Cồng chiêng Tây Nguyên, loại h́nh nghệ thuật dân gian đă được thế giới công nhận là kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại.  Ảnh: Dương Nguyễn

(HNM) - Hôm nay (24-7) Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Hội (25/7/1948-25/7/2008) và đón nhận Huân chương Hồ Chí Minh (lần II). Nhân sự kiện trọng đại này, báo Hànộimới có cuộc trao đổi với PGS, họa sĩ Vũ Giáng Hương - Chủ tịch UB toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam.

- Thưa bà, những nghệ sĩ từng trải qua hai cuộc kháng chiến của dân tộc hẳn không thể quên từng mốc son đáng nhớ của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam. Nhưng c̣n các nghệ sĩ trẻ nói riêng và bạn đọc nói chung, bà có thể phác họa những nét chính trên chặng đường 60 năm của Hội?

- Năm 1943, Hội Văn hóa Cứu quốc được thành lập tập hợp các văn nghệ sĩ, trí thức dưới ngọn cờ của Đảng - đây là cơ sở tiền đề cho sự kiện thành lập Hội Văn nghệ Việt Nam. Từ Đề cương văn hóa Việt Nam đến việc thành lập Hội Văn nghệ Việt Nam (tổ chức tiền thân của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam) năm 1948 là cả một quá tŕnh người làm VHNT nước ta được Đảng lănh đạo, d́u dắt, tôi luyện trong đấu tranh cách mạng.

Hội Văn nghệ Việt Nam ra đời đă mở đầu cho sự xuất hiện hàng loạt các Đoàn Văn nghệ; Đoàn nhạc sĩ Việt Nam, Kiến trúc sư Việt Nam… Dưới mái nhà chung, các tác phẩm văn học, mỹ thuật, sân khấu, âm nhạc, kiến trúc, múa, văn nghệ dân gian, nhiếp ảnh, điện ảnh đă ra đời tiếp lửa cho các giai đoạn của cách mạng. Nhiều tác phẩm đạt tới tŕnh độ cao về tư tưởng và nghệ thuật góp phần làm phong phú rạng rỡ nền văn nghệ Việt Nam.

Ghi nhận những đóng góp ấy, Đảng và Nhà nước ta đă tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT cho 84 tác phẩm, cụm tác phẩm; tặng Giải thưởng Nhà nước cho 174 tác phẩm, cụm tác phẩm. Hàng ngàn văn nghệ sĩ được tặng danh hiệu NSND, NSƯT. Nhiều Hội chuyên ngành cũng được tặng Huân chương Sao vàng và Huân chương Hồ Chí Minh...

- Nếu có thể nói một cách ngắn gọn nhất đâu là nguồn cảm hứng sáng tạo cho văn nghệ sĩ qua 60 năm hoạt động dưới mái nhà của Hội, thưa bà?

-  Đó là tinh thần yêu nước của văn nghệ sĩ. Chính tinh thần yêu nước đă tập hợp văn nghệ sĩ sống và chiến đấu, ḥa ḿnh cùng với cách mạng. Và thực tiễn cách mạng cũng như thực tiễn cuộc sống trong hơn 20 năm đổi mới đă cho người nghệ sĩ nguồn cảm hứng sáng tạo lớn lao.

- Thưa bà, hiện nay Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam đă tập hợp được hơn 30 ngh́n văn nghệ sĩ sinh hoạt trong 74 hội thành viên. Phải làm thế nào để phát huy được sức sáng tạo của lực lượng này, đặc biệt là ở văn nghệ sĩ trẻ nhằm cho ra đời những tác phẩm đỉnh cao?

-  Để có tác phẩm đỉnh cao chúng ta cần tài năng, tâm huyết và cả khả năng bám sát thực tiễn cuộc sống.

Bối cảnh xă hội nước ta trong thời kỳ hội nhập quốc tế (cả về kinh tế và văn hóa) đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho văn nghệ sĩ: đầu tư t́m ṭi cái mới; tôi luyện để có bản lĩnh chọn lọc khi tiếp nhận văn hóa nước ngoài; nh́n nhận thấu đáo đối với những thay đổi trong thị hiếu công chúng…

Bên cạnh đó, đầu tư cho văn nghệ sĩ hiện chưa được thỏa đáng. Nghị quyết của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới vừa ban hành cũng nêu rơ phải có sự quan tâm, tạo điều kiện nhiều hơn cho văn nghệ sĩ đi thực tế, sáng tạo tác phẩm… Nói lư luận phê b́nh bây giờ yếu, nhưng thực tế điều kiện cho người làm phê b́nh c̣n thiếu thốn (chế độ nhuận bút, hỗ trợ nghiên cứu… hạn hẹp). Tất nhiên, chỉ tiền không th́ không thể làm ra tác phẩm chất lượng. Văn nghệ sĩ là người phải tự học, học nhiều.

Đối với văn nghệ sĩ trẻ, nhiều hội như Hội Nhà văn, Múa, Mỹ thuật… đă thu hút được sự tham gia của lực lượng này. Tuy nhiên, nói chung mô h́nh hoạt động các hội hiện nay chưa được đổi mới. Công việc này sẽ được tiến hành trong hai năm tới đây.

- Xin cảm ơn bà!

Mai Thi thực hiện