Tổng thư kư Jaap de Hoop Scheffer.

(HNM) - Một lần nữa bước đi của U-crai-na   hướng đến Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) lại làm rung chuyển đất nước trong mấy ngày qua. Ấy là chuyến thăm U-crai-na của ông Hốp Sếp-phơ Tổng thư kư đương nhiệm của tổ chức quân sự này (vừa kết thúc vào ngày 17-6) theo lời mời của giới chức U-crai-na. Chuyến thăm nhằm đánh giá tại chỗ nguyện vọng của người dân U-crai-na rằng họ có muốn tiến tới cấp độ hợp tác cao hơn với NATO hay không.

Ông Sếp-phơ đă thấy câu trả lời ngay trên các đại lộ ở thủ đô Ki-ép và một số khu phố ở Khác-cốp. Tại hai thành phố này và nhiều khu vực khác của đất nước từng một thời bên Nga trong cuộc chiến vệ quốc, rất nhiều người dân U-crai-na đă tập hợp để phản đối giới chính trị đương thời muốn đưa đất nước gia nhập NATO. Các cuộc điều tra dư luận từ trước tới nay ở U-crai-na gộp lại cũng cho thấy, chưa bao giờ tỉ lệ ủng hộ việc gia nhập NATO vượt quá 50%. Ông Sếp-phơ đă đúng tại Ki-ép khi cho rằng, con đường gia nhập NATO của U-crai-na vẫn c̣n phải vượt qua những chặng dài.

Tuy nhiên, giấc mộng NATO của U-crai-na đă trở nên khát khao trong một bộ phận chính giới của đất nước, nhất là khi chứng kiến Crô-a-ti-a và An-ba-ni, chứ không phải ḿnh bước chân vào NATO vào tháng 4 vừa qua. Có lẽ v́ vậy mà Ki-ép - bất chấp đ̣n cảnh báo cứng rắn từ Mát-xcơ-va rằng vũ khí hạt nhân Nga từ những vùng băng tuyết sẽ chĩa vào U-crai-na nếu nước này gia nhập cũng như để NATO triển khai một trong số những “mắt xích” của lá chắn tên lửa xuyên lục địa - vẫn khăng khăng hướng tới NATO.

Bằng cái nh́n b́nh thản trên cả trước mắt và lâu dài, chính những người U-crai-na đă thấy cái giá mà U-crai-na phải trả sẽ không thể đo đếm cho cuộc “ra đi” mạo hiểm khỏi người láng giềng khổng lồ một thời gắn bó để ngă vào ṿng tay của phương Tây. Hiển nhiên là ngay vào thời điểm này - được cho là bước tiếp cận NATO vừa điểm - lợi lộc từ chiếc ô NATO chưa thấy đâu, xă hội U-crai-na đă bị chia rẽ ghê gớm. Trong khi đó, v́ an nguy của ḿnh cũng như khu vực trước động thái này,  Mát-xcơ-va đă cho thấy, Crem-li có thể sử dụng các loại “vũ khí” khiến Ki-ép phải chao đảo không chỉ trong ngắn hạn với giấc mộng NATO.

Khi U-crai-na vượt quá cái mà các nhà quân sự Nga gọi là “giới hạn đỏ”, chắc chắn người Nga cũng sẽ đoạn tuyệt quan hệ về công nghiệp quốc pḥng với U-crai-na và xem xét việc rút ra khỏi Hiệp ước hợp tác hữu nghị Nga - U-crai-na kư năm 1997 (một hành động đồng nghĩa với việc đặt hai nước láng giềng này vào hai đầu chiến tuyến). Không chỉ vậy, Mát-xcơ-va cho thấy sẽ không do dự phát hỏa khẩu thần công mang tên “khí ga” từng nhiều phen khiến láng giềng U-crai-na tá hỏa. Trên thực tế, trước quyết tâm gia nhập NATO của U-crai-na, Nga đă đánh tiếng sẽ tăng giá khí đốt bán cho U-crai-na hiện nay lên gấp đôi, ngang với giá bán cho các nước châu Âu phát triển khác. Hiện không thấy bất kỳ một dấu hiệu nào cho thấy Crem-li sẽ giảm “nhiệt” khí ga với U-crai-na. Trong bối cảnh cả thế giới đang lao đao v́ giá nguyên liệu th́, vũ khí này của Nga với U-crai-na quả là không thể xem thường.

Về phía U-crai-na, dường như quyết tâm đi theo tiếng gọi phương Tây, tự nguyện làm mũi vu hồi phía Tây Nam của NATO nhằm vào “chú gấu  Nga”  là  không  đổi. Chính v́ vậy, U-crai-na đă lên phương án trả đũa Nga. Đó là kế hoạch “tống khứ” Hạm đội Biển Đen của Nga khỏi cảng Xê-va-xtô-pôn trước năm 2017; đồng thời kư với NATO một loạt hiệp ước quân sự. Trong đó có việc gia nhập hệ thống trao đổi thông tin hàng không, trở thành quốc gia thành viên lực lượng phản ứng nhanh NATO, để NATO quá cảnh… Ngoài ra, để đối phó với vũ khí khí đốt Nga, U-crai-na cũng đă lập kế hoạch nâng phí khí đốt Nga đi qua lănh thổ nước này để tới châu Âu cũng như từ chối không cho đường ống dẫn khí thuộc dự án Ḍng chảy phương Nam của Nga chạy qua vùng đặc quyền kinh tế của nước này ở Biển Đen...

Với những ǵ đang diễn ra, nhất là khi Tổng thống Nga Mét-vê-đép vừa tái khẳng định quyết tâm khôi phục ảnh hưởng Nga thuộc không gian Liên Xô cũ cũng như bảo vệ an ninh Nga  là mục tiêu quan trọng th́, quan hệ Nga - U-crai-na thật khó “xuôi chèo mát mái”. Và như vậy, vết cứa của NATO sẽ tiếp tục  làm  tổn  thương  thêm  quan  hệ  Nga - U-crai-na. 

Vĩnh Tường