Sản xuất giày thể thao xuất khẩu tại Cty giày Thượng Đ́nh. Ảnh: Nhật Nam

(HNM) - Ngày 11-6, Hội đồng châu Âu (EC) của Liên minh châu Âu (EU) đă phê duyệt quy chế Hệ thống ưu đăi thuế quan phổ cập (GSP) giai đoạn 2009-2011. Theo đó, ngành giày dép của Việt Nam sẽ không tiếp tục được hưởng ưu đăi từ GSP kể từ cuối năm 2008. Đại sứ, Trưởng phái đoàn EC tại Việt Nam Xon Đoi-lơ đă trả lời báo chí về vấn đề này.

 - Xin ông cho biết lư do khiến EU đặt ngành giày dép Việt Nam ngoài danh sách được hưởng GSP giai đoạn 2009-2011?

- Trước hết phải nói rơ rằng, GSP được thiết lập từ năm 1971 với mục tiêu thúc đẩy phát triển thông qua thương mại. Hệ thống này mang đến cho các nước đang phát triển sự ưu đăi thuế quan đơn phương (thấp hơn mức thuế suất Tối huệ quốc 3,5 điểm) và cơ chế miễn trừ thuế, hạn ngạch cho những nước chậm phát triển. Quy chế này quy định, nếu kim ngạch xuất khẩu của một nhóm ngành hàng của một quốc gia vượt quá 15% tổng giá trị xuất khẩu nhóm ngành hàng đó của tất cả các nước được hưởng GSP th́ quốc gia đó được xem là đă đạt được một mức độ cạnh tranh nhất định và không cần thiết được hưởng ưu đăi nữa. V́ vậy, ngành hàng kể trên sẽ bị loại khỏi nhóm được hưởng các lợi ích của GSP và quá tŕnh này được gọi là “tốt nghiệp”.

Trên thực tế, ngành giày dép Việt Nam đă vượt mức hạn chế 15% trong một khoảng thời gian dài. Hiện tại xuất khẩu giày dép của Việt Nam vào EU đă chiếm 19% tổng mức xuất khẩu giày dép của tất cả các nước hưởng GSP của EC. Khi soạn thảo đề xuất GSP áp dụng cho giai đoạn 2009-2011, các số liệu thống kê cho thấy hàng giày dép của Việt Nam không c̣n chiếm 50% tổng giá trị xuất khẩu được hưởng GSP của Việt Nam khi tiếp cận thị trường EU. V́ vậy, ngành này sẽ phải “tốt nghiệp” vào cuối năm nay.

- Theo ông việc dỡ bỏ GSP với ngành giày dép có ảnh hưởng tới mục tiêu xóa đói giảm nghèo của Việt Nam hay không khi ngành này  đang tạo công ăn việc làm cho hàng triệu lao động nghèo?

- Tôi không cho rằng việc dỡ bỏ GSP đối với giày dép sẽ ảnh hưởng tới mục tiêu xóa đói giảm nghèo của Việt Nam. Ngược lại, điều này đă khẳng định sự thành công của Việt Nam trong quá tŕnh đa dạng hóa các mặt hàng xuất khẩu vào thị trường EU và giảm sự phụ thuộc nặng nề vào một số mặt hàng chính. Việc xét duyệt lại GSP cũng khẳng định rằng ngành giày dép Việt Nam là một ngành cạnh tranh nhất trên toàn thế giới.

Thêm vào đó, EC sẽ tiếp tục ủng hộ những cố gắng của Việt Nam trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh thương mại quốc tế và hoạt động thương mại thông qua viện trợ phát triển chính thức (ODA). Trong tuần tới,  EU và Bộ Công thương Việt Nam sẽ kư kết một hiệp định trị giá 10 triệu ơ-rô để hỗ trợ các chính sách thương mại của Việt Nam. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đang xem xét việc cung cấp 20 triệu ơ-rô cho Chương tŕnh tín dụng hỗ trợ xóa đói giảm nghèo 6 của Việt Nam.

- Sau thuế chống bán phá giá có hiệu lực tháng 5-2006, ông có cho rằng việc cắt GSP là một cú đánh mới nhằm vào ngành giày dép Việt Nam?

- Trước khi xét duyệt GSP, chúng tôi đă phải cân nhắc vô cùng kỹ lưỡng. Theo quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), hệ thống GSP cần phải minh bạch và không phân biệt đối xử, do đó không thể xem Việt Nam là một trường hợp ngoại lệ mặc dù EU hiểu rơ sự cần thiết phải hỗ trợ Việt Nam tăng cường xuất khẩu. Tuy nhiên, EU luôn sẵn sàng tiếp tục dành cho Việt Nam những ưu đăi tiếp cận thị trường, kể cả trong lĩnh vực giày dép như trong khuôn khổ thích ứng với WTO của Khu vực Mậu dịch tự do EU - ASEAN đang được định h́nh. Chúng tôi mong muốn rằng Việt Nam sẽ toàn tâm tham gia vào quá tŕnh này. Như vậy, các chủ thể vận hành kinh tế sẽ sớm được hưởng sự ưu đăi như là một phần trong khuôn khổ pháp lư dài hạn và ổn định. Trước mắt, vẫn c̣n những giải pháp tích cực khác cho Việt Nam. Cụ thể đó là khả năng  kư kết một hiệp định thu hoạch sớm. Tôi nghĩ rằng EU-Việt Nam cần xúc tiến khẩn trương để có được hiệp định thu hoạch sớm trước khi GSP dành cho ngành dệt may Việt Nam hết hiệu lực.

Lâm Phương ghi