Một tác phẩm tranh gốm.

(HNM) - Chưa bao giờ tranh gốm lại rộ lên như những ngày hội hiện nay. Đi bất cứ phố nào ở các  thành phố lớn ta đều thấy có cửa hàng bán tranh gốm. Nào là, tranh gốm mộc (đất nung), tranh gốm men. Nào là tranh phẳng, tranh nổi... có loại gắn với phủ điêu hoặc giống như những dị bản tranh cổ Trung Hoa.

Bên cạnh đó, ta cũng có thể thấy xuất hiện nhiều bức tranh gốm sứ hoặc đá. Tranh nhiều như vậy, nhưng thị trường lại không sôi động. Khách hàng kỹ tính thường đắn đo  v́ chất lượng của nhiều bức tranh c̣n quá đơn giản cùng với chất liệu thô kệch, chế tác vội vàng. Hoặc giả có một số ít khách hàng lắm tiền mua theo phong trào để tỏ ra sành điệu mà thôi.

Sản phẩm ở những cửa hàng tranh gốm c̣n ở mức sơ khai, thiếu hẳn một nền tảng nghệ thuật và kỹ thuật công nghệ cơ bản. H́nh tượng không mới lạ, chưa phát huy được cái độc đáo của chất liệu thô ráp từ đất. Bên cạnh đó do kỹ thuật nung hiện vẫn c̣n thủ công nên đa  số bức tranh bị cong vênh và sai lệnh tỷ lệ của h́nh vẽ hoặc h́nh đắp nổi. Do đó, những tác phẩm được treo bán thiếu nét thẩm mỹ tối thiểu. Thoảng lắm mới có những bức đẹp, đúng là tranh gốm thực sự.

Khảo sát những cửa hàng tranh Nhung gốm ở nhiều phố mới thấy rơ sự yếu kém về nhiều mặt so với những yêu cầu của một bức tranh. Cửa hàng nào cũng một màu xám xịt nặng nề. Nhiều bức bị nung xém tạo nên cảm giác đen sỉn. Riêng các h́nh vẽ, hoặc khoét ch́m, hay đắp nổi đều thiếu sự rung cảm và đường nét tạo h́nh cơ bản nên không tạo được vẻ đẹp lạ lùng trên nền đất nung. Những mảng tranh không nhất quán về tạo h́nh và lại do nhiều tay nghề khác nhau, chủ yếu là thợ trẻ mới học việc, nên ít tác phẩm có giá trị thực sự. Ngay cả việc xử lư men trong tranh gốm Nhung cũng thiếu sự tươi tắn gợi cảm làm cho khách hàng khó chọn lựa.

Tất nhiên vẫn c̣n những họa sĩ khác đă t́m  ṭi sáng tạo  gần với đời sống hơn và thuyết phục người xem ở nhiều góc độ khác nhau như Phạm Tiến Khang, Nguyễn Thắng, Hoàng Đạt, Nguyễn Văn Chi...

Xem ra thị trường  tranh gốm hiện nay c̣n xa lạ với  đời sống tinh thần của khách hàng. Nhiều nghệ nhân, họa sĩ, thợ gốm có khả năng t́m ṭi nhưng vẫn c̣n có khoảng cách so với sự tinh tế của người xem. Thí dụ gần đây một số tranh gốm ở Bát Tràng nhại các tác phẩm nổi tiếng trong nước và quốc tế như Thiếu nữ bên hoa sen, Mùa thu vàng, Hoa hướng dương, Monalisa...  Thậm chí nhiều bức tranh gốm c̣n đưa cả h́nh thiếu nữ khỏa thân ḥng để câu khách. Nhưng thực ra các chất liệu gốm chỉ ẩn chứa  được những đường nét thanh thoát bay bổng gợi cảm qua tay bút  lông thần diệu đầy tài hoa của nghệ nhân với màu sắc nhẹ nhàng chứ c̣n các bức tranh như trên đậm đặc màu sắc và những mảng dày sâu có nhiều độ tương phản  mạnh khi qua lửa nung chúng sẽ bị biến chất, cứng queo và thô kệch. Cho nên tranh nhái có giỏi mấy về kỹ thuật sao chép th́ công nghệ lửa sẽ đốt rụi những cảm xúc người xem.

Tuy vậy, cũng ở Bát Tràng với những bức tranh nổi như phố  phái, hoặc tranh vẽ trên men trắng với những Con ong, Cái kiến, Lá chuối, Hoa cúc...  th́ lại có sức hấp dẫn khách hàng.

Thực tế khảo sát thị trường tranh gốm mới hay rằng cái đẹp ở tranh gốm chỉ có sức thuyết phục nhất lại là gần gũi với nét thủy mặc của tranh lụa trên nền men gốm trắng. Đó là cái kỳ lạ trên nền đất nung. Thêm nữa các độc đáo thô ráp của đất  cũng đạt được khi các họa sỹ tạo h́nh khối thanh thoát ấn tượng và ít chi tiết trên nền men gốm hâu hoặc gốm mộc...

Để tránh cái xô bồ về thị trường tranh gốm hiện nay, các họa sỹ, các nghệ nhân và các tay thợ lành nghề cần kỹ tính hơn trong tạo h́nh và cần đời sống hóa chúng với nét đẹp dân gian. Tạo được h́nh trên đất nung đă khó nhưng tạo được nhạc điệu trên tranh gốm quả là không thể không tựa vào những cung đàn kỳ ảo  trên men gốm bền bỉ, gần gũi với thiên nhiên và đời sống của ông cha ta đă dày công sáng tạo hàng ngàn năm qua.

Cảnh Linh