Chế biến tôm đông lạnh tại Công ty cổ phần nhập khẩu thủy sản Thanh Hóa.

(HNM) - Hiện tại, các nhà máy chế biến thủy sản chỉ hoạt động với 50% công suất v́ thiếu nguyên liệu. Thế nhưng mới đây Chính phủ đă phải xuất 1.000 tỷ đồng thu mua cá tra, cá ba sa tồn đọng tại đồng bằng sông Cửu Long. Nghịch lư về quy hoạch sản xuất, thu mua nguyên liệu cần được giải quyết cấp kỳ.

Cùng với đó, việc giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu thủy sản có vai tṛ đặc biệt quan trọng. Theo Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản (VASEP), nếu được bổ sung nguyên liệu, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này có thể tăng lên 6 - 8 tỷ USD/năm đưa Việt Nam lên vị trí thứ hai thế giới về xuất khẩu thủy sản.

Theo ngành Hải quan, 3 năm qua Việt Nam đă nhập nguyên liệu thủy sản từ hơn 70 quốc gia và vùng lănh thổ với giá trị từ 200-250 triệu USD mỗi năm. Trong đó, cá biển chiếm tỷ trọng 78,2% tổng sản lượng nhập khẩu. Tuy nhiên, mức nhập khẩu này vẫn quá thấp so với nhu cầu của đại đa số doanh nghiệp, trong điều kiện công suất c̣n dư thừa tới 50% và đơn đặt hàng ngày càng nhiều và đa dạng.

Các nhà máy hoạt động dưới 50% công suất: Lăng phí lớn về đầu tư

Khảo sát của VASEP cho thấy, sản lượng hải sản sẽ không tăng hơn mức hiện tại (dưới 2,1 triệu tấn/năm) do nguồn lợi thủy sản ven bờ đă cạn kiệt, trong khi đội tàu khai thác xa bờ chưa phát huy được hiệu quả, nhất là trong t́nh trạng giá nhiên liệu tăng cao. Về nuôi trồng, sản lượng tôm những năm gần đây chỉ duy tŕ ở mức 350.000 tấn/năm và dự kiến chưa thể tăng cao. Sản lượng cá tra tuy tăng mạnh, vượt mức 1 triệu tấn/năm (năm 2007), nhưng tốc độ tăng sẽ bị hạn chế do yếu tố thị trường, ngưỡng môi trường, cũng như khả năng quản lư.

Trong khi đó, hệ thống nhà máy chế biến thủy sản phát triển nhanh hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng sản lượng khai thác và nuôi trồng. Chỉ tính riêng công suất cấp đông của các nhà máy chế biến thủy sản đông lạnh đă lên đến trên 1,5-1,7 triệu tấn thành phẩm mỗi năm, tương ứng với khoảng 4,5-5,1 triệu tấn nguyên liệu, trong khi tổng sản lượng nguyên liệu đủ tiêu chuẩn làm thực phẩm ước tính dưới 3,2 triệu tấn mỗi năm. Do vậy, đa số nhà máy đều thiếu nguyên liệu, chỉ hoạt động dưới 50% công suất thiết kế, gây lăng phí lớn về đầu tư.

Nhập nguyên liệu không tác động đến nuôi trồng trong nước

So với phương án đầu tư cho sản xuất nguyên liệu, việc nhập khẩu nguyên liệu thủy sản có ưu thế do không phải đầu tư lớn và tránh được các tổn thất về môi trường. Từ nhiều năm nay hàng chục doanh nghiệp trong nước đă nhập khẩu nguyên liệu để chế biến xuất khẩu và đạt hiệu quả kinh tế cao như Công ty Hải Việt (Vũng Tàu), Công ty Incomfish, Công ty CP Chế biến hàng xuất khẩu Cầu Tre (TP Hồ Chí Minh), Công ty Hạ Long Simexco (Hải Pḥng)... Một doanh nghiệp quy mô nhỏ, ở địa bàn khó khăn như Công ty CP Thủy sản B́nh Định (Bidifishco) cũng đă tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu từ 5 triệu USD năm 2006 lên 17,8 triệu USD năm 2007. 

Ngoài ra, nhập khẩu nguyên liệu sơ chế không chỉ buộc các nhà máy chế biến thủy sản Việt Nam phải đầu tư dây chuyền tiên tiến, kỹ thuật cao, phương thức quản lư hiện đại để sản xuất được nhiều mặt hàng giá trị gia tăng đa dạng, mà xa hơn, sẽ góp phần giảm nhập siêu, tạo cân bằng về cán cân xuất nhập khẩu cho quốc gia; đưa Việt Nam hội nhập sâu hơn.

Liệu việc khai thác, nuôi trồng thủy sản trong nước có bị tác động? Câu trả lời được VASEP đưa ra là không, bởi v́ nguồn nguyên liệu trong nước với giá rẻ sẽ là ưu tiên số 1 của các doanh nghiệp chế biến khi chính vụ; giá nguyên liệu nhập khẩu thường cao hơn giá trong nước do nhiều yếu tố. Có chăng, việc nhập khẩu nguyên liệu chỉ tạo áp lực để ngành khai thác và nuôi trồng thủy sản phải nâng cao năng lực, chất lượng cạnh tranh.

Tổng dư nợ của các doanh nghiệp vay mua cá tra, basa tại Vietcombank đạt gần 1.238 tỷ đồng (HNM) - Ngân hàng Thương mại CP Ngoại thương (Vietcombank), đang tập trung nguồn vốn để cho vay các doanh nghiệp (DN) đầu mối thu mua, chế biến cá tra và cá ba sa. Cụ thể, tổng giới hạn tín dụng dành cho các DN sản xuất chế biến ca tra, cá ba sa vay tại Vietcombank là 1.699 tỷ đồng, tổng dư nợ tính đến ngày 26-5 đạt gần 1.238 tỷ đồng, dự kiến sẽ tăng lên khoảng 1.500 - 1.700 tỷ USD. Vietcombank sẽ tiếp tục cho vay đối với các DN thu mua, chế biến cá tra, cá ba sa trên cơ sở xem xét hiệu quả hoạt động kinh doanh, khả năng tài chính lành mạnh, thị trường tiêu thụ tiềm năng...   Xuân Đức

Đưa giá trị xuất khẩu lên 7,5 đến 8 tỷ USD

VASEP đă có văn bản chính thức đề nghị Chính phủ cho phép áp dụng thuế nhập khẩu thống nhất 0 hoặc 0,5% cho các loại nguyên liệu thủy sản nhập khẩu. Trước mắt, khi chưa giảm được thuế xuống đến mức 0-0,5%, VASEP ủng hộ chủ trương của Tổng cục Hải quan đề nghị Bộ Tài chính bỏ những yêu cầu quá phức tạp đối với bộ chứng từ khi thanh khoản tờ khai nhập khẩu. Theo VASEP, quá tŕnh toàn cầu hóa đang đẩy nhanh sự phân công lại lao động, ḍng nguyên liệu thủy sản được chuyển dần sang các nước đang phát triển để chế biến sản phẩm giá trị gia tăng cung cấp cho thị trường các nước phát triển. Những nước xuất khẩu hàng đầu như Hoa Kỳ, Malaixia, Thái Lan... cũng là những nước nhập khẩu nguyên liệu lớn. Riêng năm 2007, để có thể đạt giá trị trên 9 tỷ USD xuất khẩu thủy sản, Trung Quốc đă nhập khẩu 5,3 tỷ USD nguyên liệu.

Việt Nam đang có cơ hội rất lớn, do uy tín chất lượng và an toàn thực phẩm mặt hàng thực phẩm của một số nước đang bị suy giảm. Nhiều công ty Nhật Bản và châu Âu đang t́m cách chuyển ḍng nguyên liệu nhập khẩu sang Việt Nam để chế biến. VASEP tính toán, nếu đón nhận được ḍng nguyên liệu này, chủ yếu từ các nước xứ lạnh (Bắc Âu, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Nam Thái B́nh Dương)... Việt Nam có cơ hội trở thành cường quốc về chế biến và xuất khẩu thủy sản. Từ vị trí số 6 về xuất khẩu thủy sản hiện nay, nếu nhập khẩu được khoảng 1-2 tỷ USD nguyên liệu mỗi năm, Việt Nam có thể tăng kim ngạch xuất khẩu thêm 1,8-3,5 tỷ USD, đưa giá trị xuất khẩu lên 6-8 tỷ USD, xếp vị trí thứ 2 trên thế giới, sau Trung Quốc.

Sau khi thống nhất chủ trương, VASEP đề nghị Bộ Nông nghiệp-Phát triển nông thôn, Bộ Công thương và Bộ Tài chính thành lập Tổ Công tác xây dựng Đề án Nhập khẩu nguyên liệu thủy sản để chế biến hàng xuất khẩu đến năm 2020 tŕnh Chính phủ, với mục tiêu nhập khẩu 2 tỷ USD nguyên liệu, đưa kim ngạch xuất khẩu đạt ít nhất 7,5 - 8  tỷ USD vào năm 2020.

Y Linh