Giờ học môn Đạo đức của các em học sinh trường TH Thanh Tŕ Ảnh: Trung Kiên

Bài 2: Khoảng trống từ phía nhà trường

(HNM) - Gia đ́nh thiếu quan tâm, chăm sóc, nhà trường chưa quản lư chặt chẽ, pháp luật c̣n nương nhẹ, hay nói một cách chung chung, rằng môi trường xă hội quá phức tạp... đă khiến cho đạo đức của HS có những biểu hiện đáng lo ngại. Xem xét từ góc độ của những người đang đảm nhận nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho HS th́ có những khoảng trống nào từ phía nhà trường?

> Bài 1: Gia đ́nh - "con đê chắn sóng"

Nội dung chương tŕnh xa rời thực tế                   

Hiện nay, việc dạy môn Đạo đức (với cấp tiểu học) và Giáo dục công dân (cấp THCS, THPT) mới chỉ thuần túy là lên lớp. Ở tiểu học, mỗi tuần HS được học một tiết Đạo đức theo phương pháp truyền thống: thầy đọc, tṛ ghi, học thuộc ḷng và trả bài theo những khuôn thước định sẵn. Nội dung chương tŕnh “bắt” HS tiểu học phải nhớ những nội dung rất xa rời thực tế cuộc sống của một đứa trẻ, ví dụ: HS lớp 3 được học “Đoàn kết với thiếu nhi quốc tế”, HS lớp 5 “T́m hiểu về Liên hợp quốc”...

Ở cấp THCS, thời lượng cho môn Giáo dục công dân là 26 tiết/năm, trong đó số tiết Đạo đức chỉ có 12-15 tiết. Tuy nhiên, nội dung chủ yếu là giáo dục pháp luật, với các bài học về bộ máy nhà nước, quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ đóng thuế, quyền và nghĩa vụ công dân trong hôn nhân... Đây là vấn đề quan trọng, nhưng thực sự chưa cần thiết với HS THCS.

 C̣n ở cấp THPT, thật là nghịch lư, khi mà HS lớp 11 và 12 không hề được học một tiết Đạo đức nào. Chương tŕnh Giáo dục công dân lớp 10 (29 tiết/năm) rất nặng nề về kiến thức lư thuyết với hai phần triết học và đạo đức gồm nhiều nội dung trừu tượng, hàn lâm: các phạm trù đạo đức cơ bản, vật chất, ư thức, tồn tại xă hội, ư thức xă hội, phương pháp luận biện chứng... Theo Thạc sĩ Phạm Thị Ḥa, Hội Khoa học Tâm lư, Giáo dục Đồng Nai, th́ cái cần dạy và rèn cho HS là những giá trị đạo đức cơ bản của con người chứ không phải quá nhiều kiến thức triết học, hàn lâm, thiếu vắng việc h́nh thành những thói quen đạo đức và kỹ năng sống đúng đắn, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi.

Tại hội thảo đánh giá chương tŕnh, sách giáo khoa của Bộ GD-ĐT mới đây, những bất cập này đă được chỉ rơ. Lănh đạo Bộ GD-ĐT cũng đă nh́n thấu thực trạng, nhưng việc chỉnh sửa, bổ sung th́ phải cần có thời gian.

Khâu đánh giá cũng có vấn đề

Một việc làm quen thuộc của giáo viên chủ nhiệm là xếp loại đạo đức cho HS, theo các mức: Tốt, khá, trung b́nh, yếu, kém. Trong điều kiện hiện nay cách làm này có thực sự hiệu quả ?

Thứ nhất, đánh giá tổng quát việc rèn luyện đạo đức của một HS chỉ bằng mấy từ khái quát chắc chắn không thể chính xác, không phản ánh đúng năng lực sở trường, cá tính, nhân cách của mỗi người. Đành rằng bên cạnh việc xếp loại này, giáo viên có kèm thêm lời phê, nhưng chưa có quy chế nào yêu cầu giáo viên phải phê ra sao, và cũng không phải ai cũng dành thời gian để phê đầy đặn cho cả dăm chục HS trong lớp. Mà nếu có muốn phê cụ thể th́ học bạ cũng không đủ chỗ, v́ thế, những điều thấy trong cả trăm ngh́n học bạ thường rất chung chung: chăm ngoan, có tiến bộ; chăm chỉ, lễ phép; trong lớp c̣n mất trật tự; chưa cố gắng trong học tập... Chưa kể đến việc, có giáo viên chỉ đánh giá theo chủ quan, không xem xét kỹ ở mọi góc độ, dẫn đến đánh giá sai HS. Bởi thế, mới có chuyện không hiểu nổi tại sao, trước khi xảy ra vụ án thương tâm với bé trai 5 tuổi ở Hà Tây khiến dư luận rất bất b́nh cách đây 2 tháng, 2 cậu học tṛ lớp 8 vẫn được đánh giá là ngoan, đạo đức tốt... - trong khi thực tế, các em luôn bỏ học, mê chơi game...

Thứ hai, đánh giá, phân loại HS khi c̣n ít tuổi chưa hẳn đă là giải pháp tốt nhất. Đánh giá sao cho thận trọng, theo hướng khuyến khích, động viên tiến bộ, song không bỏ qua những sai lệch, những điều các em cần cố gắng? Cách đây không lâu, Bộ GD-ĐT cũng đă ban hành quy định mới về đánh giá, xếp loại HS, nhưng chỉ với HS tiểu học. Trên thực tế, nhiều HS chưa được “tâm phục, khẩu phục” với đánh giá của thầy cô. 

Giải quyết vấn đề này như thế nào? Nên chăng, hằng năm, giáo viên cần đánh giá, nhận xét theo cách định hướng để HS rèn luyện, phấn đấu tiến bộ. Tùy theo cấp học, Bộ GD-ĐT có thể ban hành một khung gồm những nội dung yêu cầu giáo viên phải nhận xét cụ thể, dựa trên những tiêu chí: tinh thần, ư thức tập thể; mức độ chuyên cần trong học tập, lao động tập thể; thái độ với bạn bè, thầy cô; ư thức thực hiện nội quy nhà trường; những mặt mạnh của HS; điểm c̣n hạn chế... để các em biết ḿnh cần cố gắng điều ǵ, phát huy mặt nào và cũng thuận tiện cho việc theo dơi, kiểm tra của giáo viên những năm học sau.

Chừng nào, những bất cập trên chưa được cải thiện trong “dàn đại hợp xướng” thanh thiếu niên học sinh, th́ thực trạng đạo đức của HS vẫn c̣n là những nốt nhạc buồn.

Minh Đức