(HNMO) - Hiện Việt Nam có khoảng 350 ngh́n doanh nghiệp đang hoạt động, trong số đó có tới 90% là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này đang là nhóm đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất do những tác động khó khăn của nền kinh tế như lạm phát, lăi suất ngân hàng cao… và đó là “miền đất hứa” cho các hoạt động mua bán sáp nhập công ty giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

30% các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang phải đối mặt với nguy cơ phá sản! (?)

Theo đánh giá của ông Phan Xuân Cần - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư Tài chính Việt Nam - TigerInvest, khoảng 30% các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang phải đối mặt với nguy cơ phá sản. Đó cũng là điều không phải quá bất b́nh thường v́ hàng năm sẽ có những doanh nghiệp mất đi, phá sản, có những doanh nghiệp phải sáp nhập với những doanh nghiệp khác, nhưng trung b́nh hàng năm cũng có khoảng 50 ngh́n doanh nghiệp mới ra đời. Mục tiêu của Chính phủ là đến năm 2010 sẽ đạt đến con số là 500 ngh́n doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, quá tŕnh cổ phần hoá của các doanh nghiệp nhà nước cũng đang được diễn ra mạnh mẽ. Hiện mới chỉ có một số ít các doanh nghiệp nhà nước được cổ phần hoá, phần lớn đang trong quá tŕnh chuẩn bị và trong giai đoạn sắp tới (từ cuối năm 2008, 2009 và 2010), được đánh giá là thời điểm bùng nổ quá tŕnh cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước.  Theo ông Cần, đó là thời điểm rất thuận lợi để tiến hành các thương vụ về mua bán, sáp nhập (M&A) các công ty tại Việt Nam.

Mặt khác, thị trường chứng khoán hiện nay cũng đang trong quá tŕnh điều chỉnh và việc phát hành thêm cổ phiếu ra công chúng cũng chưa phải là thời điểm tốt nhất. Các doanh nghiệp Việt Nam sẽ tiến hành các thương vụ về mua bán, sáp nhập để thông qua hoạt động đó có thêm các nguồn vốn, tài trợ cho các hoạt động về mở rộng sản xuất kinh doanh, các nguồn vốn đầu tư dài và những khoản vốn ngắn hạn. Cùng với sự hỗ trợ về vốn, các đối tác Việt Nam cần sự hỗ trợ về công nghệ, quản trị, điều hành từ các đối tác nước ngoài. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng mong muốn t́m kiếm các đối tác nước ngoài có thể hỗ trợ về nguồn nguyên vật liệu đầu vào và bao tiêu các sản phẩm đầu ra.

"Nở rộ" thị trường mua bán sáp nhập công ty

Trong thời gian gần đây, không ít doanh nghiệp Việt Nam đă có nhu cầu bán bớt cổ phần, một phần vốn và cả trường hợp sẽ bán tất cả. Ví dụ như ngân hàng HSBC đă mua 20% cổ phần của ngân hàng Techcombank. Thông qua việc tham gia là cổ đông lớn, cổ đông chiến lược của ngân hàng Techcombank, ngân hàng HSBC sẽ có thể tận dụng ngay hệ thống phân phối mạng lưới, chi nhánh và đội ngũ nhân sự cũng như hạ tầng hiện nay của ngân hàng Techcombank để phát triển chiến lược đi vào thị trường bán lẻ.

Bên cạnh đó, rất nhiều thương vụ về mua bán sáp nhập công ty của những tên tuổi lớn trên thế giới, các nhà đầu tư tài chính, ngân hàng, các quỹ đầu tư cũng như các tập đoàn về công nghiệp, BĐS đă trở thành người mua và tham gia đầu tư vào thị trường Việt Nam qua h́nh thức mua bán sáp nhập.

Thực tế, thị trường mua bán sáp nhập công ty của Việt Nam mới phát triển. Vào năm 2007, cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam, trở thành viên của WTO, sự phát triển nhanh chóng của thị trường chứng khoán, kéo theo hoạt động của thị trường M&A trong năm 2007 đạt giá trị rất cao, hơn 1,7 tỷ USD. Trong nửa đầu năm 2008, các thương vụ M&A có sự giảm sút. Lư do cũng có một phần là nhiều thương vụ mua bán sáp nhập được triển khai ở Việt Nam không được công bố.

Theo đánh giá của ông Cần, với một tốc độ tăng trưởng cao và nguồn vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Việt Nam đạt hơn 45 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm, đây là cơ hội tốt để các nhà đầu tư tham gia vào thị trường mua bán sáp nhập các công ty tại Việt Nam.

Một số nguồn tin cho biết, trong 6 tháng đầu năm nay, ḍng vốn đầu tư vào thị trường chứng khoán thông qua các hoạt động M&A giảm sút ở thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, nhưng với thị trường Việt Nam vẫn là con số dương khoảng hơn 600 triệu USD. Sự tăng trưởng nhanh chóng của khu vực kinh tế tư nhân cộng với quá tŕnh phát triển của thị trường vốn cũng đang góp phần làm bùng nổ hoạt động M&A tại Việt Nam.

“Thông qua sàn giao dịch muabancongty.com của chúng tôi, vào năm 2007 có khoảng 250-300 danh mục đầu tư, nhưng từ quư II/2008 đến nay lúc nào cũng khoảng gần 700 danh mục kêu gọi mua bán, sáp nhập đầu tư” – ông Cần minh chứng.

Một số tập đoàn tư nhân lớn ở Việt Nam, các nhà đầu tư lớn ở Việt Nam, nhà đầu tư nội địa đang t́m kiếm các cơ hội để mua lại các doanh nghiệp nhỏ hơn, mua lại để gia tăng quy mô. Với các nhà đầu tư nước ngoài, sự khó khăn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam lại cơ hội để các nhà đầu tư ngoại nhắm tới. Theo dự báo, có khoảng 30-50% số lượng các doanh nghiệp có nhu cầu về mua bán, sáp nhập trong ṿng từ 6-10 năm tới. Thị trường này hàng năm sẽ tăng trưởng từ 30-40%.

Bên cạnh đó, ở Việt Nam, các quy định của luật pháp liên quan đến mua bán sáp nhập công ty đang được cải thiện. Ḍng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Việt Nam tăng trưởng nhanh,  chứng tỏ sự tin tưởng của các nhà đầu tư nước ngoài vào hoạt động kinh doanh lâu dài vào Việt Nam. Đó là các lợi ích cho các nhà đầu tư khi tham gia vào thị trường mua bán công ty tại Việt Nam. Thông qua các hoạt động mua bán sát nhập công ty là con đường ngắn nhất để tham gia vào thị trường Việt Nam rộng lớn với dân số khoảng 86 triệu người. Đó cũng là con đường ngắn nhất mà các nhà đầu tư có thể tận dụng hệ thống phân phối mạng lưới khách hàng, cơ sở dữ liệu khách hàng, các quy tŕnh cũng như nguồn nhân lực sẵn có của các đối tác Việt Nam.

Hơn nữa, qua hoạt động M&A, các nhà đầu tư nước ngoài có thể cắt giảm được chi phí và thời gian để thâm nhập thị trường lúc ban đầu. Mua bán sáp nhập có thể sử dụng như một công cụ có thể loại bỏ ngay một đối thủ cạnh tranh trên thị trường, tham gia vào các ngành kinh doanh bị hạn chế như ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, chứng khoán…

Tuy nhiên, cũng có những lư do về sự không ổn định trên thị trường hiện nay, nên một số các thương vụ về mua bán, sáp nhập bị tŕ hoăn lại, đồng thời giá trị cũng bị giảm xuống. Trong quá tŕnh cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước thời gian  qua,  ít thấy các doanh nghiệp t́m kiếm được những đối tác chiến lược lớn. Ngoại trừ Carberg trở thành đối tác chiến lược của Habeco.

Mặt khác, hoạt động mua bán sát nhập công ty với một tỷ lệ lớn bị điều chỉnh bởi các quy định về cạnh tranh. Theo quy định, khi tiến hành một thương vụ mua bán sáp nhập với một công ty đang chiếm tới 30% thị phần của một ngành hàng, phải thông báo với Cục Quản lư Cạnh tranh;  khi mua bán với một công ty đang chiếm tới 50% thị phần, Cục quản lư cạnh tranh sẽ không chấp thuận. Tuy nhiên, việc đo lường doanh nghiệp đang chiếm bao nhiêu phần trăm trên thị trường và việc kiểm soát quy định của Luật Cạnh tranh tại Việt Nam lại chưa thực sự làm tốt. 

Được biết, hiện nay, Bộ Kế hoạch Đầu tư cùng với Cục Xúc tiến Đầu tư Nước ngoài, Bộ Tài chính đang soạn thảo văn bản để cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia sâu hơn vào thị trường và có một hành lang pháp lư đầy đủ về hoạt động mua bán sáp nhập các công ty tại Việt Nam, mở ra tương lai phát triển rộng mở cho thị trường này.

Lan Hương