LTS: Nghị quyết 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị và Pháp lệnh Thủ đô của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đă khẳng định Thủ đô Hà Nội là Thủ đô đa chức năng, một mô h́nh thể hiện sự tiếp nối quá tŕnh h́nh thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội. Ngày 29-5-2008, Kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa XII đă chính thức thông qua Nghị quyết việc điều chỉnh địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội từ ngày 1-8-2008. Trước thềm sự kiện lịch sử này, báo Hànộimới xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc loạt bài “Hà Nội mở rộng - Vươn tới tầm cao mới”. Hy vọng những vấn đề đưa ra sẽ giúp cho Hà Nội có thể phát triển bền vững trong giai đoạn trước mắt cũng như trong tương lai lâu dài; tạo điều kiện cho Thủ đô phát triển toàn diện, xứng đáng là trung tâm đầu năo chính trị - hành chính quốc gia; trung tâm lớn về khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế của cả nước trong quá tŕnh đẩy mạnh CNH-HĐH và hội nhập quốc tế.

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội phải có tầm nh́n chiến lược cho sự phát triển bền vững, lâu dài. Ảnh: Thảo Nguyên

Khi mở rộng địa giới, vấn đề quy hoạch Thủ đô Hà Nội (mới) được dư luận đặc biệt quan tâm. Đồ án quy hoạch cụ thể của Hà Nội sẽ như thế nào ? Trong tương lai, mô h́nh của thành phố sẽ ra sao ? Công tác quản lư đô thị của các cấp chính quyền phải đáp ứng được những yêu cầu ǵ ?

Để trả lời những câu hỏi đó, PV báo Hànộimới đă có cuộc trao đổi với Thạc sĩ (quản lư đô thị), Kiến trúc sư Ngô Trung Hải - Phó Viện trưởng Viện Kiến trúc, quy hoạch đô thị và nông thôn, cơ quan thường trực của Bộ Xây dựng được giao nhiệm vụ nghiên cứu quy hoạch Thủ đô Hà Nội (mới).

Đồ án quy hoạch vận động liên tục với cuộc sống

- Thưa ông, được biết Bộ Xây dựng đang tuyển chọn tư vấn nước ngoài nghiên cứu quy hoạch Thủ đô Hà Nội (mới). Có thể hy vọng là sẽ có một đồ án quy hoạch tốt?

 - Với vị thế là một trong 17 đô thị lớn trên thế giới (về diện tích và trong tương lai cả về dân số), một trong những việc quan trọng của Hà Nội (mới) là có được một đồ án quy hoạch chung để Thủ đô Hà Nội phát triển về mọi mặt, bền vững và lâu dài. Như trước đây các đồ án quy hoạch chung cho Thủ đô và TP Hồ Chí Minh đều có được sự quan tâm chỉ đạo đặc biệt của Bộ Chính trị, trước khi được Chính phủ phê duyệt. Chính phủ đồng ư chủ trương cho thuê tư vấn nước ngoài qua một quy tŕnh tuyển chọn cẩn thận, để cùng với đội ngũ chuyên gia tư vấn trong nước, nhằm h́nh thành một nhóm tư vấn đủ khả năng nghiên cứu một đồ án có quy mô và tầm cỡ như vậy.

Hiện nay Bộ Xây dựng đang lựa chọn 12 tư vấn quốc tế thông qua Hội đồng tuyển chọn có đại diện Bộ Xây dựng, Văn pḥng Chính phủ, TP Hà Nội và các hiệp hội nghề nghiệp để chọn ra 3 tư vấn có đủ năng lực nghiên cứu, có ư tưởng hay và đề xuất tài chính hợp lư. Như vậy, có thể hy vọng đây sẽ là quy hoạch có tầm cỡ, để định hướng phát triển Hà Nội với tầm nh́n dài hạn, đúng với những mục tiêu đặt ra khi mở rộng địa giới Thủ đô. 

- Khi Quốc hội xem xét việc mở rộng Hà Nội, dư luận rất quan tâm và mong muốn được đóng góp ư kiến. Việc này sẽ được thực hiện như thế nào?

- Sẽ có một đơn vị tư vấn nước ngoài được chọn đứng đầu một tổ hợp các công ty tư vấn nước ngoài. Xu hướng là có sự kết nối và phát triển kinh nghiệm và tư duy phối hợp giữa trường phái quy hoạch Á Đông lẫn trường phái châu Âu - Mỹ. Với một đồ án có tầm vĩ mô như vậy, tôi cho rằng cần có cách tiếp cận mới chứ không chỉ làm theo cách cũ là đem triển lăm sau khi đồ án đă được nghiên cứu và có các cấp thẩm quyền phê duyệt.

- Từ nay đến thời điểm kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội không c̣n xa. Liệu đồ án này có kịp hoàn thành?

- Trong kế hoạch, dự kiến đồ án này phải hoàn thành trước 2010 và đây là một trong những công tŕnh chào mừng  Lễ kỉ niệm trọng đại 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Như vậy, có nghĩa là cuối năm 2009, đầu năm 2010 đồ án phải được phê duyệt và chuẩn bị những dự án mang tính chiến lược tạo ra động lực phát triển về lâu dài cho Thủ đô Hà Nội.

Tuy nhiên, một quy hoạch được phê duyệt không có nghĩa là đă xong v́ cần hiểu quy hoạch là cả một quá tŕnh vận động của đô thị đó trong h́nh thái phát triển kinh tế xă hội; việc thực hiện và quản lư đô thị theo đồ án được phê duyệt sẽ vận động liên tục cùng với cuộc sống.

Mô h́nh đô thị hạt nhân và đô thị vệ tinh

-Thưa ông, có thể h́nh dung trong tương lai, một Hà Nội mới sẽ như thế nào?

- Hiện nhóm tư vấn chưa được thành lập, nhưng Chính phủ đă có định hướng quy hoạch Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 tầm nh́n 2050 và có thể coi đó là căn cứ, là ư tưởng đặt đầu bài cho tư vấn nghiên cứu. Mục tiêu đầu tiên là xây dựng Hà Nội thành tổng thể đa trung tâm, gồm đô thị hạt nhân và đô thị vệ tinh.

Đối với khu vực đô thị hạt nhân, Hà Nội hiện hữu - tạm gọi là đô thị truyền thống, chủ yếu sẽ duy tŕ không gian bảo tồn có tính lịch sử-văn hóa và là trung tâm chính trị. Đặc biệt khu trung tâm cũ phải là trung tâm thương mại, tài chính tầm cỡ khu vực và quốc tế. Các khu dân cư hiện nay dứt khoát sẽ phải tính đến xây dựng các mô h́nh khu ở khác nhau nhằm dăn tải ra bằng các cơ chế chính sách, chương tŕnh nhà ở xă hội để người dân có thể chuyển dần ra vùng xung quanh với điều kiện sống tốt hơn. Một trong những ư tưởng mà chúng tôi đưa ra để thực hiện điều này là các khu đô thị vệ tinh không chỉ là khu ở mà c̣n kèm theo hoạt động sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt như các trung tâm dịch vụ đô thị, trường học, bệnh viện, cơ sở công nghiệp phù hợp... để người dân sinh sống và làm việc. Tránh t́nh trạng như nhiều nước trên thế giới: đô thị vệ tinh là đô thị “ngủ”, người dân chỉ về đó ngủ, sau đó lại đổ dồn vào đô thị cũ làm việc.

- Như vậy Hà Nội sẽ là một chùm các khu đô thị? Phải chăng chúng ta sẽ vấp phải những vấn đề của đô thị hóa đang diễn ra?

- Có một sự khác biệt lớn. Vùng mở rộng có xu hướng không để Hà Nội cũ lan tỏa ra mà đưa không gian cảnh quan cây xanh từ phía Ba V́ lồng ghép qua hành lang thoát lũ sông Đáy lan tỏa vào không gian Hà Nội cũ. Đặc biệt là tỷ lệ cây xanh của Hà Nội được nâng lên 30m2/người, đứng hàng đầu thế giới.

-Ta sẽ có các khu đô thị vệ tinh nào, thưa ông?

- Trong định hướng, phía Đông-Nam-Bắc Hà Nội sẽ phát triển công nghiệp, hướng ra biển và sân bay. C̣n phía Tây h́nh thành không gian nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng và những đô thị mang tính khoa học, đào tạo. Tạm gọi đô thị vệ tinh mang tính chất khoa học-Công nghệ sẽ nằm bên Ḥa Lạc cùng với không gian hành chính mới dự kiến cho tương lai lâu dài, c̣n khu giáo dục - đào tạo sẽ nằm tại đô thị Xuân Mai kết nối với trục Đường 6 hiện đang có một số trường đại học lớn, thành Thành phố đại học. Khả năng sẽ h́nh thành nhiều đô thị vệ tinh có chức năng riêng biệt để đáp ứng một tổng thể đa trung tâm.

Về phân bố các khu công nghiệp lớn cũng phải rơ ràng hơn. Vùng bố trí công nghiệp có hàm lượng chất xám cao sẽ được bố trí ở phía Bắc, khu vực Mê Linh, gắn với Sóc Sơn, Đông Anh, sân bay Nội Bài - có thể h́nh thành khu đô thị hàng không. C̣n công nghiệp công nghệ cao như phần mềm nằm ở Ḥa Lạc thành đô thị khoa học. Công nghiệp sản xuất lớn đặt ở phía Nam như Phú Xuyên, Thường Tín, Ứng Ḥa... kết nối đường cao tốc đi phía Nam, giao thông trên sông Hồng, đường cao tốc Hà Nội-Hải Pḥng... Tiểu thủ công nghiệp không gây ô nhiễm gắn với các làng nghề truyền thống... Nông nghiệp cũng được đầu tư gắn với công nghệ, chất lượng cao.

- Sẽ là quá khó khăn nếu phải di chuyển trên địa bàn lớn như vậy?

- Thành công hay không, theo tôi, là việc các đô thị chức năng được gắn kết với nhau như thế nào? Chắc chắn việc di chuyển sẽ bằng hệ thống giao thông nhanh. Hiện nay, khoảng cách được tính trung b́nh giữa các đô thị là 35 km. Nếu ở Nhật Bản họ đi mất 1 giờ, th́ ở Hà Nội thời gian di chuyển phải là 30 phút đến 45 phút bởi mật đô dân cư của ta ít hơn và ta không phải là siêu đô thị như họ.

Chính quyền đô thị phải làm tốt các dịch vụ công

- Hà Nội hiện đang đối mặt với nhiều tồn tại như ách tắc giao thông, di dân vào nội thành. Chắc chắn điều này sẽ không thể giải quyết được ngay. Điều đó sẽ là thách thức lớn trong quản lư?

- Như đă nói, để giải quyết những tồn tại chúng ta sẽ h́nh thành các khu đô thị vệ tinh và giữa các khu đô thị vệ tinh phải nối kết tốt. Tuy nhiên, ít nhất trong 5-10 năm nữa phải h́nh thành được hệ thống cơ sở vật chất, dịch vụ, cơ sở làm việc để di dân. Quản lư phải hiểu rằng là dùng tiềm năng của đô thị để tạo động lực cho phát triển đô thị. Khái niệm tiếp thị đô thị hay cạnh tranh đô thị cần phải được đặt vào trong quản lư đô thị... Theo tôi cũng như lập đồ án quy hoạch, quản lư đô thị cũng cần mời tư vấn nước ngoài sang cố vấn và tham gia một thời gian để hoàn thiện thêm mô h́nh quản lư theo xu hướng Chính quyền đô thị.

- Ông vừa đưa ra khái niệm tiếp thị, cạnh tranh đô thị. Ông có thể giải thích rơ hơn.

- Quản lư đô thị giống như quản lư một nhà máy, một doanh nghiệp. Có nghĩa đô thị phải có sản phẩm, phải có một bộ máy năng động để liên tục phát triển. Nên chuyển từ quản lư đô thị hành chính sang quản lư đô thị thị trường. Chính quyền đô thị phải năng động, tự giải quyết vấn đề của ḿnh, làm tốt nhất các dịch vụ công cộng, bán các sản phẩm đô thị đó trên thị trường. Thành phố có trường học, bệnh viện, dịch vụ công cộng tốt sẽ thu hút khách đến tạo ra nguồn thu lớn. Từ nguồn thu đó lại cung cấp tạo ra các dịch vụ tốt hơn cho cư dân thành phố.

Tất nhiên đây là những việc khó, t́m được những dự án tốt cho ư tưởng này cũng là một câu chuyện trong quản lư. Các nhà quản lư phải tạo ra “miệng phễu” đủ lớn để ḍng tiền đầu tư đổ vào đó.

- Nguồn lực để thực hiện những ư tưởng đó đă được tính toán?

- Về nguồn lực thực hiện, phải quan niệm, nguồn lực không chỉ là tiền mà c̣n là tiềm năng vị thế của Hà Nội. Nguồn lực là sức hút của Hà Nội để nhà đầu tư đổ tiền vào. Nếu Hà Nội hấp dẫn, chắc chắn nguồn đầu tư sẽ ngày càng lớn. Nguồn lực nữa là cơ chế chính sách cụ thể đối với những dự án đầu tư cho công cộng, hạ tầng giao thông... lúc đó Hà Nội mới có khả năng cất cánh nhanh. Chúng ta nói đến một chính quyền năng động, giữa đô thị hạt nhân và vệ tinh cũng phải có sự chia sẻ quyền lực, chứ không phải điều ǵ cũng tụ về đô thị hạt nhân. Có một cơ chế chính sách tốt th́ bộ máy vận hành trơn tru. Điều nữa không thể thiếu được là đội ngũ nhân lực. Nhân lực, vật lực tạo ra nguồn lực. Nhân lực chiếm 50% trong nguồn lực.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này.

Y Linh thực hiện