Nhờ làm tốt công tác dồn điền, đổi thửa, nông dân ngoại thành Hà Nội đă có diện tích đất nông nghiệp tập trung, cho năng suất, hiệu quả cao. Ảnh: Bảo Lâm

(HNM) - Ngày 20-5, tại thành phố Bắc Ninh, Bộ NN&PTNT, Bộ Tài nguyên-Môi trường và UBND tỉnh Bắc Ninh đă tổ chức diễn đàn “Công tác dồn điền, đổi thửa phục vụ CNH-HĐH nông nghiệp nông thôn”. Đại diện Sở NN&PTNT, nông dân các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng cùng nhiều bộ, ngành tham dự và nhất trí thừa nhận, tốc độ dồn điền, đổi thửa c̣n quá chậm.

Ruộng đất manh mún, cản trở sản xuất

Nghị quyết 10-TƯ ngày 5-4-1988 của Bộ Chính trị về đổi mới quản lư kinh tế nông nghiệp (gọi tắt là “Khoán 10”) đă giúp Việt Nam từ nước nhập khẩu lương thực trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ 2 thế giới. Tuy nhiên, đến nay “Khoán 10” đă bộc lộ những hạn chế nhất định khi đất nước bước vào công cuộc CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn. Khảo sát mới đây của Viện Quy hoạch và thiết kế nông nghiệp cho thấy 100% số hộ nông dân cho rằng ruộng đất manh mún đă gây cản trở cho sản xuất.

Chủ trương dồn điền, đổi thửa được xem là nhu cầu cấp bách để phát triển nông nghiệp, nông thôn trong t́nh h́nh mới. Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hồ Xuân Hùng khẳng định, việc làm này không chỉ giúp CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn thuận lợi mà c̣n góp phần làm giảm chi phí sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân. Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn Lă Văn Lư cho biết, năm 2003, cả nước có 75 triệu thửa đất, b́nh quân mỗi hộ có 6,8 thửa với khoảng 0,3-0,5 ha/hộ, trong đó đất lúa từ 200m2 đến 400m2/thửa, đất rau màu dưới 100m2/thửa, đất trồng cây lâu năm, cây cho thu nhập cao c̣n manh mún hơn…Điều này đă hạn chế đáng kể công cuộc CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn; sản xuất hàng hóa, tập trung.

Thu hoạch cá ở xă Duyên Hà (huyện Thanh Tŕ). Ảnh: Bảo Lâm

Kết quả bước đầu

Thời gian qua, chủ trương dồn điền, đổi thửa được thực hiện đă giúp các địa phương giảm 1/2 số thửa, có nơi tới 80%. Diện tích mỗi thửa nhờ đó tăng b́nh quân 3 lần, tạo điều kiện cho nông dân cải tạo đồng ruộng, thâm canh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng… nâng cao thu nhập và c̣n làm tăng diện tích canh tác nhờ giảm phần đất làm… bờ (chiếm từ 2% đến 4% diện tích). Ông Lư dẫn chứng, tại Hưng Yên, sau khi dồn điền, đổi thửa, diện tích đất nông nghiệp đă tăng từ 89.000 hecta lên 92.309 hecta.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Tiến Định, Trung tâm phát triển nông thôn (Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông thôn), dồn điền, đổi thửa c̣n giúp việc nâng cấp cơ sở hạ tầng nội đồng thuận lợi hơn góp phần tăng năng suất, sản lượng cây trồng, vật nuôi. Thu nhập của các hộ sau dồn điền, đổi thửa có thể tăng từ 2 đến 3 lần so với trước. Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Bắc Ninh Nguyễn Hữu Trượng khẳng định, riêng việc dồn điền, đổi thửa, chuyển 2.991 ha ruộng trũng ở tỉnh sang nuôi trồng thủy sản, thu nhập nông dân đă tăng 3-4 lần.

Cần hoàn thiện hành lang pháp lư

Thứ trưởng Hồ Xuân Hùng thừa nhận, việc dồn điền, đổi thửa hiện không theo kịp yêu cầu phát triển nông nghiệp trong t́nh h́nh mới. Theo Phó viện trưởng Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp Nguyễn Văn Toàn, đồng bằng sông Hồng là vùng có mức độ phân chia ruộng đất manh mún nhất cả nước. Khu vực này hiện có 26.353.080 thửa ruộng chia cho 2.815.934 hộ, trung b́nh mỗi hộ 8,5 thửa. Tuy nhiên, sau 8 năm thực hiện chủ trương dồn điền, đổi thửa mới chỉ có 2 tỉnh Hà Nam, Bắc Ninh cơ bản khắc phục t́nh trạng manh mún về đất đai. Kết quả đó vẫn chưa làm hài ḷng các cơ quan quản lư. Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Nhân Chiến cho biết, hiện địa phương này mới chỉ giảm từ 10 thửa/hộ xuống 7 thửa/hộ. Thời gian tới, tỉnh tiếp tục thực hiện dồn điền, đổi thửa lần 2 để trung b́nh mỗi hộ chỉ c̣n khoảng 3 thửa.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc dồn điền, đổi thửa chậm. Theo Thứ trưởng Hồ Xuân Hùng, một trong những khó khăn lớn nhất là kinh phí đo dạc, cấp sổ đỏ cho người dân. Được biết, trung b́nh mất từ 4 triệu đồng đến 11 triệu đồng/ha. Không ít địa phương phải bán một phần đất công ích để lấy kinh phí phục vụ việc này. Theo Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp, tổng kinh phí dồn điền, đổi thửa tại 2.011 xă ở đồng bằng sông Hồng ước tính hơn 100 tỷ đồng. Ông cho biết, Bộ NN&PTNT đă kiến nghị hỗ trợ kinh phí giúp nông dân đo đạc, cấp sổ đổ cho nông dân. Ngoài ra, cần nhanh chóng hoàn thiện hành lang pháp lư cho dồn điền, đổi thửa, bởi đến nay các địa phương chủ động triển khai là chính trong khi chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể từ TƯ. Theo ông, việc đầu tiên chính là sửa đổi Luật Đất đai cũng như một số chính sách vốn có lợi cho cơ quan quản lư nhiều hơn là có lợi cho nông dân….

Nguyễn Đức

Theo Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Hà Nội Ngô Đại Ngọc, trung b́nh hiện nay mỗi hộ nông dân thành phố có khoảng 4,8 mảnh. Diện tích đất canh tác b́nh quân là 475 m2/khẩu. Với kết quả đó, Hà Nội được đánh giá là một trong những địa phương thực hiện khá tốt chủ trương “dồn điền, đổi thửa” ở đồng bằng sông Hồng. Những khu vực “dồn điền, đổi thửa” hoặc sản xuất tập trung đều có hiệu quả hơn hẳn trước đây.   Hai h́nh thức “dồn điền, đổi thửa” phổ biến ở Hà Nội là các hộ nông dân tự thỏa thuận chuyển đổi với nhau hoặc cùng tập trung sản xuất một loại sản phẩm tại khu vực nhất định. Được biết, thành phố cũng hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng nội đồng.