Tư vấn sức khỏe sinh sản cho thanh niên tại trung tâm tư vấn SKSS Dấu hỏi xanh (Bệnh viện phụ sản Hà Nội).Ảnh: Linh Tâm

(HNM) - Từ năm 1994, vấn đề sức khỏe sinh sản (SKSS) vị thành niên (VTN) đă được Hội nghị quốc tế về Dân số và Phát triển Cai-rô coi là một trong những ưu tiên hàng đầu.

Trong khi đó ở Việt Nam mới chỉ tập trung nhiều cho kế hoạch hóa gia đ́nh, cho sức khỏe của bà mẹ và trẻ em với đối tượng chủ yếu là người đă có gia đ́nh. V́ thế, lứa tuổi VTN chưa có điều kiện, cơ hội, môi trường thuận lợi để tiếp cận và để được quan tâm đúng mức, dẫn đến thực trạng: các tệ nạn, các căn bệnh xă hội ở lứa tuổi này ngày càng có nguy cơ gia tăng.

Hậu quả của thiếu kiến thức

Theo Cục Pḥng chống tệ nạn xă hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xă hội), tệ nạn ma túy hiện nay đang  tấn công chủ yếu vào lứa tuổi thanh thiếu niên với gần 70%  số người nghiện ma túy ở lứa tuổi dưới 30. Nếu như năm 1989, tỉ lệ mại dâm ở lứa tuổi VTN chỉ chiếm 2,1% trong tổng số đối tượng mại dâm, th́ đến năm 1996, tỷ lệ này tăng lên 12% và nay là 20%. VTN và thanh niên cũng là nạn nhân chính của căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS, họ chiếm hơn 60% số người nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam.

Theo thống kê của Tổng cục Dân số và Kế hoạch hóa gia đ́nh (Bộ Y tế), hàng năm có khoảng hơn 500.000 đôi nam nữ kết hôn, hàng triệu thanh niên bước vào cuộc sống gia đ́nh và thực hiện chức năng sinh sản nhưng đa số chưa được giáo dục, chưa được cung cấp thông tin và dịch vụ chăm sóc SKSS một cách đầy đủ. Chính đội ngũ này đă làm cho tỷ lệ nạo phá thai tăng cao. Riêng lứa tuổi VTN, tỷ lệ nạo phá thai chiếm 25% trong tổng số hơn 300.000 ca nạo phá thai mỗi năm.  Điều đáng nói, quan niệm  “nạo phá thai là một biện pháp tránh thai” đang tương đối phổ biến trong đối tượng VTN.  Kết quả nghiên cứu về SKSS tại Việt Nam giai đoạn 2000-2005 do Quỹ Dân số của Liên hợp quốc (UNFPA) thực hiện được công bố mới đây cho thấy, chỉ có 44,6% các VTN hiểu đúng về chu kỳ kinh nguyệt và khả năng thụ thai của phụ nữ; 6,8% VTN có thể mô tả đúng cơ chế tránh thai của 2 biện pháp tránh thai là bao cao su và thuốc uống. Lợi ích của việc sử dụng bao cao su trong việc ngăn ngừa các chứng bệnh lây truyền qua đường t́nh dục, đặc biệt là căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS, cũng ít được các VTN cho là quan trọng.

Cần lắm sự chỉ bảo của người lớn

Sau Hội nghị Cai-rô, Việt Nam đă có những nỗ lực to lớn trong việc thực hiện các mục tiêu chính của chương tŕnh hành động Cai-rô như phê duyệt Chiến lược quốc gia về Dân số, Chiến lược quốc gia về Chăm sóc SKSS cho giai đoạn 2000-2010. Tuy vậy, đến nay người dân, nhất là VTN, vẫn chưa được tiếp cận toàn diện các dịch vụ SKSS thiết yếu.      

Nguyên nhân là do công tác truyền thông dân số chưa đồng bộ và không phù hợp với lứa tuổi VTN. Ngay trong gia đ́nh - nơi có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đối với hành vi và sự lựa chọn của thanh thiếu niên, vấn đề này cũng chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều bà mẹ đă bắt đầu nhận thấy rằng trẻ ở tuổi VTN cần phải được cung cấp thông tin về sinh lư, song họ lại không biết nên truyền đạt cách nào hoặc họ muốn có ai đó làm thay họ việc này. Do hạn chế về giao tiếp trong gia đ́nh, các thanh thiếu niên đặt hy vọng ở những chương tŕnh giáo dục dân số trong nhà trường, trên các phương tiện thông tin đại chúng, nhưng ở những kênh truyền thông này kiến thức về vấn đề được coi là “tế nhị” ấy cũng rất chung chung. Một số trung tâm tư vấn chăm sóc SKSS hoạt động chưa hiệu quả… Các nguyên nhân này ai cũng biết nhưng để khắc phục được không đơn giản.

Hôn nhân sớm, sinh hoạt t́nh dục sớm, làm mẹ sớm đều mang lại những bất lợi cho phụ nữ. Để VTN nhận thức điều đơn giản ấy cũng như có những hiểu biết cần thiết về bản năng t́nh dục, về những nguy cơ dễ mắc bệnh, từ đó có quyết định hợp lư và trách nhiệm với chính bản thân ḿnh, tránh được việc mang thai ngoài ư muốn cũng như nguy cơ mắc bệnh vô sinh, rất cần sự giúp đỡ của người lớn. Nếu người lớn không nh́n nhận đúng vấn đề, không có giải pháp cụ thể để giải quyết t́nh trạng trên th́ không chỉ ảnh hưởng đến mục tiêu phấn đấu về SKSS mà c̣n ảnh hưởng đến chất lượng về nhiều mặt của thế hệ tương lai.

Tùng Linh