Người dân tập trung trên đường phố ở bank-kit bày tỏ sự ủng hộ với tổng thống Rô-bớt Mu-ga-bê.

(HNM) - Hôm nay (27-6), tại Dim-ba-bu-ê sẽ diễn ra cuộc bầu cử tổng thống ṿng 2. Đây là cuộc chạy đua giữa ông Moóc-gan Tơ-xvan-gi-rai, thủ lĩnh Phong trào đấu tranh v́ sự thay đổi dân chủ (MDC) và đương kim Tổng thống Rô-bớt Mu-ga-bê, ứng cử viên của Liên minh dân tộc thống nhất Dim-ba-bu-ê - Mặt trận yêu nước (ZANU-PF).

Trong ṿng bầu cử thứ nhất diễn ra ngày 29-3, mặc dù giành được 47,9% tổng số phiếu bầu so với Tổng thống R.Mu-ga-bê chỉ giành được 43,2% số phiếu, nhưng ông M. Tơ-xvan-gi-rai chưa thu đủ số phiếu ủng hộ quá bán để trúng cử tổng thống, nên theo hiến pháp, Dim-ba-bu-ê phải tiến hành bầu cử ṿng 2.

Cuộc bầu cử tổng thống tại Dim-ba-bu-ê diễn ra trong bối cảnh nước này đang rơi vào cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng với t́nh trạng siêu lạm phát vượt quá tỷ lệ 100.000% và nạn thất nghiệp lên đến 80%. Từng được xem là có nền kinh tế lớn thứ 2 tại miền Nam châu Phi nhưng hiện nay, sự sống c̣n của Dim-ba-bu-ê phụ thuộc vào viện trợ quốc tế.

Trước ṿng 2 của cuộc bầu cử tổng thống, t́nh h́nh căng thẳng tại Dim-ba-bu-ê không ngừng gia tăng. Phe đối lập MDC đă tố cáo chính phủ của ông R.Mu-ga-bê tiến hành “một chiến dịch khủng bố”. Ông Mu-ga-bê th́ cáo buộc phe đối lập làm cho t́nh trạng rối ren. Bạo lực nhằm vào những người ủng hộ MDC tăng mạnh từ sau ṿng bầu cử đầu tiên với hơn 60 người chết và hàng ngàn người bị đàn áp. Có nhiều bằng chứng cho thấy những người ủng hộ MDC và cử tri các khu vực nông thôn đang bị đuổi ra khỏi nhà v́ theo luật bầu cử của nước này, cử tri phải bầu cử tại nơi cư trú. Điều đó có nghĩa là họ sẽ không thể bỏ phiếu trong cuộc bầu cử ṿng 2.

Bất chấp những lời đe dọa sẽ có âm mưu ám sát, Thủ lĩnh MDC M.Tơ-xvan-gi-rai vẫn trở về nước để vận động bầu cử. Kể từ sau cuộc bỏ phiếu ṿng đầu, ông M.Tơ-xvan-gi-rai đă dành gần 2 tháng hoạt động bên ngoài Dim-ba-bu-ê, chủ yếu là ở Nam Phi, để t́m kiếm hậu thuẫn quốc tế. Ban đầu, ông M.Tơ-xvan-gi-rai tuyên bố chỉ tham gia bầu cử ṿng 2 nếu cuộc bầu cử được các quan sát viên quốc tế giám sát. Trung tuần tháng 5, ông lại đồng ư cho các quan sát viên của Cộng đồng phát triển miền Nam châu Phi (SADC) giám sát. Tuy nhiên, căng thẳng trước thềm cuộc bầu cử đang gia tăng từng ngày với việc nhiều nghị sĩ của phe đối lập, trong đó có thủ lĩnh thứ hai đồng thời là Tổng thư kư MDC Ten-đai Bi-ti, bị bắt giam. Ngay cả ông M.Tơ-xvan-gi-rai cũng đă bị bắt 4 lần chỉ trong ṿng hơn 1 tuần. Giới quan sát cho rằng các vụ bắt bớ trên là chiến lược của đảng cầm quyền ZANU-PF nhằm gây khó khăn cho phe đối lập vốn đang nỗ lực ngăn Tổng thống Mu-ga-bê kéo dài 28 năm cầm quyền của ḿnh.

Trong một bức thư ngỏ công bố ngày 13-6, 40 nhà lănh đạo châu Phi khẳng định yếu tố quyết định trong cuộc bầu cử tổng thống hôm nay ở Dim-ba-bu-ê là sự “tự do và công bằng”. Tổng thư kư LHQ Ban Ki-mun cũng bày tỏ “nỗi quan ngại sâu sắc” về t́nh h́nh ở Dim-ba-bu-ê. Hoa Kỳ cho biết họ cũng “thực sự lo ngại”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ Xin M.Cô-mắc nói: “Các cuộc bầu cử tự do chỉ có thể diễn ra với sự hiện diện của các quan sát viên quốc tế, một ủy ban bầu cử độc lập và trong môi trường không có sự đe dọa đối với ứng cử viên đối lập. Tuy nhiên, hiện nay người ta không thấy các điều kiện đó ở Dim-ba-bu-ê”.

Thực tế, quyền lực của vị Tổng thống già nhất châu Phi R.Mu-ga-bê đă bị suy yếu nhiều. MDC đă kiểm soát quốc hội, dù chỉ là tạm thời. Có thể trong nội bộ ZANU-PF bắt đầu xuất hiện những nghi vấn về tương lai của nhà lănh đạo Mu-ga-bê đă 84 tuổi. Trước khả năng sẽ có gian lận, SADC tuyên bố sẽ triển khai 400 quan sát viên đến Dim-ba-bu-ê, gấp 3 lần số quan sát viên ở ṿng một.

Nguyễn Phúc