> Bài 2: Công nghệ điện ảnh - “Bao giờ cho đến tháng Mười ?”

“Miệng giếng” và “Rừng lau”

Cuối những năm 1980, điện ảnh Hàn Quốc gặp không ít khó khăn khi chuyển sang làm phim theo h́nh thức xă hội hóa và đồng thời chịu sự tấn công của phim lậu, phim đen từ các nước khác. Với 4 tiêu chí “Xưởng phim trẻ, đề tài mới, biên đạo trẻ và chất lượng chuyên nghiệp cao”, sau 10 năm, điện ảnh Hàn Quốc đă “ra khỏi miệng giếng khủng khoảng” (như lời người đứng đầu Hội đồng điện ảnh Hàn Quốc nói).

Như vậy, với mục tiêu đúng đắn, điện ảnh nước bạn đă vượt qua khó khăn trong một thời gian không dài. “Miệng giếng” của bạn có giống “Rừng lau” của ta ? Đă là cái khó th́ cùng chung ở sự thách thức: chỉ có tiến lên, dừng lại là tụt hậu.

Một trong những việc quan trọng để Hàn Quốc thoát khỏi “miệng giếng” là tăng tỉ lệ phim nội địa bằng nhiều cách. Điện ảnh xứ sở Kim chi hiện được coi là nền điện ảnh duy nhất đang giữ hơn 50% thị phần phim nội địa tại chính quốc (trong khi đó Pháp là 27%, Nga 30%, Đức 14%...). Từ đầu những năm 1990, hơn 300 nhà điện ảnh Hàn Quốc đă đến các nước để học hỏi nhằm làm phim cho ra phim. Sau đó, nhà nước hỗ trợ cho điện ảnh và yêu cầu các rạp trong toàn quốc phải chiếu mỗi năm 140 đến 150 ngày phim Hàn Quốc vào giờ đẹp (20 đến 22h). Quỹ dành cho các tác giả đầu tay do Hội đồng điện ảnh nước này quản lư là “bà đỡ” cho nhiều đạo diễn thành danh sau này. Các hoạt động quảng bá cho điện ảnh trên đất nước Hàn Quốc cũng đặc biệt kiên tŕ và hiệu quả.

Rơ ràng, nh́n vào nước bạn ta có thể học được nhiều điều mà điều đầu tiên là ḷng tin: bạn lên khỏi “miệng giếng” được th́ ta cũng có thể ra khỏi “rừng lau”.

Học thày, học bạn

Nếu như trước đây ta quen tiếp thị sản phẩm sau khi nó ra đời, th́ theo quan điểm của hăng phim Thiên Ngân: Phải tiếp thị sản phẩm từ khi nó mới chỉ là ư tưởng. Theo đó, công cụ 4 P mà các nhà sản xuất phim phải chú ư đó là product (sản phẩm), prices (giá cả), promotion (quảng bá), play (phát hành). Đại diện Thiên Ngân cho rằng: giá trị về nghệ thuật th́ lâu dài, c̣n giá trị về thương mại của bộ phim chỉ giới hạn từ 6 đến 8 tuần sau khi nó ra đời. Do đó, để có được một bộ phim nhắm đúng đối tượng và có giá trị thương mại th́ cần thông qua nhiều bước: từ nghiên cứu khảo sát khán giả, đưa ư tưởng quảng cáo, hợp tác với các đơn vị quảng cáo phim cho đến sản xuất hàng hóa ăn theo phim, sau đó mới đưa phim vào rạp và... chiếu.

Thực tế, đây là những kinh nghiệm cụ thể về sự năng động trong quảng bá sản phẩm đặc biệt này. Giống như sách trước đây, phim của ta khá thụ động trong việc giới thiệu tới công chúng. Có thể các hăng phim nhà nước có cái khó, nhưng như nhà sản xuất Lưu Phước Sang (Hăng phim Phước Sang) “hiến kế” th́ nên khôi phục, phát triển thương hiệu Fafilm Việt Nam trở thành tập đoàn phát hành phim Việt Nam hùng mạnh. “Với tầm vóc tập đoàn kinh tế, các nhà phát hành phim Việt Nam mới có đủ sức mạnh tổng hợp và uy tín để tập hợp nhiều nguồn lực xă hội đầu tư tham gia phát triển điện ảnh Việt Nam”.

Rơ ràng, ngay ở trong nước nếu cùng lắng nghe nhau, con đường tiến tới chuyên nghiệp hóa điện ảnh không phải là không thể.

Ra thế giới

Không ít bộ phim của ta khi đưa ra thế giới đă “vấp” ngay ở khâu làm phụ đề tiếng Anh. Khâu này kém là cản trở quá tŕnh tiếp nhận phim của khán giả. Có đạo diễn chia sẻ: khi phim đưa ra nước ngoài, việc đầu tiên họ hỏi là kỹ thuật phim thế nào, âm thanh ra sao? Đôi khi họ chưa hỏi đến nội dung mà chỉ ngay ở những yêu cầu cơ bản về kỹ thuật đă đủ làm ta “xách va-li về nước”. Nhà phê b́nh Ngô Phương Lan nói, chúng ta chưa có chiến lược đưa phim ra nước ngoài. Nhiều nước như Hàn Quốc, Iran, Ấn Độ đă phải mất hàng chục năm để phim của họ vượt ra khỏi biên giới đất nước.

Lời kết

Điện ảnh thực sự không phải chỉ là việc của đạo diễn, quay phim. Một nền điện ảnh muốn phát triển hướng tới sự chuyên nghiệp đ̣i hỏi phải có cái “đau”, như nhà biên kịch Lê Ngọc Minh nói, “cái “đau” của đội ngũ tất cả người làm phim, từ đạo diễn cho tới người làm phục trang. Từ cái “đau” ấy mà thực sự tầm sư học đạo, đổi mới tư duy trong làm nghề. Người viết xin thêm một cái “đau” nữa,  từ chính khán giả. Bởi lẽ có một nền điện ảnh chuyên nghiệp th́ công chúng trong nước hưởng lợi đầu tiên và hơn thế nền văn hóa của chúng ta sẽ có thêm nguồn lực để ḥa nhập mà không ḥa tan.

Mai Thi