Thế hệ học sinh trường Bưởi - Chu Văn An hôm nay. Ảnh: Nhật Nam

(HNM)- Trong tư liệu gia đ́nh của nhà thơ Tú Mỡ vẫn c̣n đó những ḍng cảm động ghi lại về một thời sôi động và những chiến công thầm lặng của đội viên Thanh niên cứu quốc Hoàng Diệu, những học sinh Hà Nội (chủ yếu là dân trường Bưởi - THPT  Chu Văn An bây giờ) liệt oanh một thời và rất đỗi hào hoa. Câu chuyện đó đă diễn ra hơn 60 năm về trước!

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, cả Hà Nội sục sôi trong cao trào đánh Nhật đuổi Pháp. Truyền đơn được rải trên đường phố. Đâu đâu cũng thấy hai chữ VM (Việt Minh) lồng vào nhau. Mỗi buổi tan trường truyền đơn tràn ngập sân trường Bưởi. Cờ đỏ sao vàng phấp phới bay trên tháp Rùa, trên trụ cầu Long Biên. Các tuyến xe điện nội thành xuất hiện băng rôn treo dọc toa. Ở Nhà hát Lớn, ở rạp Tố Như (phố Hàng Bạc), rạp chiếu bóng Olympia (phố Hàng Da) và nhiều nơi khác đă có những buổi Việt Minh giương cao cờ đỏ sao vàng, tổ chức diễn thuyết. Bọn hiến binh Nhật, bọn AB và các thế lực phản động ra sức vây ráp nhưng không sao cản được cao trào đánh Nhật đuổi Pháp, như nước triều dâng suốt những tháng hè nóng bỏng của Thăng Long - Hà Nội.

Mới chớm nghỉ hè, nhận được mật lệnh, tiểu tổ của Hồ Quốc Dũng (con trai cụ Tú Mỡ) phân công nhau thực hiện nhiệm vụ. Vào 8 giờ sáng một ngày chủ nhật, tiểu tổ có nhiệm vụ đón khách từ bến xe điện Cầu Giấy hướng dẫn đi qua cầu Cót, băng đồng đến địa điểm tập kết thuộc Mễ Tŕ. Khách hôm đó cũng thật đặc biệt, đều là những sinh viên, học sinh từ Hà Nội về dự cuộc mít tinh biểu dương lực lượng. Cờ đỏ sao vàng đồng loạt tung lên. Tiếng hô khẩu hiệu như sấm rền. Bài “Tiến quân ca” vang vang, một cán bộ đăng đàn diễn thuyết ngắn gọn trong mười lăm phút. Cuộc mít tinh biến thành biểu t́nh. Cờ đỏ sao vàng phấp phới dẫn đường, đoàn người nối nhau trên bờ ruộng vừa đi vừa hát vừa hô khẩu hiệu. Dư âm cuộc mít tinh ở Mễ Tŕ c̣n được bàn tán và vang xa trong phong trào học sinh, sinh viên Hà Nội ngày càng dâng cao.

Cũng trong kỳ nghỉ hè 1945 ấy, học sinh trường Bưởi có một ư tưởng táo bạo: Tổ chức một buổi diễn chèo bán vé lấy tiền ủng hộ quỹ Việt Minh, kết hợp với việc rải truyền đơn diễn thuyết trong buổi diễn. Sáng kiến này cũng được nhà thơ Tú Mỡ  nhiệt t́nh giúp đỡ. Kịch bản là của nhà thơ, đạo diễn cũng là nhà thơ, c̣n diễn viên lại được lựa chọn trong số thanh niên làng Láng cùng một số anh chị em trong đội Hoàng Diệu.

Sáng một ngày chủ nhật mùa hè năm 1945, người phố Cầu Giấy và dọc đường Láng ngạc nhiên v́ thấy từng đoàn người rầm rập đổ về chùa Láng. Số đông đi tàu điện, nhiều người đi xe đạp, xe kéo. Già có, học sinh có, trung niên có, sinh viên có, công chức, tiểu thương có... Người làng Láng th́ xuưt xoa: Người từ Hà Nội vào xem chèo c̣n đông hơn xem hội chùa Láng.

Chín giờ sáng, buổi diễn mở màn. Khán giả hoan hỉ vỗ tay, phần v́ kịch bản dí dỏm của Tú Mỡ, phần v́ những nét mới, độc đáo của buổi diễn dă ngoại chưa từng thấy.

Vở diễn vừa khép lại, màn chưa kịp buông hết đă lại mở ra. Cờ đỏ sao vàng tung bay trên sân khấu, truyền đơn rải khắp các hàng ghế. Tiếng hô khẩu hiệu, tiếng người diễn thuyết vang lên. Khán giả vung tay cao và cùng bắt nhịp theo tiếng hô khẩu hiệu.

Mọi người ra về trong nắng hạ tưng bừng chói chang. Tại gia đ́nh nhà thơ Tú Mỡ, một bữa bánh đúc riêu cua đă được bác gái lo chu tất. Nhiều nhà văn danh tiếng của Tự Lực văn đoàn vào dự buổi diễn cũng có mặt trong bữa liên hoan dân dă.

Hai giờ chiều hôm ấy, mấy xe hiến binh Nhật lao vào lục soát làng Láng, bắt giữ và thẩm vấn một số người nhưng ai cũng nói: “Không biết Việt Minh từ đâu ra và đi về đâu, thanh niên làng tôi chỉ diễn chèo”. Mọi việc lại yên ả... Học sinh trường Bưởi lại tiếp tục hoạt động và có mặt trong hai cuộc Việt Minh diễu hành ngày 17 và 19-8-1945.

Hơn 60 năm đă trôi qua kể từ mùa hè nóng bỏng 1945 ấy, nhiều học sinh Hà Nội một thời đă đi xa... Những người ít ỏi c̣n lại cũng đă bước qua ngưỡng “cổ lai hy” từ lâu lắm. Tất cả rồi sẽ chỉ là cát bụi, nhưng những ǵ sinh viên, học sinh trường Bưởi đă làm được trong mùa hè lịch sử năm nào, măi măi là kư ức đẹp của tuổi thanh xuân trong đời người, không dễ phôi pha!   

Bảo Hân

(Theo hồi kư của gia đ́nh nhà thơ Tú Mỡ)