Bác sỹ Trung tâm SKSS cộng đồng Ánh sáng tư vấn các biện pháp KHHGĐ cho các bạn trẻ

Chiến lược Dân số Việt Nam 2001-2010 đă xác định rơ phải “Nâng cao chất lượng dân số về thể chất, trí tuệ và tinh thần. Phấn đấu đạt chỉ số phát triển con người (HDI) ở mức trung b́nh tiên tiến của thế giới vào năm 2010”.

Điều này tiếp tục được khẳng định trong Nghị quyết số 47 của Bộ Chính trị về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đ́nh và mới đây là trong Nghị quyết ĐH Đảng X. Đây là vấn đề khá rộng, cần được nh́n nhận và giải quyết bắt đầu từ những góc tiếp cận khác nhau. Từ số báo này chúng tôi xin giới thiệu với bạn đọc loạt bài Chất lượng dân số-quà tặng cho thế hệ sau với mong muốn làm rơ những giải pháp để nâng cao thể lực và trí lực người Việt Nam  từ góc nh́n của ngành dân số, gia đ́nh và trẻ em (DS-GĐ và TE)

Bài 1:Lượng và chất

Từ khái niệm đến quan điểm

Theo các chuyên gia của ngành DS-GĐ và TE th́ “chất lượng dân số” (CLDS) là một khái niệm mở và không hề có một định nghĩa chuẩn nào áp dụng cho mọi quốc gia. Tuy nhiên, từ điểm xuất phát trong Pháp lệnh Dân số, chúng ta xác định: CLDS là sự phản ánh các đặc trưng về thể chất, trí tuệ và tinh thần của toàn bộ dân số. Với nội dung này, có thể thấy rơ tầm quan trọng của nâng cao CLDS.

Kể từ năm 1961 (thời điểm ban hành Chỉ thị sinh đẻ có hướng dẫn), vấn đề này có thể được đề cập trực diện hoặc gián tiếp, song lúc ấy một đời sống vật chất và tinh thần cao hơn luôn là nỗi canh cánh của mỗi người, mỗi gia đ́nh và toàn xă hội. Bước vào thế kỷ XXI, trước thách thức của phát triển và hội nhập quốc tế, câu chuyện về thể lực và trí lực của người Việt Nam không ngừng được Đảng và Nhà nước quan tâm. Điều này thể hiện trong hàng loạt văn bản quan trọng. Chiến lược dân số 2001-2010 xác định “Nâng cao chất lượng dân số về thể chất, trí tuệ và tinh thần. Phấn đấu đạt chỉ số phát triển con người (HDI) ở mức trung b́nh tiên tiến của thế giới năm 2010”. Nghị quyết 47 của Bộ Chính trị (ngày 22-3-2005) về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đ́nh chỉ rơ mục đích của hoạt động này”... nhằm đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Mới đây, tính thiết thực của nhiệm vụ nâng cao CLDS tiếp tục được thể hiện trong Nghị quyết Đại hội Đảng X: “Phấn đấu đạt chỉ tiêu về chất lượng dân số trong Chiến lược phát triển kinh tế-xă hội 2001-2010”.

 Trước tinh thần ấy, mong ước lớn ấy, với vai tṛ là đơn vị khâu nối, ngành DS-GĐ và TE buộc phải có cái nh́n tỉnh táo để vạch ra lộ tŕnh cơ bản của hoạt động quan trọng, lâu dài này.

Miếng bánh nhà đông con

C̣n nhớ khi triển lăm ảnh “ASEM 5-diễn đàn hợp tác phát triển Á-Âu” tổ chức tại Tràng Tiền, nhiều người dân tới xem đă không ngừng so sánh, nhận xét về những con số của mỗi quốc gia: diện tích, dân số, mật độ dân cư, mức độ phát triển. Không phải ngẫu nhiên trong số 1/3 quốc gia có GDP b́nh quân đầu người trên 20.000 USD/ năm hầu như dân số đều nằm dưới ngưỡng 60 triệu người (thời điểm năm 2000). C̣n ta, lúc đó GDP đầu người chỉ là 402 USD/năm, vào hàng thấp nhất nhưng số dân lại gấp nhiều lần các quốc gia phát triển. Hiện nay, với 84 triệu người, Việt Nam trở thành nước đông dân thứ 14 trên thế giới và xếp thứ 3 trong khu vực, sau Inđônêxia và Philipin, mật độ dân số cao gấp hai lần nước đông dân Trung Quốc. Chắc chắn không thể không suy nghĩ khi miếng bánh đất đai của ta bằng hoặc thua kém người khác mà lại phải nuôi một đàn con đông gấp rưỡi, thậm chí gấp 15 lần. Xin nghĩ hộ cho “bà mẹ” của 84 triệu con - mặc dù giỏi giang thật, nỗ lực thật nhưng không ăn thua ǵ và suốt đời cứ lam lũ chỉ v́ chót đẻ quá nhiều. 

Rơ ràng, thực tế này buộc ta không thể ảo tưởng ngay một lúc nâng cao CLDS theo tiêu chí các nước phát triển, nhưng cũng không quá tự ti để  có thể chọn cho ḿnh một lối đi riêng phù hợp với điều kiện kinh tế-xă hội của đất nước.

Lối ấy, lối nào ?

Xa xưa, khi người đàn bà c̣n phải lấy liềm cắt rốn khi sinh con và vợ một ông bí thư huyện ủy đẻ một lèo 9 đứa (v́ uống thuốc bà lang măi mà không kế hoạch được) th́ chất lượng đơn giản là nuôi sống được những đứa trẻ đẻ ra mà thôi. TS. Nguyễn Quốc Anh (GĐ Trung tâm thông tin- UB DS-GĐ và TE Việt Nam) cũng nói: Đối với châu Phi, CLDS đơn giản là làm thế nào trẻ đẻ ra sống được. C̣n đối với các nước Bắc Âu, CLDS đă bỏ xa các mục tiêu như thế lâu lắm rồi, họ quan tâm tới việc tiếp tục nâng cao, nâng cao hơn nữa phúc lợi xă hội.

Như vậy, làm tốt công tác kế hoạch hóa gia đ́nh là bước mở đường hết sức quan trọng của nâng cao CLDS nước ta hiện nay.

 Điều này thể hiện rơ ràng trong Nghị quyết ĐH Đảng X “Tiếp tục kiềm chế tốc độ tăng dân số” sau đó mới đến “phấn đấu đạt chỉ tiêu về CLDS trong Chiến lược phát triển kinh tế-xă hội 2001-2010”. Ngành DS-GĐ và TE vẫn phải gánh trên vai trách nhiệm nặng nề, đầu mối khâu nối các ngành, đơn vị nhằm làm tốt công tác kế hoạch hóa gia đ́nh, giảm sinh bền vững. Song song với nhiệm vụ này là chọn lấy một chỉ báo làm người dẫn đường trong hệ thống mênh mông các chỉ báo về CLDS.

Dường như, cái lư phải giảm sinh trước đă thành hiển nhiên nhưng vấn đề chỉ báo xem ra vẫn c̣n nhiều ư kiến. Lần lượt trong các số báo tới chúng tôi sẽ làm rơ hơn câu chuyện này.

Hà Dương