Những con số cần sự trợ giúp

Số liệu điều tra cho thấy hàng năm có khoảng 4 triệu trường hợp tai nạn thương tích (TNTT), tỷ lệ tử vong là 70.000 trường hợp (tỷ lệ tử vong do TNTT chiếm 10,7% trong số các trường hợp tử vong). Riêng về tai nạn giao thông (TNGT), số người tử vong do TNGT đường bộ tăng gấp 5 lần so với 10 năm trước. Trung b́nh mỗi ngày, TNGT đường bộ làm cho khoảng 50 người bị chết và gấp 2 lần số đó trở thành người bị tàn tật suốt đời.

Với những con số trên, Việt Nam trở thành nước có tỷ  lệ bị TNTT và tử vong do TNTT, đặc biệt là TNGT cao so với nhiều nước trên thế giới. Nguyên nhân được phân tích là do thông tin cho cộng đồng về cách pḥng chống thương tích, cách xử trí khi có tai nạn xảy ra hay vận chuyển nạn nhân đến bệnh viện nào th́ thích hợp c̣n rất thiếu và không đầy đủ. Nhiều nghiên cứu đă chỉ ra rằng, có khoảng 50% trường hợp tử vong do TNGT đường bộ xảy ra trong khoảng vài phút tại hiện trường vụ tai nạn hoặc trên đường đến bệnh viện, 15% tại bệnh viện trong ṿng 4 giờ đầu sau vụ tai nạn và 35% sau 4 giờ. Tỷ lệ tử vong tại chỗ là 9,1%.

Có t́nh trạng nạn nhân thường không được sơ cứu ban đầu (chỉ có khoảng 5-10% được sơ cứu tại chỗ) mà chuyển thẳng tới bệnh viện Trung ương bằng xe máy, xe taxi, trong khi các bệnh viện gần nơi xảy ra tai nạn cũng có khả năng xử trí lại không được chuyển đến. Thực tế này dẫn đến t́nh trạng quá tải và giảm chất lượng chăm sóc chấn thương ở các bệnh viện lớn của Trung ương và thành phố. Tính riêng tại Bệnh viện Việt Đức, công suất sử dụng giường bệnh luôn ở mức 126%; hơn 86% trường hợp chấn thương do tai nạn giao thông từ các địa phương chuyển đến.

Thực trạng...

Nước ta hiện nay chỉ có Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Pḥng có đơn vị vận chuyển cấp cứu 115. Bốn đơn vị này mới đáp ứng được khoảng 10% các cuộc gọi và chủ yếu cấp cứu nội khoa. Xe cứu thương của các bệnh viện phần lớn được sử dụng để chuyển bệnh nhân giữa các bệnh viện hoặc chuyển về nhà. Thống kê của Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ và Bệnh viện Trẻ em Hải Pḥng trong 6 tháng, có đến 90% trẻ em bị TNTT không được vận chuyển bằng phương tiện chuyên dụng của bất kỳ cơ sở y tế nào mà chủ yếu do gia đ́nh tự đưa đến viện. Hậu quả là nhiều bệnh nhân khi đến bệnh viện đă bị tử vong hoặc tàn tật do sơ cứu sai và vận chuyển không đúng cách, đúng tuyến.

Mặc dù các ngành chức năng, nhất là ngành Y tế đă có những lớp tập huấn, nhưng hiệu quả đối với cộng đồng chưa  cao. Công tác cấp cứu tại hiện trường dường như vẫn là một vấn đề mới mẻ đối  với nhiều người. V́ thế, các chuyên gia y tế đă chỉ ra việc chăm sóc sau tai nạn là nhằm pḥng tránh  cái chết và tàn tật không đáng có, hạn chế độ nặng và hậu quả của thương tích, bảo đảm tối ưu cho người sống sót sau vụ tai nạn để tái ḥa nhập cộng đồng. Chuỗi các cơ hội để đạt được mục tiêu này liên quan tới người có mặt tại hiện trường vụ tai nạn, cấp cứu khẩn cấp, tiếp cận với hệ thống cấp cứu, chăm sóc chấn thương và phục hồi chức năng. Những người đầu tiên tới hiện trường tai nạn có thể đóng vai tṛ quan trọng trong pḥng tránh những hậu quả nặng nề hơn bằng cách gọi cấp cứu, cứu hỏa, giữ an toàn tại hiện trường, dự pḥng các va chạm tiếp theo. Nếu người có mặt tại hiện trường được đào tạo về sơ cứu có thể pḥng tránh được nhiều trường hợp tử vong do tắc nghẽn đường thở hoặc mất máu.

Và hy vọng

Theo các nhà chuyên môn, nhu cầu của cộng đồng được biết về thông tin cấp cứu và vận chuyển cấp cứu có thể tính toán dựa trên số trường hợp mắc TNTT hàng năm. Tuy nhiên, nước ta lại chưa có hệ thống cung cấp thông tin cho cộng đồng về các vấn đề liên quan tới pḥng chống thương tích, cũng như cách xử trí ban đầu, vận chuyển người bệnh đến cơ sở y tế khi có thương tích xảy ra. Mới đây, Cục Y tế dự pḥng (Bộ Y tế) đă triển khai dự án “Nâng cao năng lực điều phối thông tin cho cộng đồng về vận chuyển cấp cứu và chăm sóc chấn thương”. Đây là dự án lớn và quan trọng của ngành Y tế sẽ được thí điểm tại Hà Nội và Thừa Thiên - Huế. 4 bệnh viện Trung ương, 7 bệnh viện trực thuộc Sở Y tế Hà Nội và 4 bệnh viện thuộc Sở Y tế Thừa Thiên - Huế sẽ tham gia dự án này từ nay đến tháng 6-2008. Nguồn kinh phí thực hiện do tổ chức Atlantic Philanthropies viện trợ không hoàn lại khoảng gần 500.000 USD

Mục tiêu quan trọng nhất của dự án là người dân sẽ được nâng cao nhận thức về pḥng chống, xử trí thương tích tại chỗ và vận chuyển cấp cứu bệnh nhân thông qua hệ thống điện thoại, tờ rơi truyền thông. Các cơ sở y tế tiếp nhận bệnh nhân cũng sẽ được  thông báo trước để sẵn sàng chuẩn bị cho việc cấp cứu. Nhờ đó,  người dân được chăm sóc tốt hơn khi xảy ra thương tích và tỷ lệ tử vong chắc chắn sẽ giảm đáng kể.  Kết quả của dự án sẽ là mô h́nh đầu tiên để áp dụng triển khai cho các địa phương khác trên cả nước. Hy vọng, khi đó, tỷ lệ nạn nhân không được sơ cứu ban đầu sẽ không c̣n là con số 90%.

Vân Anh