(HNM) - Ngày 18-7-2008, Nen-sơn Man-đê-la, chính trị gia lỗi lạc của Nam Phi tṛn 90 tuổi. Sinh trưởng trong một gia đ́nh tù trưởng bộ lạc Tan-bu tại ngôi làng nhỏ Qu-nu, vùng Tran-skây (Nam Phi), ngay từ nhỏ, Man-đê-la đă thấu hiểu nỗi khổ nhục của người da đen bị người da trắng bóc lột thậm tệ.

Ông tham gia đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC), tổ chức lănh đạo phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc giành quyền tự do và b́nh đẳng cho người dân Nam Phi từ khi c̣n là sinh viên. Sau khi tốt nghiệp khoa Luật tại ĐH Nam Phi, ông mở văn pḥng luật sư ở Giô-han-ne-xbớc nhằm bênh vực cho những người da đen Nam Phi bị áp bức. Bị chính quyền cấm không cho hoạt động chính trị nhưng Man-đê-la vẫn t́m cách xây dựng lực lượng vũ trang. Năm 1952, ông trở thành Phó Chủ tịch ANC.

Quê hương Nam Phi của ông là nơi chủ nghĩa phân biệt chủng tộc A-pác-thai bộc lộ dă man nhất. Nhân dân Nam Phi, dưới sự lănh đạo của ANC đă kiên tŕ đấu tranh giành quyền tự do và b́nh đẳng. Năm 1962, ông bị bắt giam v́ tội “lật đổ chính quyền” và bị kết án tù chung thân. Sống trong xà lim của nhà tù khủng khiếp Rốp-ben Ai-xlân nhưng ông chưa bao giờ thôi đấu tranh. Sau 27 năm bị giam cầm, trong đó có 15 năm khổ sai, ngày 11-2-1990, ông được trả tự do. Ra tù, ông tiếp tục cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa Apacthai ngày càng mạnh mẽ hơn dẫn đến việc buộc Quốc hội phê chuẩn đạo luật hủy bỏ sắc lệnh phân biệt chủng tộc, xóa bỏ chế độ dă man đă tồn tại hơn một thế kỷ ở nước này. Ngày 5-7-1991, ông Man-đê-la được bầu làm Chủ tịch ANC. Sau khi ANC giành thắng lợi trong cuộc bầu cử dân chủ không phân biệt màu da đầu tiên ở Nam Phi, ngày 10-5-1994, ông Man-đê-la trở thành Tổng thống da màu đầu tiên của đất nước Cầu vồng.

Từ tù nhân trở thành Tổng thống, với tấm ḷng khoan dung độ lượng, ông Man-đê-la đă thúc đẩy ḥa giải chủng tộc, thông qua đàm phán để thúc đẩy tiến tŕnh dân chủ ở Nam Phi, tạo nên một h́nh mẫu về việc thông qua giải pháp chính trị để giải quyết xung đột. Nhờ những nỗ lực không mệt mỏi chống nạn phân biệt chủng tộc, “người tù thế kỷ” Nen-sơn Man-đê-la đă nhận được hơn 100 giải thưởng khắp thế giới, trong đó có giải Nô-ben Ḥa b́nh năm 1993.

Hiện ông sống hạnh phúc với bà Gra-ca Sim-bi-ne, vợ góa của Tổng thống Mô-dăm-bích, người phụ nữ đă chiến đấu cả cuộc đời cho châu Phi và quyền lợi của phụ nữ. Hai người quen biết nhau khi ông c̣n ở trong tù. Năm 1986, khi Tổng thống Mô-dăm-bích qua đời trong một vụ tai nạn máy bay, trong số những bức thư chia buồn mà bà Gra-ca nhận được có một bức đă tác động rất lớn đến bà. Đấy là thư của ông Man-đê-la. Tuy đang vật lộn với bao nỗi thống khổ để tiếp tục sống trong nhà tù khủng khiếp Rốp-ben Ai-xlân nhưng ông đă viết những ḍng an ủi người góa phụ của vị tổng thống mà ông kính nể. Bà Gra-ca đă hồi âm lại cho ông. Thế là bắt đầu một mối quan hệ qua thư từ giữa hai con người đă gắn cuộc đời ḿnh cho cuộc đấu tranh chống lại sự bất công. Sau khi ly hôn với bà Win-ni-e Man-đê-la, người bị chỉ trích nặng nề về nhân cách, tháng 3-1996, ông Man-đê-la chính thức kết hôn với bà Gra-ca. Hiện hai người thường bên nhau tại nhà riêng ở Giô-han-ne-xbớc (Nam Phi) hay Ma-pu-tô (Mô-dăm-bích), nơi Madiba, tên gọi tŕu mến của ông Man-đê-la, thích nghỉ cuối tuần. Hai người cũng luôn cùng nhau xuất hiện trước công chúng để cổ động cho công cuộc pḥng chống và giúp đỡ nạn nhân HIV/AIDS. Hiện ông là Chủ tịch 3 quĩ từ thiện giúp đỡ trẻ em và những người mắc bệnh AIDS. Nói về Man-đê-la, bà Gra-ca thổ lộ: “Anh ấy thật tuyệt vời khi vượt qua được chừng đó sợ hăi và đau đớn. Cuối cùng, chúng tôi cũng đă t́m thấy nhau và có thể sống cùng nhau. Giấc mơ đời thật này sẽ không bao giờ có thể lại đến với tôi một lần nữa”.

Thu Hằng