(HNM) - Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), sự liên kết chặt chẽ giữa hộ nuôi và doanh nghiệp (DN) chế biến sẽ góp phần giải quyết t́nh trạng khủng hoảng, biến động thường xuyên chu kỳ giá-sản lượng và chất lượng sản phẩm thủy sản. Trên thực tế, giữa hộ nuôi và DN chưa có sự chia sẻ rủi ro c̣n làm cho ngành Thủy sản  kém sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Nghịch lư... nguồn nguyên liệu

Có một thực tế là giá nguyên liệu thủy sản ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long tăng, song không phải người nuôi nào cũng trúng mùa, trúng giá. Ngược lại, nguyên liệu lên giá, người nuôi không có sản phẩm để bán... Và t́nh trạng thiếu nguyên liệu xảy ra. Chẳng hạn, giá cá tra nguyên liệu đang tăng lên liên tục, từ mức 13.500đ lên 14.000đ, rồi 15.200 đ/kg với cá tra thịt trắng vào những ngày trung tuần tháng tư. Giá cá tăng là do nhu cầu xuất khẩu tăng và nguồn nguyên liệu chế biến cung không đủ cầu. Nếu DN chế biến xuất khẩu kư được những hợp đồng với giá 3 USD/kg trở lên, thu mua cá tra loại thịt trắng từ 16.000đ/kg trở lên, người nuôi cá có lăi và khuyến khích nuôi cá tra phát triển bền vững. Tuy nhiên, trong khi thị trường xuất khẩu đang có lợi, th́ nguồn nguyên liệu cung cấp cho chế biến lại thiếu hụt. Sự thiếu hụt cá tra nguyên liệu đă thể hiện rơ trong  tháng 4-2008. Nguyên nhân là do trong tháng 2 và tháng 3, các hộ nuôi đă gặp khó khăn về tài chính, nên nhiều hộ nuôi đă ngừng thả giống, hoặc cầm chừng cho vụ nuôi tiếp sau. Với t́nh h́nh này, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đă dự báo giá cá tra sẽ c̣n tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Nhiều chuyên gia trên lĩnh vực thủy sản nh́n nhận rằng, dù sản lượng xuất khẩu cá tra, cá basa của Việt Nam tăng hằng năm b́nh quân 20%-30%, nhưng xét mức tăng năm sau so với cùng kỳ năm trước cho thấy mức tăng không ổn định. Điều này chứng tỏ nguồn nguyên liệu cực kỳ bấp bênh do sự thiếu liên kết giữa người nuôi và DN chế biến. 

Trong khi giá cả diễn biến bất thường, th́ một số DN chế biến cá tra xuất khẩu làm ăn theo kiểu cạnh tranh không lành mạnh, kư hợp đồng xuất khẩu giá thấp. Trong khi đó, họ thu mua nguyên liệu và “ép” giá với người nuôi cá. Khi DN gặp khó khăn về tỷ giá đồng USD, họ đă hạ giá thu mua nguyên liệu, hạ giá xuất khẩu xuống nhằm tránh bị lỗ. Hậu quả, người nuôi cá bị lỗ và khó vay tiền tái đầu tư khiến cho nhiều người nuôi cá không c̣n mặn mà với nghề nuôi cá nguyên liệu.

Liên kết sản xuất là giải pháp

Vậy, đâu là nguyên nhân của t́nh trạng bấp bênh trên? Ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó Chủ tịch Thường trực VASEP cho rằng, do chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa hộ nuôi và DN chế biến, nên dẫn tới t́nh trạng khủng hoảng, biến động thường xuyên chu kỳ giá-sản lượng. Ngoài ra, giữa hộ nuôi và DN vẫn chưa có sự chia sẻ rủi ro khiến cho ngành Thủy sản kém sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. VASEP đang xúc tiến việc liên kết 4-5 công ty chế biến xuất khẩu cá tra lớn tại Việt Nam để cùng xây dựng vùng nguyên liệu, chia sẻ thông tin, mở rộng thị trường xuất khẩu, hỗ trợ về vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, môi trường, đào tạo cán bộ...  Những việc làm này hướng đến mục tiêu nâng giá trị các sản phẩm cá tra của Việt Nam ở thị trường xuất khẩu và bảo đảm giá bán cá tra trong nước ở mức người nuôi có lăi.

Theo Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lương Lê Phương, Bộ sẽ quy hoạch phát triển chi tiết cho từng vùng nuôi và có những biện pháp hợp lư để hạn chế việc mở rộng diện tích nuôi cá tra, basa tự phát của người dân. Trước mắt, Bộ sẽ rà soát quy hoạch  đă có và hiện trạng nuôi của địa phương, căn cứ vào t́nh h́nh môi trường, điều kiện về đất đai, diện tích mặt nước, điều kiện nuôi, quy chế quản lư vùng nuôi để quy hoạch. Bên cạnh đó, Bộ cũng sẽ  thống kê lại các nhà máy đang hoạt động chế biến cá xuất khẩu để từ đó rà soát lại quy hoạch, điều chỉnh sao cho phù hợp với yêu cầu và t́nh h́nh mới.

Được biết, từ nay đến tháng 6-2008, sẽ có 2 hội chợ thủy sản lớn diễn ra ở Hà Nội và Bỉ. Nếu DN Việt Nam đồng tâm hiệp lực, giữ giá xuất khẩu 3-3,5USD/kg, th́ việc tạo “đầu ra” cho cá nguyên liệu có thể đạt mức 16.000-16.500đ/kg, loại cá tra thịt trắng. Với mức giá này, người sản xuất và DN chế biến đều có lời, việc nuôi trồng có cơ hội phát triển bền vững.

Y Linh