Gia đ́nh nghệ nhân tranh Đông Hồ, ông Nguyễn Hữu Sam, xă Song Hồ, huyện Thuận Thành (Bắc Ninh) là gia đ́nh 3 thế hệ, mẫu mực trong phong trào khuyến học.

(HNM) - Nhân ngày Gia đ́nh Việt Nam 28-6, cách đây hai ngày, lần đầu tiên ở Việt Nam có một bản báo cáo kết quả điều tra Gia đ́nh Việt Nam - do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục Thống kê, Viện Gia đ́nh và Giới, Quỹ nhi đồng LHQ cùng đứng tên công bố.

Sau 20 năm đổi mới, gia đ́nh Việt Nam đă có sự biến đổi trên tất cả các phương diện, từ chức năng đến cấu trúc, từ quan hệ đến lối sống... Và vấn đề mới đang nảy sinh là thời gian mà cha mẹ dành cho con cái.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam tiến hành điều tra về gia đ́nh trên phạm vi toàn quốc một cách quy mô, nhằm nhận diện thực trạng gia đ́nh Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI, thành lập hệ thống dữ liệu làm cơ sở cho bước nghiên cứu tiếp theo và cho việc hoạch định chính sách ở tầm vĩ mô.

Các chuyên gia đă tiến hành điều tra theo mẫu đối với 9.300 hộ gia đ́nh - khoảng 24.000 nhân khẩu thuộc 775 xă trên phạm vi toàn quốc, bao gồm cả chủ hộ, trẻ vị thành niên và người cao tuổi. Một hệ thống bảng hỏi đă được thiết lập nhằm xác định những nội dung quan trọng của vấn đề gia đ́nh: Quan hệ gia đ́nh, các giá trị chuẩn mực, kinh tế gia đ́nh.

Cha mẹ không có đủ thời gian cho con

Kết quả điều tra cho thấy, có tới 80% trẻ em trong độ tuổi 15-17 khi được hỏi đă nói rằng cha mẹ cho phép chúng tự đưa ra quyết định về mọi vấn đề liên quan tới cuộc sống của ḿnh. V́ nhiều lư do, trong đó có việc bận kiếm sống, 1/5 số ông bố và 7% số bà mẹ hoàn toàn không dành thời gian cho việc chăm sóc, dạy dỗ con cái. Theo đánh giá của giới nghiên cứu, sự thờ ơ của người lớn gây hậu quả xấu đối với sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tinh thần của trẻ em và không phải bao giờ, không phải ai cũng nhận thấy ngay được hậu quả ấy.

Các cuộc điều tra dẫn đến sự nh́n nhận về vai tṛ của người phụ nữ đối với vấn đề chăm sóc những đứa con dưới 15 tuổi: họ dành khoảng thời gian cho con nhiều gấp 6 lần so với các ông bố. Nỗi lo thường xuyên của các ông bố, bà mẹ hiện nay là việc trẻ hỗn láo, bỏ học, cờ bạc, sử dụng ma túy và đi chơi qua đêm nhưng có đến 8,8% trong số họ làm ngơ trước lỗi lầm của con ḿnh và 0,5% cảm thấy hoàn toàn bất lực.

Tỷ lệ ly hôn và mâu thuẫn gia đ́nh

Bản thông tin tóm lược về kết quả điều tra viết: “Hầu hết những người trả lời phỏng vấn đă kết hôn và có con nhưng hiện tượng ly hôn đang tăng lên. Tỷ lệ ly hôn theo kết quả điều tra là 2,6% số người trong độ tuổi 18-60, và số phụ nữ đứng đơn ly hôn cao gấp 2 lần so với nam giới. Hầu hết trẻ em, sau khi cha mẹ ly hôn, thường sống với mẹ”.

Mặc dù trong số đă ly hôn, 27,7% cho biết lư do dẫn đến ly hôn là “mâu thuẫn về lối sống” và 25,9% đổ cho việc ngoại t́nh nhưng người ta nói rằng nguyên nhân của việc ly hôn có nhiều hơn thế. Mối quan hệ vợ chồng ở Việt Nam, nơi được đánh giá là có sự cải thiện rơ rệt về b́nh đẳng giới, vẫn tiềm ẩn nguy cơ ly hôn dù hơn 90% số người được hỏi nói rằng họ hài ḷng với cuộc hôn nhân của ḿnh. Mối nguy có từ sự bất ḥa trong ứng xử, do khó khăn kinh tế và bạo lực gia đ́nh. Căn cứ theo các điều luật về pḥng chống bạo lực gia đ́nh, đă có 21,2% số cặp vợ chồng cho rằng họ đă trải qua h́nh thức bạo lực gia đ́nh - từ đánh, mắng, nhục mạ đến buộc phải chấp nhận quan hệ t́nh  dục  khi  không có nhu cầu - chưa kể số trường hợp “bạo lực trong ḥa b́nh”, kiểu giận dỗi và chọn cách im lặng v́ không muốn “vạch áo cho người xem lưng”. Phụ nữ thường là đối tượng của bạo lực, bởi chỉ có 0,6% phụ nữ đánh chồng so với 3,4% số nam giới đánh vợ.

Những vấn đề cần lưu ư

Trong buổi công bố kết quả điều tra Gia đ́nh Việt Nam, bà Maniza Zaman, Phó đại diện UNICEF tại Việt Nam cho rằng cần đặc biệt lưu ư tới hai vấn đề mà họ - UNICEF nhận thấy là đặc biệt quan trọng. “Thứ nhất, vấn đề mới và đang nảy sinh, đó là thời gian mà cha mẹ dành cho con cái. Liên quan đến vấn đề này, việc thiếu dịch vụ chăm sóc trẻ em có chất lượng, kể cả trường lớp mẫu giáo, hiện đang là mối quan tâm lớn. Vấn đề thứ hai là bạo lực gia đ́nh. Cuộc điều tra cho ta thông tin, dữ liệu có cơ sở về vấn đề này. Ở Việt Nam, cứ 5 cặp vợ chồng th́ có 1 cặp từng trải qua các h́nh thức bạo lực gia đ́nh nghiêm trọng nhất” - bà Maniza Zaman nói.

Cuộc điều tra đă đưa ra nhận xét toàn diện về gia đ́nh Việt Nam “Sau 20 năm đổi mới, gia đ́nh Việt Nam đă có sự biến đổi trên tất cả các phương diện, từ chức năng đến cấu trúc, từ quan hệ đến lối sống, từ hoạt động kinh tế đến đời sống tinh thần. Quá tŕnh biến đổi ấy diễn ra theo chiều hướng ngày càng hiện đại và làm tăng vai tṛ của gia đ́nh với tư cách là một giá trị trong đời sống xă hội”. Đằng sau nh́n nhận có tính toàn cảnh là những biểu hiện cụ thể của đời sống gia đ́nh, từ phân công lao động giữa chồng - vợ và con cái đến quan niệm về bạn đời, t́nh dục, độ tuổi kết hôn, vấn đề ly hôn/ly thân, cách giáo dục con cái. Mỗi vấn đề nho nhỏ ấy đều cần có thái độ đánh giá nghiêm túc nhằm t́m giải pháp đúng cho vấn đề lớn: tăng vai tṛ của  gia đ́nh trong xă hội hiện đại.

Lê Trần Vân Anh

‘- 79,7% số người cao tuổi được hỏi cho biết thường xuyên xem ti vi; 86,3% luyện tập thể dục - thể thao hằng ngày. 51,5% người cao tuổi muốn sống chung với con cháu. Phụ nữ cao tuổi phải dựa vào sự chu cấp của con nhiều hơn nam giới. - Hộ gia đ́nh có chủ hộ tŕnh độ đại học trở lên có tỷ lệ giàu cao hơn gia đ́nh có chủ hộ không bằng cấp. - 86,8% hộ gia đ́nh có ti vi, 59,5% có xe máy và 35,5% có điện thoại cố định. - 96,4% số hộ gia đ́nh sử dụng nguồn thắp sáng chính là điện lưới quốc gia. 86,5% sử dụng nguồn nước hợp tiêu chuẩn về vệ sinh. (Nguồn: Kết quả điều tra Gia đ́nh Việt Nam năm 2006)