CTTT giúp SV tiếp cận với nền giáo dục hiện đại của thế giới. Ảnh minh họa: VNN

(HNMO) - Tŕnh độ ngoại ngữ của giảng viên (GV) trong nước c̣n hạn chế, một số GV c̣n giảng dạy bằng tiếng Việt; giáo tŕnh, tài liệu tham khảo khó mua, có khi phải mua đắt hơn gấp 3 lần; Chế độ thu học phí mỗi trường một kiểu… Nhiều vướng mắc trong quá tŕnh đào tạo theo chương tŕnh tiên tiến (CTTT) đă được các trường nêu để Bộ chủ quản tháo gỡ trước thời điểm mùa tuyển sinh mới đă gần kề

Bắt đầu từ năm 2006, Bộ GD-ĐT đă triển khai thí điểm đào tạo 10 CTTT tại 9 trường ĐH trọng điểm theo hướng kư cam kết với trường ĐH tiên tiến của Hoa Kỳ về sử dụng chương tŕnh đào tạo, tập huấn cho GV và cán bộ quản lư của Việt Nam, tư vấn xây dựng cơ sở vật chất, cử giảng viên Hoa Kỳ tham gia giảng dạy và giúp kiểm định chương tŕnh.

“Điểm khác biệt giữa CTTT với các chương tŕnh tài năng, chất lượng cao và chương tŕnh liên kết là: chương tŕnh đào tạo được “nhập khẩu” từ các trường ĐH tiên tiến trên thế giới, gồm cả quy tŕnh, kế hoạch đào tạo, quy định học vụ, quản lư đào tạo… và được giảng dạy bằng tiếng Anh. Đối tượng đào tạo là các SV trúng tuyển vào trường ĐH và có tŕnh độ tiếng Anh đáp ứng yêu cầu” - Thứ trưởng Thường trực Bộ GD-ĐT Bành Tiến Long cho biết. Tuy nhiên, qua 2 khóa đào tạo thí điểm, kết quả kiểm tra của Bộ GD-ĐT về t́nh h́nh triển khai tại 9 trường ĐH trên đă bộc lộ hàng loạt những hạn chế, phát sinh.

Chương tŕnh “nhập khẩu” nhưng dạy theo kiểu: Đọc –chép

Bà Trần Thị Hà, Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH, Bộ GD-ĐT cho biết, kết quả dự giờ trên lớp và trao đổi với SV 10 CTTT tại 9 cơ sở đào tạo cho thấy, bên cạnh một số GV việt  Nam có kinh nghiệm giảng dạy ở nước ng̣ai được SV đánh giá cao,  th́ vẫn c̣n nhiều giảng viên phát âm chưa chuẩn,  diễn đạt c̣n hạn chế khiến SV gặp nhiều khó khăn trong tiếp thu bài như tại ĐH Kinh tế Quốc dân (đang áp dụng CTTT đối với bộ môn Kinh tế vĩ mô), ĐH Bách Khoa Hà Nội (Vật Lư), ĐH Bách khoa TP.HCM (Electronic Devices)… Cá biệt hơn, một số GV c̣n giảng dạy bằgn tiếng Việt như các trường ĐH Cần Thơ (Hóa đại cương, Sinh học đại cương).

Cũng theo ư kiến của nhiều SV, phương pháp giảng dạy của GV Việt Nam nặng về thuyết tŕnh, khả năng dẫn dắt SV hạn chế, bài giảng chưa cuốn hút, không phát huy được khả năng sáng tạo và tự học của SV. Thậm chí, SV ĐH Bách khoa HN c̣n nhận xét đây là chương tŕnh của nước ngoài dạy theo kiểu Việt Nam, tức đọc – chép. “Giữa biết nói tiếng Anh và dùng tiếng Anh để giảng dạy môn học là khoảng cách c̣n xa. Việc để các GV nước ng̣ai kèm cặp các GV trong nước c̣n mờ nhạt. Do đó, nhiều GV lên lớp theo kiểu… đọc lại giáo tŕnh của nước ngoài qua màn h́nh tŕnh chiếu bằng tiếng Anh” – Bà Hà cho biết.

Kết quả dự giờ môn Kinh tế Vĩ mô tại trường ĐH Kinh tế Quốc dân cho thấy, SV không có kế hoạch học tập cho cả môn học, trước khi lên lớp từng tiết học không được giao nhiệm vụ ǵ, mặc dù đó là giờ làm bài tập. Mặc dù GV có đưa lên trang web nội dung bài tập nhưng một số SV do không có máy tính nối mạng nên không  có tài liệu chuẩn bị trước. Trong giờ bài tập SV mới làm bài, dẫn đến lăng phí thời gian. Không khí lớp học khá trầm, không có sự trao đổi khi trợ giảng chủ yếu giảng từng bài, có gọi SV trả lời một số câu hỏi hoặc chữa bài tập nhưng rất thụ động.

Thậm chí, ở một lớp, trợ giảng chỉ chiếu slide lên và đọc. Do tiếng Anh yếu nên không có sự trao đổi ǵ giữa cô và tṛ. Chính bản thân SV cũng không hiểu cô đang đọc ǵ, nói ǵ. Trong lớp học không có tài liệu, bài tập, bài giảng bằng tiếng Anh mà chỉ thấy có một số sách, bài tập, giáo tŕnh bằng tiếng Việt.

Giáo tŕnh đắt, khó thanh toán

Bà Hà cho biết, kết quả kiểm tra cho thấy hầu hết các trường đă mua được giáo tŕnh, tài liệu tham khảo theo chương tŕnh của đối tác để phục vụ công tác giảng dạy và học tập của GV và SV. Tuy nhiên, số đầu sách và số lượng bản c̣n hạn chế. Một số trường như ĐH Bách khoa Hà Nội, Bách khoa TP.HCM, ĐH Nông nghiệp Hà Nội… c̣n sử dụng giáo tŕnh không hoàn toàn giống với các trường đối tác.

PGS-TS Ngô Đắc Chứng, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm, ĐH Huế cho biết, trường thậm chí không đặt được mua giáo tŕnh theo danh mục của trường đối tác là ĐH Virginia qua công ty Sunhasaba.  Giá sách đặt tại Đà Nẵng đắt hơn từ 1,5 đến 3 lần và rất khó đặt mua với số lượng ít. Mặt khác, các Cty không có khả năng cung ứng đúng thời gian và đầy đủ giáo tŕnh, tài liệu tham khảo như các trường yêu cầu.

Theo phản ánh của nhiều trường, phần lớn giáo tŕnh đúng với chương tŕnh gốc do cán bộ, GV của các trường mua được qua các khóa bồi dưỡng chuyên môn và quản lư CTTT tại các trường đối tác với giá rẻ hơn nhưng lại không được thanh toán.

Đại diện của trường ĐH Thủy Lợi cho biết thường mua sách, giáo tŕnh qua mạng Amazon.com và đến nay chi phí này đă gần 3 tỷ đồng nhưng sau này không biết sẽ thanh toán như thế nào. C̣n đại diện của trường ĐH Kinh tế Quốc dân giải thích lư do SV phải mang tài liệu học bằng tiếng Việt lên lớp là do giáo tŕnh tiếng Anh không có. Cả lớp chỉ có một cuốn giáo tŕnh gốc nhưng không được photo v́ làm như vậy sẽ vi phạm bản quyền.

Học phí- mỗi nơi mỗi khác

Do đề án CTTT đang trong giai đoạn áp dụng thí điểm, chưa có các định chế về tài chính nên chế độ học phí của các trường rất khác nhau. Chẳng hạn, một số trường có chế độ học phí hướng tới cân đối thu chi: Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM năm thứ nhất thu 750 USD/năm, năm thứ hai thu 1500 USD/năm trong đó 1000 USD chi cho việc kiểm định và cấp văn bằng của trường đối tác. ĐH Bách khoa TP.HCM cũng tăng từ 500 USD/năm lên 600 USD/năm.

Một số trường có mức thu học phí thấp hơn như ĐH Kinh tế Quốc dân: 800.000đ/tháng và dự tính sẽ tăng lên 1.200.000đ/tháng. ĐH Cần Thơ thu học phí theo tín chỉ với mức 107.000đ/tín chỉ , khoảng 4 triệu đồng/năm.

Trong khi đó, ĐH Nông nghiệp Hà Nội lại thu như chương tŕnh b́nh thường 180.000đ/tháng. Cá biệt hơn, một số trường không thu học phí như ĐH Sư phạm Huế. ĐH Bách khoa Hà Nội ngoài việc không thu học phí c̣n cấp thêm mỗi em 120.000đ/tháng. Trường ĐH Khoa học tự nhiên ĐH QG Hà Nội cũng cấp học bổng như SV tài năng. “Để tuyển vào những SV giỏi, nhà trường cần phải khuyến khích cấp học bổng cho các em. Kinh phí này trường huy động từ nhiều nguồn khác, đặc biệt là từ phía các nhà tài trợ, các doanh nghiệp. Chẳng hạn như ĐH Bách Khoa Paris tài trợ cho các em 3, 5 triệu đồng/người/năm” - PGS.TS Bùi Duy Cam, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên ĐH QG Hà Nội cho biết.

PGS.TS Trương Trí Hiền, Phó Hiệu trưởng ĐH Bách khoa TP.HCM cho biết mức thu học phí 600 USD/năm gây ra nhiều khó khăn đối với các SV. Về lâu dài, khi kết thúc 3 khóa đầu CTTT, Nhà nước không c̣n hỗ trợ kinh phí th́ mức thu này có thể tăng lên  gấp 2, 3 lần. Do đó nhà trường luôn lo lắng để có thể phát triển bền vững đề án này.

Đại diện của trường ĐH Tự nhiên TP.HCM cũng đưa ra vấn đề: sau 2 năm học, các SV thường chia thành 2 xu hướng: Tiếp tục theo học tại Việt Nam và chuyển tiếp sáng nước ngoài. Do đó, lănh đạo nhà trường mong Bộ GD sớm có quy định rơ ràng về chế độ tài chính để giúp đỡ các SV, đặc biệt là những SV sẽ tiếp tục ra nước ng̣ai học tập bởi đó là biện pháp hữu hiệu để giúp trường bạn đánh giá đúng thực lực học tập của các em, thông qua đó có thể cấp bằng.

Chương tŕnh tiên tiến: Giảng viên cũng phải tiên tiến

Phát biểu kết luận chỉ đạo hội thảo, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân chú trọng đến những yếu tố đầu vào. Đặc biệt, ông nhấn mạnh:  Chương tŕnh tiên tiến th́ GV cũng phải tiên tiến. Ngoài chuyện bằng cấp ra th́ phương pháp giảng dạy của đội ngũ này cũng hết sức quan trọng. Nếu lực lượng GV chưa sẵn sàng, chưa đủ tŕnh độ khoa học và phương pháp giảng dạy th́ sẽ lại cho ra những sản phẩm như cũ. Nếu  nơi nào chưa đủ GV có tŕnh độ th́ phải mượn ở nơi khác. Trong trường hợp không mượn được th́ phải thuê GV nước ngoài.

“Dạy học bằng tiếng Anh là hết sức dũng cảm” – Bộ trưởng thừa nhận. Ông kể chuyện của chính bản thân, rằng đă được học 2 năm cao học tiếng Anh năm tại Mỹ, nhưng khi được mời dạy một tiết cho SV ĐH bằng tiếng Anh th́ việc chuẩn bị rất mệt và mất nhiều thời gian bởi ngoài  chuyên môn, GV c̣n phải đưa vốn từ ng̣ai xă hội vào bài giảng mới thu hút được SV. Ông cho rằng việc đánh giá đúng tŕnh độ GV tham gia CTTT thời gian qua các trường thực hiện chưa tốt

Do đó Bộ trưởng đề nghị ngay trong năm học mới các trường phải có đánh giá chất lượng SV, GV, nhất là ở tŕnh độ tiếng Anh. Ông yêu cầu:  “GV phải được kiểm tra trước khi giảng dạy. Các trường thành lập một hội đồng kiểm tra, trong đó có cả GV người nước ng̣ai để đánh giá tŕnh độ của GV trong nước, đừng để đến khi giảng dạy lại  làm khổ SV, biến SV thành vật thí nghiệm”.

T.Hoa