(HNMO)- Với ư tưởng chứng minh điều ngược lại “Tiểu thuyết Pháp đang hấp hối”, tiến sỹ văn học Đoàn Cầm Thi – chuyên gia nghiên cứu văn học Pháp sẽ có buổi thuyết tŕnh mang tên “Viết-từ-cái-tôi trong văn học Pháp hiện đại” vào 18h chiều 22/7/2008, tại Hội trường, L’Espace – Trung tâm Văn hóa Pháp, 24 Tràng Tiền, Hà Nội.
 
“Tiểu thuyết Pháp đang hấp hối”, đó là thứ điệp khúc quen thuộc năm nào cũng trở đi trở lại, và lần nào cũng được báo chí đưa lên trang nhất. Ngay từ 1891, nhà văn Edmond de Goncourt đă tuyên bố : “Dù tiểu thuyết hiện nay bán chạy hơn bao giờ hết, tôi ngĩ rằng đó là một thể loại cũ, ṃn. Nó đă nói hết tất cả những ǵ cần nói”. Một bản án khác cho tiểu thuyết Pháp là “hết nhân tài”. Lâu lâu người ta lại so sánh các nhà văn đương đại với những bậc tiền nhân : “Ôi những Aragon, Céline, Proust, Montherland, nay c̣n đâu ?”. 

        
 
Gần đây, những quan toà nghiêm khắc nhất là Tzetvan Todorov, tác giả cuốn “Văn học lâm nguy”(La littérature en péril, 2007) và Dominique Fernandez, tác giả cuốn “Nghệ thuật kể”(L’Art de raconter, 2007). Todorov là nhà ngôn ngữ học danh tiếng, c̣n Fernandez là tiểu thuyết gia và thành viên Viện hàn lâm Pháp.
 
Theo Fernandez, tiểu thuyết Pháp không c̣n biết kể chuyện, v́ vậy nó từ bỏ chính lẽ sống của nó. C̣n Todorov th́ nói công chúng Pháp ngày càng ít quan tâm đến văn chương. Ông cũng cho rằng văn học có chiều hướng “thu ḿnh trong một quan niệm chật hẹp”, tự tách khỏi thế giới xung quanh, trong khi nhiệm vụ của nó là phản ánh nhân loại và cuộc sống trong tất cả những ǵ “đẹp nhất, bi thương nhất, tởm lợm nhất”. Cần nói thêm rằng chính Todorov, trong những năm 1970, đă góp phần quan trọng vào việc tuyên truyền cho chủ nghĩa cấu trúc tại Pháp. Giờ đây dường như ông đang tiếc là đă quá đề cao vai tṛ của cấu trúc và h́nh thức trong nghệ thuật. Tóm lại, theo hai tác giả này, ba nhược điểm của tiếu thuyết Pháp là : quá h́nh thức chủ nghĩa, quá hư vô chủ nghĩa, quá “cái rốn chủ nghĩa”. 
 
Nhưng đó là quan điểm của 3 nhà văn đương đại của Pháp, c̣n theo tiến sỹ Đoàn Cầm Thi th́, mặc ai nói ǵ th́ nói, ở Pháp sách vẫn được viết, được in và được bán. Nhiều, thậm chí rất nhiều. Mỗi năm, vào mùa sách (tức là khoảng tháng 9), tiểu thuyết vẫn tuôn chảy như thác. Cách đây 10 năm, số lượng tiểu thuyết ra mắt vào dịp này là 488 cuốn, năm 2000 là 557, năm 2002 là 663, năm 2004 là 691, năm 2006 là 683. Mùa sách 2007 cho ra ḷ 493 tiểu thuyết viết bằng tiếng Pháp, trong đó 102 tiểu thuyết đầu tay, và 234 tiểu thuyết dịch. 
 
Không chỉ là số lượng. Thực tế chứng tỏ văn học Pháp đang phong phú về tài năng và văn phong. Xin tạm kể một số tên tuổi như P.Modiano, M.Houellebecq, A.Ernaux, P.Quignard, P.Michon, C.Angot, M.N’Diaye, C.Millet…
 
TS. Đoàn Cầm Thi cho rằng, không có ư định đánh giá toàn bộ nền văn học Pháp đương đại, bà chỉ muốn xem xét ḍng văn học tự sự, được coi là mạch chính của văn học Pháp hôm nay. Bùng nổ khoảng bốn năm thập kỷ gần đây, nó phát triển đa dạng qua các thể loại tự truyện (autobiographie), chân dụng tự kể (autoportrait), tự truyện hư cấu (autofiction), nhật kư (journal intime)… Các nhà văn tên tuổi của Pháp đều đă ít nhất một lần thử nghiệm lối viết tự sự : S.Beauvoir với “Hồi kư một cô gái khuôn nếp”(Mémoires d’une jeune fille rangée, 1958), J.P Sartre với “Các từ” (Les Mots, 1964), G.Perec với “Tôi c̣n nhớ” (Je me souviens, 1978), N.Sarraute với “Tuổi thơ” (L’Enfance, 1983), M.Duras với “Người t́nh” (L’Amant, 1984). Riêng A.Robbe-Grillet, từ 1985 đến 1994, viết một bộ gồm ba tiểu thuyết tự truyện, ngay cuốn đầu tiên đă mang một cái tên rất ư nghĩa “Cái gương trở lại” (Le miroir qui revient)”. 
 
Nhiều tác giả hàng đầu của Pháp hiện nay viết theo thể tự sự. Trong số đó, nổi bật lên nhiều gương mặt nữ như Virginie Despentes, Catherine Millet, Claire Legendre, Claire Castillon, Catherine Cusset, Annie Arnaux, Christine Angot… 
 
Qua tác phẩm của ḿnh, các tác giả nữ bóc trần cuộc sống riêng tư, bằng những cái “tôi” nửa thật nửa hư cấu. Nguyên tắc của họ là có thể viết về mọi đề tài. Với họ không c̣n ǵ là cấm kị. Đặc biệt đề tài t́nh dục được khai thác một cách cụ thể, sống sượng, không úp mở. Và trong các tác giả nữ này, Catherine Millet, Annie Arnaux và Christine Angot là ba nhà văn hiện thời được coi là đă tích cực cách tân thể loại tự sự, và qua đó mang lại cho tiểu thuyết Pháp những chiều kích mới.
 
Tuyết Minh