Bác sĩ Trần Duy Hưng (đứng) cùng đoàn quân tiếp quản Thủ đô Hà Nội ngày 10-10-1954.  Ảnh tư liệu

(HNM) - Như một cơ duyên, người viết được tiếp cận tư liệu về vị Chủ tịch đầu tiên của TP Hà Nội đúng vào ngày giỗ lần thứ 17 của ông (2/10/1988-2/10/2005).

Sinh năm 1912 tại Hà Nội, tên tuổi của bác sĩ Trần Duy Hưng, người được tín nhiệm giao trọng trách Chủ tịch thành phố Hà Nội suốt 32 năm đă gắn liền với bước thăng trầm của lịch sử Thủ đô ngàn năm văn hiến, để lại trong ḷng người dân thành phố  h́nh ảnh sống động của một tấm ḷng và một bản lĩnh hiếm có trên đời.

Tham gia cách mạng từ trước Cách mạng Tháng Tám, cũng từng là Chủ tịch Hà Nội từ năm 1945 và giữ nhiều trọng trách trong Chính phủ, song măi cho đến nay, những người biết và hằng yêu mến ông vẫn chưa hề đọc được bất kỳ một di cảo kể về ḿnh của vị Chủ tịch có cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi, song cũng rất khiêm nhường này.

Trước cách mạng, bác sĩ Trần Duy Hưng là một thầy thuốc nổi tiếng ở Hà Nội, có bệnh viện tư ở phố Bông Nhuộm với 8 pḥng dành cho bệnh nhân. Nổi tiếng về chuyên môn, bác sĩ Trần Duy Hưng c̣n là một tấm gương lớn về y đức, quan tâm khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo. Nhiều người vẫn kể lại câu chuyện cảm động một ngày sau khi bác sĩ từ trần. Khi đó, có ông cụ nông dân từ Đông Anh dắt một cháu bé đến nhà, xin thắp hương kính viếng và đưa tang. Cụ mếu máo kể rằng, khi c̣n nhỏ đă có lần theo mẹ ra Hà Nội, bị kẻ cắp móc hết tiền nong, đang bơ vơ bỗng gặp một người sang trọng, sau khi hiểu rơ ngọn ngành đă dẫn hai mẹ con về nhà, giúp cho tiền nong để về quê... Người ấy không ai khác, chính là bác sĩ Trần Duy Hưng đáng kính, vị Chủ tịch TP Hà Nội sau này.

Suốt những năm tháng Hà Nội c̣n trong ách chiếm đóng của thực dân,  pḥng khám của bác sĩ Trần Duy Hưng có ai ngờ lại là hộp thư của Việt Minh. Trong kư ức của ông Lê Trọng Nghĩa - nguyên Ủy viên Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội năm 1945 c̣n nhớ rơ, sau khi cách mạng thành công, ông được giao nhiệm vụ mời các nhân sĩ tham gia Chính phủ lâm thời. Đêm 19-8 ông t́m đến nhà bác sĩ Trần Duy Hưng - người rất có cảm t́nh với Chủ tịch Hồ Chí Minh, với Việt Minh, và bác sỹ đă vui vẻ nhận lời tham gia Chính phủ lâm thời với chức danh Chủ tịch TP.

Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, bác sĩ Trần Duy Hưng lên đường ra chiến khu Việt Bắc. Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ḿnh, Chủ tịch TP Hà Nội Trần Duy Hưng luôn mang trong ḷng đạo đức của người thầy thuốc chân chính. Hồi kư của cụ Lê Văn Hiến viết rằng, lúc Bác Hồ sốt cao, đă có bác sĩ Trần Duy Hưng suốt đêm ở bên cạnh. Là Chủ tịch Hà Nội, bác sĩ Trần Duy Hưng thông thuộc mọi ngơ ngách của thành phố, từng tiếp cả trăm đoàn khách quốc tế ngay trong những ngày chính quyền cách mạng c̣n trong trứng nước. Khi giặc Mỹ dùng không quân leo thang ra miền Bắc, ông luôn có mặt tại những điểm nóng của chiến sự, như Khâm Thiên, An Dương, Bạch Mai, ngoài ra c̣n thường xuyên đi thăm những nơi bị bom Mỹ tàn phá...

Có một điều cũng ít ai biết, Chủ tịch Trần Duy Hưng là người chưa từng có thư kư hay giúp việc riêng. Ông thường tự tay soạn thảo tất cả các công văn, thư từ, phát biểu. Ông cũng  thường xuyên tự lái xe đi khắp nơi  trong TP để giải quyết công việc, kiểm tra chống lụt băo, hộ đê.

Trên cương vị Chủ tịch một Thủ đô luôn đổi mới để phát triển, bác sĩ Trần Duy Hưng bộc lộ tư chất của một nhà lănh đạo mẫn tiệp. Ông từng tỏ ư băn khoăn, v́ sao mà Hà Nội, về cơ cấu kiến trúc tổng thể lại quay lưng lại sông Hồng? V́ sao chúng ta lại không mạnh dạn thử t́m hiểu và làm mới Thủ đô bằng cách để con sông Hồng to rộng kia thực sự trở nên một thực thể của Hà Nội, cho đúng với tên gọi Thủ đô ta và cũng là nâng tầm thẩm mỹ của một Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến?

 Ngày hôm nay nghĩ về vị Chủ tịch đầu tiên của TP Hà Nội, bác sĩ Trần Duy Hưng, nhiều người đă chung nhau một cảm xúc, một niềm tự hào rằng, ngay từ những ngày đầu tiên của nền chuyên chính vô sản, Thủ đô đă được điều hành bởi một thầy thuốc nhiều tài năng và đức độ. Và chỉ riêng điều này thôi cũng như một may mắn hiếm có của Thủ đô ta.

Hà Huy