn Quảng B́nh có 11 người. Mẹ Suốt là người cao tuổi nhất; chị Trần Thị Lư là người trẻ tuổi nhất. Sau khi được gắn danh hiệu Anh hùng, chị Lư được Bác quàng khăn đỏ và tặng một đồng hồ Liên Xô. Bác c̣n chụp ảnh chung với mẹ Suốt, chị Lư, chị Huế.

Nhưng gặp Bác Hồ để lại ấn tượng sâu sắc với chị nhất đó là dịp Đại hội TNXP toàn quốc lần thứ 4 (7-1967). Chị là đại biểu trẻ nhất nên Bác cho ngồi gần hỏi chuyện và hỏi: “Đơn vị cháu có mấy người? Công việc có gian khổ lắm không? Anh em sống ra sao?”. Chị trả lời: “Đơn vị cháu có 182 người. Chúng cháu thường bị sốt rét”. Bác nhắc đồng chí Vũ Kỳ ghi chép, rồi lại hỏi: “Cháu có chồng chưa?”. Chị không dám trả lời thật v́ sợ Bác phê b́nh là tảo hôn. Nhưng Bác biết, Bác hỏi bao giờ th́ sinh con. Chị đáp: “Thưa Bác, khi nào hết giặc Mỹ, cháu mới sinh con”. Bác bảo: “Cháu đánh giặc giỏi nhưng cũng phải làm tốt việc gia đ́nh”. Chị kể tiếp: “Theo phân công, tôi cùng chị Nguyễn Thị Nguyệt - Tổng đội phó Tổng đội TNXP miền Nam vinh dự là người tặng hoa cho Bác. Bác xuất hiện, tôi ào xuống tặng hoa cho Người. Khoảnh khắc ấy bức ảnh hai Bác cháu ra đời, sau này trở nên nổi tiếng.

Lần thứ 5 chị được gặp Bác là khi chị chuẩn bị lên đường sang thăm Liên Xô. Bác gặp dặn ḍ và mời cơm đoàn tại Phủ Chủ tịch. Bữa cơm có canh bí đao, thịt luộc, rau muống và cá kho. Chị Huế kể: Trong bữa cơm, chị Trần Thị Lư để rơi hạt cơm, Bác nhặt bỏ vào bát và nói: Hạt cơm là hạt ngọc, có được từ bao công sức của nông dân, ta không để lăng phí. Trước đó, có cuộc họp báo quốc tế. Có nhà báo hỏi tôi đại ư: “Dũng sĩ diệt Mỹ sao bé nhỏ thế?”. Tôi trả lời: “Tôi tuy nhỏ nhưng tinh thần không nhỏ. Dân tộc tôi không sợ kẻ thù lớn. Lớp này hy sinh đă có lớp khác lên thay...”. Nghe chuyện Bác khen trả lời thế là vừa thông minh vừa đanh thép...

Ngôi nhà của chị giờ đây bám con đường 12 một thời hào hùng, nh́n về dải Trường Sơn hùng vĩ. Người con trai thứ ba của chị sinh đúng năm giải phóng hoàn toàn miền Nam hiện ở TP Hồ Chí Minh. Chị kể cháu mấy lần đề nghị đón mẹ vào ở hẳn trong đó. Chị chối từ v́ muốn măi gắn bó nơi dải đất quê hương, nơi bao đồng đội chị đă ngă xuống...

MINH ANH