(HNM) - Mặc dù kiến thức cũng như biện pháp kiểm soát về chống nhiễm trùng bệnh viện ngày càng được nâng cao và tăng cường, song nhiễm trùng bệnh viện (NTBV) hiện nay ở nước ta nói riêng, thế giới nói chung vẫn chưa giảm với tỷ lệ 3,5%-10% người nhập viện.

Trong thời đại có HIV/AIDS và khả năng bùng phát mạnh các dịch bệnh nguy hiểm (như cúm A H5N1, SARS) th́ việc làm sao hạn chế được NTBV để bảo đảm an toàn cho người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng đang là một thách thức lớn đối với các bệnh viện.

Bác sỹ và bệnh nhân cùng gánh

Theo Bộ Y tế, NTBV là nhiễm trùng người bệnh mắc phải trong thời gian nằm viện mà nhiễm trùng đó không có triệu chứng lâm sàng hoặc đang ủ bệnh tại thời điểm nhập viện. NTBV thường do vi khuẩn gây nên và xuất hiện sau 48 giờ nhập viện. Tỷ lệ NTBV là một trong những chỉ số rất quan trọng, phản ánh chất lượng chuyên môn của một bệnh viện, liên quan đến sự an toàn của cả người bệnh và nhân viên y tế.

Kết quả điều tra của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, tỷ lệ NTBV chung trên thế giới  từ 3,5% - 10% người bệnh nhập viện và ở bất cứ thời điểm nào cũng có khoảng 1,4 triệu người bị mắc NTBV. Tại Ô-xtrây-li-a, mỗi năm có 150.000 ca NTBV, trong đó gần 7.000 ca tử vong. Ở nước ta, tuy chưa thực hiện điều tra trên quy mô toàn quốc, nhưng kết quả điều tra theo vùng, cụm bệnh viện mới đây th́ tỷ lệ này là 5,5%-8%. Hậu quả tất yếu của NTBV đem đến cho người bệnh và ngay cả nhân viên y tế rất nặng nề. Các nhà nghiên cứu y tế đưa ra 5 hậu quả đối với bệnh nhân: Tăng tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong, ngày điều trị, chi phí điều trị và tăng sự kháng thuốc của vi sinh vật. C̣n với nhân viên y tế, WHO ước tính, có 2 triệu người bị tổn thương do kim tiêm đâm qua da mỗi năm. Việt Nam, 35-54% nhân viên y tế báo cáo bị tai nạn rủi ro do vật sắc nhọn. Nguy cơ nhân viên y tế bị phơi nhiễm sau thương tổn do kim tiêm nhiễm khuẩn xuyên qua da từ một bệnh nhân nguồn dương tính là: viêm gan C 10%, viêm gan B 22-40%, HIV 0,03%... Thống kê riêng tại BV Chợ Rẫy (TP Hồ Chí Minh) về mức độ phơi nhiễm HIV và viên gan B ở 1.011 cán bộ nhân viên y tế: 20% thường xuyên bị kim đâm vào tay khi tiêm cho bệnh nhân, 25% bị kim, dao đâm vào tay trong phẫu thuật.

Quan trọng nhất là pḥng ngừa phổ cập

Viện Nghiên cứu và Phát triển xă hội đă nêu những nguyên nhân chính làm tăng nguy cơ NTBV: Môi trường BV chứa đựng nhiều tác nhân gây bệnh, thực hiện nhiều thủ thuật xâm lấn, do dụng cụ y tế, do nhân viên y tế và các yếu tố thuộc về người bệnh. Trong đó, dụng cụ y tế trước, sau khi sử dụng và bàn tay của nhân viên y tế được xem là những nguyên nhân lớn nhất. Mặc dù vậy, tại BV Bạch Mai và một số BV khu vực phía Bắc, chỉ có 2,6% nhân viên y tế vệ sinh bàn tay trước khi thăm khám cho bệnh nhân và 4,2% vệ sinh bàn tay trước khi chuyển từ thao tác bẩn sang thao tác sạch trên cùng bệnh nhân. Những con số này cũng chỉ ra rằng, tỉ lệ tuân thủ vệ sinh bàn tay của nhân viên y tế c̣n thấp, đặc biệt tại những thời điểm có nguy cơ lây truyền chéo cao. Ở BV Đa khoa Đông Anh, Hà Nội, cũng chỉ có 16% nhân viên y tế thực hiện yêu cầu rửa tay trước và sau khi chăm sóc bệnh nhân, dẫn đến tăng tỉ lệ nhiễm khuẩn trong bệnh viện lên 17,8%. Khảo sát riêng tại 29 khoa lâm sàng thuộc khối ngoại, sản và cấp cứu của 9 bệnh viện tuyến trung ương và tỉnh của khu vực phía Bắc mới có 2,3% số bệnh viện có bồn rửa đủ phương tiện vệ sinh bàn tay; hơn 58% nhân viên y tế không trả lời đúng các câu hỏi về vệ sinh bàn tay.

Hiện nay 26 bệnh truyền nhiễm gây dịch, trong đó bệnh lao, viêm gan siêu vi, HIV đang là mối đe dọa thường xuyên cho bệnh nhân và  nhân viên y tế. V́ thế, bên cạnh việc tuyên truyền cho người bệnh cùng tham gia các biện pháp chống NTBV th́ trước tiên nhân viên y tế phải tuân thủ các quy định chống NTBV. Theo nhận định của  chuyên gia y tế, hơn 1/3 những nhiễm trùng mắc phải ở BV có thể tránh được nếu như tuân thủ nghiêm các biện pháp thực hành chống nhiễm khuẩn đơn giản là pḥng ngừa phổ cập. Pḥng ngừa phổ cập ở đây được hiểu là các biện pháp nhằm ngăn chặn sự lây truyền HIV, HBV, HCV và những tác nhân gây bệnh theo đường máu khác trong BV như:  rửa tay hoặc sát khuẩn tay thường quy, thực hiện tiêm an toàn, xử lư khử khuẩn dụng cụ y tế, vệ sinh môi trường BV, xử lư chất thải y tế mà đặc biệt là vật sắc nhọn...              

Tùng Linh