Dàn nhạc dân tộc Nhạc viện Hà Nội trong một buổi biểu diễn.

(HNM) - Đào tạo nghệ thuật đang bộc lộ ngày một nhiều tồn tại cần giải quyết. Để t́m hiểu sinh viên các trường nghệ thuật khi ra trường bắt nhịp với đời sống văn hóa như thế nào, chúng tôi đă có cuộc tṛ chuyện với Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (NTBD) - NSND Lê Ngọc Cường.

- Thưa ông, một hiện trạng không thể phủ nhận là sinh viên các trường nghệ thuật dù tốt nghiệp loại giỏi nhưng vẫn không đáp ứng, bắt nhịp ngay được với thực tế hoạt động. Ư kiến của ông về thực tế này?

-  Trước đây, đào tạo nghệ thuật ở Việt Nam chỉ có các trường Múa, Nhạc, Mỹ thuật... Đến nay Việt Nam đă có thêm nhiều trường văn học nghệ thuật ở các khu vực, các tỉnh. Ban đầu đào tạo đơn thuần về văn hóa, rồi mở rộng thêm các ngành có liên quan đến du lịch, nhà hàng, khách sạn. Bên cạnh đó, các trường chính qui của bộ cũng được nâng cấp từ trung cấp lên cao đẳng, từ cao đẳng lên đại học.

Nhưng cũng do sự phát triển liên tục như vậy mà đội ngũ “máy cái” chưa được quan tâm đúng mức, có cơ sở vật chất song con người lại vừa thiếu, vừa yếu. Sự ổn định của một trường, môi trường đào tạo    rất cần có bộ khung giáo viên chắc chắn, giỏi nghề. Trên thực tế, đội ngũ giảng viên trong biên chế các trường nghệ thuật luôn thiếu, giáo viên  thỉnh giảng chiếm tỷ lệ cao và t́nh trạng này đưa lại những bất ổn  nhất định trong việc điều hành giờ giảng cũng như chất lượng sẽ khó quản lư. Tâm lư chung của giảng viên thỉnh giảng là tâm lư của người ăn công làm khoán, rảnh rỗi tham gia, bận việc th́ cho qua khóa học, không thể ràng buộc được. Đó là chưa kể hiện tượng mà nhiều báo đài đă nêu: làm diễn viên không được th́ học đạo diễn, học đạo diễn xong không thể làm nghề th́ về đi dạy! Rất nhiều giảng viên là những người v́ không đủ năng lực thực hành nghề nghiệp nên quay sang làm công tác  giảng dạy. Trong khi đó, nguyên tắc là giảng viên phải là người rất giỏi nghề th́ kết quả truyền thụ của họ mới đạt yêu cầu.

Nếu nh́n nhận kỹ hơn về vấn đề số lượng các trường ngày một phát triển, nâng cấp các bậc học  từ trung cấp lên cao đẳng, từ cao đẳng lên đại học, có thể thấy việc phát triển này chưa đạt yêu cầu chất lượng tương ứng. Đôi khi việc nâng cấp chỉ như một thứ mốt người ta cố đạt tới cho được “tiếng”, chứ nâng cấp chưa được đánh giá là đồng nghĩa với nâng cao chất lượng cho tương xứng với bậc đào tạo.

Về cơ cấu môn học, trước đây dạy thế nào, hiện nay chúng ta vẫn giữ t́nh trạng y nguyên như thế mà không nhận thấy nhu cầu xă hội đ̣i hỏi phải mở rộng. Chúng ta cần thức thời, tỉnh táo hơn trước những yêu cầu có thật của thực tế. Chẳng hạn như về lực lượng Marketing nghệ thuật hay đào tạo người cho chức danh chỉ huy đêm diễn chưa hề có trường nào đào tạo. Đơn cử như ở nghệ thuật truyền thống, ca trù đang đề nghị đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của thế giới, vậy mà các trường không hề đào tạo! Thiếu khá nhiều các môn, ngành học đ̣i hỏi nhà trường nhanh chóng xem xét  bổ sung. Hay có ngành đă mở nhưng chưa được hiểu đúng như người    điều khiển âm thanh ánh sáng chẳng hạn. Chúng ta đối xử với những người làm nghề này như những kỹ thuật viên chứ không như các nghệ sĩ. Muốn nghệ thuật phát triển, âm thanh ánh sáng không thể chỉ là kỹ thuật tắt bật các nút điện mà c̣n phải là những nghệ sĩ âm thanh ánh sáng  và đội ngũ này cần được cập nhật kỹ thuật thường xuyên trong bối cảnh khoa học kỹ thuật luôn thay đổi như hiện nay.

Từ vị trí của ḿnh, tôi có nhận xét chủ quan: Chỉ duy nhất Nhạc viện là có được đội ngũ giảng viên được đào tạo chính qui, bài bản với tỉ lệ thỏa đáng được đưa đi đào tạo ở nước ngoài hay có cơ chế thỏa đáng để giảng viên có cơ hội tham gia vào quá tŕnh đào tạo nâng cao. Các trường khác, công tác này chưa được chú ư. Giảng viên ở các trường hầu hết là sinh viên giỏi được giữ lại, rèn luyện để trở thành người đứng lớp, không qua đào tạo nghiệp vụ sư phạm và t́nh h́nh lấy cử nhân đại học để dạy đại học nói nôm na là “cơm chấm cơm” vẫn là phổ biến.

-  Ở cương vị của ḿnh, ông nhận định thế nào về kết quả đào tạo của khối các trường nghệ thuật nếu căn cứ vào hoạt động của số sinh viên tốt nghiệp ra trường hàng năm được nhận về các đơn vị?

-  Các trường nghệ thuật của chúng ta đang nằm trong t́nh trạng lực lượng máy cái đang hẫng hụt. Thế hệ được đào tạo chính qui, bài bản đang dần đến tuổi nghỉ hưu, thế hệ giảng viên mới rất cần được bổ trợ nghiệp vụ sư phạm. Nói đến sự tham gia của các giảng viên thỉnh giảng là nói đến sự mất ổn định về cả mặt tổ chức lẫn tâm thức sinh viên. Nên chăng, các cộng tác viên chỉ là những người bổ trợ kiến thức thông qua nhiều chuyên đề.

Chất lượng đào tạo của khối trường nghệ thuật chưa cao do đầu vào c̣n yếu. Tuyển sinh rất cần sự khách quan, trung thực nhưng do đặc thù nghệ thuật, đă có nhiều trường hợp biến sự thi tuyển chỉ c̣n là cái cớ. Chưa kể nhiều chuyên ngành, do công tác phổ biến, nói theo ngôn ngữ hiện đại bây giờ là công tác quảng bá chưa tốt, lượng thí sinh thi vào rất ít, vậy là thi bao nhiêu, đỗ bấy nhiêu th́ nói ǵ đến tuyển chọn được những em có tư duy tốt vào trường.

Đánh giá chung, có thể nhận xét rằng, các trường chưa thực sự tạo được thương hiệu cho ḿnh, bởi kết quả đào tạo ra c̣n chưa đều. Có khóa sinh viên đầu vào tốt, gặp được thầy tốt th́ kết quả cao. Ngược lại, có khóa số sinh viên hoạt động được rất ít ỏi, chiếm tỷ lệ thấp trên tổng số sinh viên ra trường. Những kết quả c̣n chưa đồng đều đó vẽ ra bức tranh về đào tạo nghệ thuật chưa thành truyền thống tốt, cho ra ḷ được những “sản phẩm” thực sự có chất lượng. Khi vẫn c̣n phụ thuộc  quá nhiều vào các yếu tố khó kiểm soát th́ kết quả bấp bênh vẫn là tất yếu.

- Trên cương vị nhà quản lư, ông có thể đưa ra được một định hướng cho việc đào tạo tại khối trường nghệ thuật xuất phát từ thực tế hoạt động hiện nay của các nhà hát?

-  Thực ra, đây là việc của vụ đào tạo nhưng từ vị trí của ḿnh, nhà trường nên có những cải cách phương pháp đào tạo. Bộ Giáo dục đă có cuộc cải cách lần thứ ba, khoan chưa nói đến sự thành công hay thất bại của những cải cách đó mà chỉ nói, người trong cuộc đă nhận thức rơ, cần có thay đổi trong nghiệp vụ. Nhưng đào tạo nghệ thuật chưa có bất kỳ sự cải cách nào, khiến đào tạo nghệ thuật bị tách khỏi guồng đào tạo chung. Nhất định trường phải bàn bạc để có thay đổi nhằm cập nhật phương pháp truyền đạt kiến thức mới. Phương thức truyền thụ theo lối dạy chay vẫn là chủ yếu mà nguyên nhân một phần là do thầy thụ động, không ít thầy đă đóng băng với quan niệm  thầy là bất biến. Phần khác là do cơ sở vật chất c̣n yếu, không đáp ứng kịp yêu cầu hiện đại hóa, cập nhật hóa các phương tiện kỹ thuật tương ứng.

Về giáo viên, phải có kế hoạch tái đào tạo và đào tạo nâng cao tay nghề. Đào tạo lại là trách nhiệm chung, là nghĩa vụ, phẩm chất cần có đối với người thầy khi xă hội đang thay đổi hàng ngày. Tự hài ḷng về ḿnh là càng gần với sự tụt hậu mà tụt hậu trong bối cảnh hiện nay sẽ dẫn đến nguy cơ  bị đào thải theo đúng qui luật của xă hội hiện đại...

- Xin cảm ơn ông!

Ngọc Bảo thực hiện