Bươn chải kiếm sống, liệu các em có giữ được những kiến thức trong nhà trường?  Ảnh: Minh Khánh

(HNM) - Những tháng nghỉ hè là dịp để các em học sinh nghỉ ngơi, vui chơi sau một năm học đầy căng thẳng, vất vả. Nhưng  với nhiều trẻ con nhà nghèo th́ kỳ nghỉ hè thường đồng nghĩa với việc đi kiếm tiền phụ giúp cha mẹ hay để mua sách vở cho năm học mới.

Bươn chải kiếm tiền

Đă hai năm, cô bé Trần Thị Dương, 14 tuổi, quê ở huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam chẳng c̣n cảm thấy háo hức mỗi khi hè đến, bởi c̣n mải lo bán báo kiếm tiền. Bố mất sớm, một ḿnh mẹ lo nuôi bốn miệng ăn, Dương phải vừa học, vừa làm thêm. Em cho hay: “Mẹ em bảo hè này ở nhà nhưng em cứ quyết ra Hà Nội để kiếm ít tiền chuẩn bị cho năm học mới”. Hè năm ngoái đi bán báo, Dương cũng kiếm được khoản tiền đủ để mua hai bộ đồng phục, ít sách vở cho bản thân và cho hai đứa em . “Em cũng thích được nghỉ hè, được vui chơi như chúng bạn. Nhưng anh bảo, hè em không đi làm th́ năm học mới làm ǵ có tiền đóng học” - Dương tâm sự.

 Nửa tháng nữa cậu bé Nguyễn Văn Hảo mới bước sang tuổi 15 nhưng nét mặt em chẳng khác ǵ một thanh niên 20 tuổi. Gia đ́nh Hảo thuộc diện quá nghèo ở Thường Tín, tỉnh Hà Tây. Hảo bảo: “Nghỉ hè là em theo các anh ở làng ra Hà Nội, đến nay đă được ba vụ hè rồi. Công việc cũng không vất vả lắm, lại có tiền, c̣n hơn ở nhà chả biết phố biết phường, chỉ lêu lổng khắp ngơ xóm!”. Ngày b́nh thường đi đánh giầy, Hảo kiếm được khoảng 30 ngh́n đồng, ngày đông khách có thể lên đến 70 ngh́n đồng. Em khoe: “Từ đầu hè đến nay, em tích cóp được hơn triệu đồng rồi. Vậy là năm học tới không phải lo xin mẹ tiền mua sách vở nữa”. Mấy năm trước, Hảo đă suưt nghỉ học v́ xin tiền đóng học mà bố mẹ chưa có. Ngượng với bạn bè, em chẳng đến lớp nữa. Chỉ đến khi cô giáo và các bạn đến nhà động viên, em mới bỏ ư định thôi học.

Kiến thức rơi dần

Trưa hè, trời nắng như đổ lửa, vậy mà cô bé Thương vẫn lang thang khắp các con phố để mời chào khách mua vỉ kẹo cao su, bông ngoáy tai, cái bấm móng tay với giá chỉ vài ngh́n đồng. Thỉnh thoảng có khách gọi mua, bán được vỉ kẹo cao su, em lại toét miệng cười  tươi. “Một ngày, cháu bán được nhiều không?”. “Cũng tùy từng hôm thôi chú ạ. Hôm đắt khách th́ cũng được vài chục ngh́n đồng”. Với chất giọng đặc sệt vùng quê Ba V́, Thương khoe: “Cách đây ba hôm, gặp được mấy ông khách sộp, cháu bán được hơn trăm ngh́n đồng đấy”. Gia đ́nh nghèo, lại đông anh em nên Thương thường đi bán hàng trong dịp nghỉ hè lấy tiền giúp mẹ và mua sách vở. Những ngày đầu ra Hà Nội, Thương bị những đứa lớn hơn bắt nạt, không ít lần bị lột sạch tiền. May có “đại ca” biết em kiếm tiền để đi học, đứng ra bảo lănh, từ đó Thương mới không bị bắt nạt nữa. Thương bảo, mẹ em nhắn trước năm học mới mười ngày là phải về chuẩn bị sách vở để đi học, nhưng em chưa biết có về đúng ngày hay không v́ từ đầu hè đến nay vẫn chưa hoàn thành “mục tiêu” đề ra: tiết kiệm được một triệu đồng để dành đóng học. “Cháu đi làm như vậy, việc học tập có bị ảnh hưởng không? “Năm học vừa rồi, cháu để tuột mất danh hiệu học sinh tiên tiến. Năm nay phải cố gắng thôi” - giọng Thương buồn buồn.

Hầu hết những em phải bươn chải mưu sinh trong dịp hè đều có chung mục đích muốn giúp đỡ gia đ́nh. Song do mải mê kiếm tiền mà không ít em dần dần đă “đánh rơi” hết chữ nghĩa. Em Quách Ngọc Thanh, làm nghề “bắt” khách, dắt và trông xe cho khách ở một nhà hàng cho hay: “ở trên này, các anh lớn tuổi toàn khuyên em bỏ học để đi theo các anh ấy. Em th́ chưa muốn bỏ v́ vẫn c̣n thích đi học. Tuy nhiên, mấy năm nay lực học của em không được tốt lắm”. Theo cậu bé gốc Nam Định này th́ trước đây cậu cũng được xếp vào hàng “top ten” của lớp nhưng từ ngày đi làm, lực học cứ sút dần. “Có lẽ là do cháu không c̣n chuyên tâm vào chuyện học hành như trước” - Thanh nói.

Những em nhỏ mưu sinh vụ hè, mỗi em một hoàn cảnh nhưng tất cả đều giống nhau ở “tuổi ăn, tuổi học” phải ra đường bươn chải, t́m kế sinh nhai. Những nét thơ trẻ dần phôi pha trên gương mặt các em bởi nỗi lo “cơm áo, gạo tiền”. “Em ước mong gia đ́nh ḿnh không nghèo để hè được đi nghỉ mát, tắm biển... nhưng đó chỉ là ước mơ” - cô bé Dương bỏ lửng câu nói, vội vă quay đi khi ở đằng xa có tiếng gọi: Báo ơi...

Quỳnh Anh