Tổng thống Bô-li-vi-a Ê-vô Mô-ra-lết.

(HNM) - “Hiệu ứng Cô-xô-vô” đang lan sang các nước Mỹ La-tinh. Lời cảnh báo này đă được các nhà lănh đạo Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) đưa ra tại cuộc họp mới đây nhằm t́m ra giải pháp ngăn chặn mâu thuẫn chính trị sâu sắc đang diễn ra ở Bô-li-vi-a.

Nếu như Xéc-bi-a coi tỉnh Cô-xô-vô là một phần “máu thịt” của ḿnh, th́ với Bô-li-vi-a, tỉnh Xan-ta Crút cũng như thể “tay chân” của đất nước Nam Mỹ này vậy. Thế nên, việc tách rời một bộ phận trong lănh thổ của ḿnh là điều mà cả Xéc-bi-a và Bô-li-vi-a không chấp nhận.

Nằm ở phía đông Bô-li-vi-a, Xan-ta Crút là tỉnh lớn nhất và giàu có nhất nước này. Với những mỏ khí đốt thiên nhiên lớn, Xan-ta Crút được coi là “đầu tàu” kinh tế, là chỗ dựa về kinh tế cho Bô-li-vi-a. Tuy nhiên, do phải hỗ trợ cho nhiều tỉnh nghèo khác của Bô-li-vi-a nên Xan-ta Crút dường như không muốn chia “chiếc bánh lợi nhuận” cho những người anh em của ḿnh. Lănh đạo của tỉnh nhiều lần đ̣i tổ chức trưng cầu dân ư nhằm tách khỏi Bô-li-vi-a để trở thành một quốc gia độc lập. 

Phát biểu với giới báo chí xoay quanh việc Xan-ta Crút tổ chức trưng cầu dân ư về quyền tự trị ngày 4-5 vừa qua, Tổng thống Bô-li-vi-a Ê-vô Mô-ra-lết khẳng định việc tổ chức cuộc trưng cầu dân ư là trái phép và vi phạm hiến pháp. Xan-ta Crút không thể là một quốc gia độc lập bởi đó là bộ phận không thể tách rời của Bô-li-vi-a. Hội đồng thường trực Tổ chức các quốc gia châu Mỹ (OAS) cũng đă ra nghị quyết bác bỏ bất cứ nỗ lực nào vi phạm hiến pháp và sự toàn vẹn lănh thổ của Bô-li-vi-a. Liên hợp quốc và một số nước Nam Mỹ cũng phản đối cuộc trưng cầu này.

Tuy nhiên, không phải chỉ Bô-li-vi-a lo ngại làn sóng đ̣i quyền  tự trị đang dấy lên mà ở cả hai nước láng giềng Vê-nê-xu-ê-la và Cô-lôm-bi-a cũng đang cố  gắng  t́m thuốc giải âm mưu “Cô-xô-vô hóa” Mỹ La-tinh.

Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la U-gô Cha-vết cho biết, việc Xan-ta Crút tổ chức trưng cầu dân ư về quyền tự trị sẽ tác động không nhỏ tới lănh đạo tỉnh Du-li-a, khu vực đang lên tiếng đ̣i ly khai  khỏi Vê-nê-xu-ê-la. Với diện tích 63.000 km2, bang Du-li-a nằm ở phía Tây Bắc Vê-nê-xu-ê-la và giáp với Cô-lôm-bi-a. Đây là bang giàu nhất của Vê-nê-xu-ê-la, chiếm tới 80% sản lượng dầu khí của nước này và có khu vực nông nghiệp rất phát triển. Nếu để mất Du-li-a như Xéc-bi-a mất Cô-xô-vô, Vê-nê-xu-ê-la rất có khả năng mất ngôi vị quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ 5 thế giới. Trong khi đó, tại Ê-cu-a-đo, “hiệu ứng Xan-ta Crút” cũng đang kích động các phần tử ly khai tại các bang Guay-a-kin và Giay-át. Tổng thống Cô-rê-a tuyên bố các cuộc trưng cầu dân ư về quyền tự trị là bất hợp pháp.

Giới phân tích cho rằng, Cô-xô-vô độc lập được là nhờ có sự hậu thuẫn “ngầm” của Mỹ và phương Tây. Và trường hợp của Xan-ta Crút, Du-li-a, Guay-a-kin hay Giay-át liệu có là trường hợp ngoại lệ, khi phong trào cánh tả đă và đang phát triển mạnh ở khu vực này. 

Ngọc Minh