Hợp tác năng lượng là một trong những lĩnh vực EU đặc biệt quan tâm trong quan hệ với Nga.Trong ảnh: Nhân viên Tập đoàn năng lượng Nga Gazprom vận hành đường ống dẫn khí xuất khẩu sang các nước châu Âu.

(HNM) - Tại Hội nghị thượng đỉnh diễn ra trong 2 ngày 26 và 27-6, các nhà lănh đạo Nga và Liên minh châu Âu (EU) đă đạt được thỏa thuận về việc khởi động tiến tŕnh đàm phán Hiệp định hợp tác và đối tác chiến lược mới (PCA), vốn hết hiệu lực từ cuối năm 2007.

Mặc dù, kết quả thu được tại Hội nghị không phải là sự kiện mang tính đột phá, song lại là những ǵ hai bên trông đợi suốt 18 tháng qua và được nh́n nhận như bước khởi đầu quan trọng nhằm hàn gắn mối quan hệ song phương sau những bất đồng liên tiếp trong vài năm trở lại đây. Tuy nhiên, để hoàn tất hiệp định này, Nga và EU sẽ phải trải qua một chặng đường thương thảo đầy chông gai, dự kiến bắt đầu từ 4-7 tới.

V́ PCA bao trùm nhiều lĩnh vực quan hệ nên trước mắt hai bên là cả một bản danh sách dài cần thảo luận, trong đó có một chương về hợp tác năng lượng - điều mà EU quan tâm nhất trong bối cảnh hiện nay khi phải phụ thuộc tới 25%  vào khí đốt của  Nga. Vấn đề nằm ở chỗ, Nga-EU không đơn thuần chỉ là quan hệ song phương giữa hai quốc gia mà trên thực tế là mối quan hệ đa phương với 27 thành viên EU cùng những đ̣i hỏi về lợi ích khác nhau. Chính v́ thế, không nhà lănh đạo nào dám đưa ra lời hứa hẹn về thời điểm sẽ kư kết hiệp định. Thật trớ trêu khi biết rằng, thành công của quá tŕnh mở rộng EU cũng mang lại không ít phiền toái cho khối này. Trong một “gia đ́nh” đông đúc với ràng buộc của cơ chế đồng thuận như hiện nay, bất kỳ sự phản đối của thành viên nào, dù lớn hay nhỏ, đều có thể biến PCA thành một “dự án treo” và đây không phải là điều chưa từng xảy ra.

Thật ra, ư định khởi động đàm phán PCA mới đă được hai bên “rậm rịch” từ nhiều tháng trước khi hiệp định cũ kết thúc. Tuy nhiên, nó đă bị đ́nh lại v́ những bất đồng liên tục nảy sinh giữa Nga với các thành viên EU, từ tranh căi với Ba Lan về việc Mát-xcơ-va áp đặt lệnh cấm nhập khẩu thịt ḅ và hàng nông sản của nước này đến những khục khặc với Lít-va về nguồn cung cấp dầu. Tiếp theo là quyết định của E-xtô-ni-a đơn phương di dời các tượng đài chiến sĩ Hồng quân Liên Xô - biểu tượng của ḷng tôn kính với những người đă ngă xuống trong cuộc chiến chống phát xít - sang một địa điểm khác mà không thảo luận trước với Nga. Thậm chí, ngay trong Hội nghị thượng đỉnh Nga - EU lần thứ 21 này, tiến tŕnh PCA đă có nguy cơ bị đ́nh trệ v́ bất đồng chưa được giải quyết xung quanh việc Nga áp đặt hàng rào thuế quan đối với gỗ của Phần Lan.

Đó là c̣n chưa kể tới những khác biệt chung đang tồn tại giữa EU với Nga trong cách thức xây dựng cốt lơi nội dung của bản PCA mới. Đây chính là trở ngại lớn nhất đối với viễn cảnh của PCA. Hiện, phía EU mong muốn văn kiện này sẽ bao gồm những điều khoản chi tiết, kể cả lộ tŕnh thực hiện chứ không phải những nguyên tắc chung chung về các lĩnh vực hợp tác. Trong khi đó, theo quan điểm của Mát-xcơ-va, một hiệp định chi tiết sẽ cản trở tốc độ phối hợp hành động. Quan trọng hơn cả, một số nội dung của Hiệp ước lớn như PCA lại không thể phù hợp trong thời gian dài do những chuyển biến về cơ cấu có thể xảy ra ở cả Nga và EU. V́ vậy, Nga cho rằng cần có một điều khoản linh hoạt cho phép sửa đổi hiệp ước trong trường hợp cần thiết. Tuy nhiên, đây lại là một vấn đề của EU v́ bất kỳ sự thay đổi nào cũng cần được sự đồng thuận của tất cả 27 thành viên…

Vào thời điểm có thể nói là khá khó khăn trong quan hệ Nga-EU như hiện nay, việc đạt được thỏa thuận khởi động đàm phán PCA là một bước chuyển tích cực v́ lợi ích của cả hai bên. Nó cũng đánh dấu một chương mới trong quan hệ giữa các nhà lănh đạo cựu lục địa với tân Tổng thống Nga Đmi-tri Mét-vê-đép. Tuy nhiên, con đường đi tới PCA mới hoàn chỉnh c̣n khá dài và không hề bằng phẳng.

Lâm Phương