Hướng dẫn nghề cho các sinh viên tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: Trung Kiên

(HNM) - Ngày 3-10, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân đă kư ban hành Chỉ thị về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục đại học năm học 2008-2009, tập trung vào 14 công tác. Trong đó có công tác đào tạo theo nhu cầu xă hội, vốn được Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho là “quan trọng nhất, cơ bản và bức bách trong giai đoạn hiện nay, tương tự như việc chuyển đổi từ kinh tế tập trung kế hoạch hóa trước kia sang kinh tế thị trường”. Nỗ lực này hy vọng tháo gỡ những bất cập trong đào tạo đại học và mối quan hệ cung - cầu lao động hiện nay.

Thực trạng: Người học, người dạy cùng ṃ mẫm

Chọn trường nào, ngành học nào để gửi gắm những ước mơ về con đường tương lai, sự nghiệp? Câu hỏi quan trọng với cả đời người nhiều khi lại được các bạn trẻ quyết định một cách cảm tính, mơ hồ: v́ ngành đó đang là “mốt”, hoặc gia đ́nh có người làm nghề này, v́ trường kia dễ thi đỗ, hay bởi trường nọ được coi là danh giá… Sự thiếu định hướng về nghề nghiệp và chọn trường đă gây lăng phí thời gian, công sức, tiền của cho cả sinh viên lẫn các nhà trường, khi chỉ có không đầy 30% sinh viên ra trường có việc làm đúng ngành đào tạo (theo khảo sát của Bộ GD-ĐT). Đây c̣n là một trong những nguyên nhân khiến t́nh trạng cung - cầu lao động cứ quẩn quanh với điệp khúc “thiếu vẫn thiếu, thừa vẫn thừa”.

Mặc dù số lượng sinh viên tốt nghiệp ĐH tăng lên hằng năm cùng với sự phát triển của các trường ĐH và các hệ đào tạo, song các doanh nghiệp lại luôn phải phàn nàn về chất lượng lao động. Theo một khảo sát của Ngân hàng Thế giới: Khoảng 50% các công ty trong lĩnh vực may mặc, hóa chất đánh giá lao động được đào tạo không đáp ứng nhu cầu của ḿnh. Một số doanh nghiệp phần mềm cần đào tạo lại ít nhất 1 năm cho khoảng 80% - 90% sinh viên tốt nghiệp vừa được tuyển dụng. Bên cạnh đó, t́nh trạng thiếu hụt lao động trầm trọng vẫn diễn ra ở các ngành dệt may, da giày, gỗ, du lịch, đóng tàu... Thường chỉ khi nhu cầu nhân lực của một ngành nào đó đă ở mức cao th́ nó mới được chú ư đào tạo và bắt đầu thu hút người học.

Một minh chứng: Trong khi mục tiêu của VN là năm 2020 sẽ trở thành cường quốc về đóng tàu đứng thứ 4 thế giới, th́ hằng năm, các cơ sở đào tạo mới chỉ cung cấp được khoảng 600-700 kỹ sư và khoảng 2.000-3.000 công nhân thuộc các ngành nghề gắn liền với công nghiệp đóng tàu, tức là chỉ đáp ứng được khoảng 40-60% yêu cầu về nhân lực. Ngành công nghệ thông tin tại Hà Nội dẫu không c̣n mới mẻ, hằng năm tuyển trên 13.000 sinh viên, song số lượng sinh viên được đào tạo vẫn c̣n những hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nước ngoài. Trong khi đó, theo chương tŕnh phát triển nhân lực cho công nghiệp công nghệ thông tin, đến năm 2015 cả nước cần có 1 triệu người làm việc trong lĩnh vực này.

Khoảng cách không nhỏ giữa nhu cầu của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng của đào tạo ĐH đă cho thấy rơ một lỗ hổng lớn trong công tác dự báo xu hướng, nhu cầu lao động để giúp sinh viên định hướng nghề nghiệp và các trường xây dựng chương tŕnh đào tạo.

Cần một sự điều phối thống nhất

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, Trưởng ban chỉ đạo Quốc gia về đào tạo theo nhu cầu xă hội, cho rằng: Từng doanh nghiệp không thể dự báo được nhu cầu nhân lực của ngành và cũng không thể đưa thông tin đó cho các trường ĐH, từng trường ĐH cũng khó có khả năng dự báo được. Do đó, trách nhiệm của nhà nước là phải dự báo nhu cầu nhân lực và đem thông tin chuyển giao cho các trường ĐH để các trường đào tạo đúng nhu cầu.

Vào thời điểm này, cũng như trong Chỉ thị nhiệm vụ năm học đă nêu, đề án thành lập 2 Trung tâm dự báo quốc gia nhu cầu nhân lực; 2 Trung tâm hỗ trợ đào tạo và cung ứng nhân lực tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, đang được Bộ GD-ĐT gấp rút hoàn thiện. Bên cạnh đó, một số ư kiến vẫn cho rằng, những định hướng, dự báo là rất cần thiết song các trường cũng chỉ nên coi là một kênh thông tin, chính các trường phải có hướng nghiên cứu sát thực với nhu cầu đào tạo. Dự kiến, trong tháng 10-2008, một Hội đồng Hiệu trưởng, Trưởng khoa của các trường ĐH, CĐ một số lĩnh vực ưu tiên: Tài chính - Ngân hàng, Công nghệ Thông tin, Đóng tàu, Du lịch, Nông lâm, Y tế, sẽ được thành lập để phối hợp đào tạo theo địa chỉ sử dụng và cung ứng nhân lực cấp quốc gia. Chỉ trong vài tháng cuối năm nay, hàng loạt hội thảo quốc gia về đào tạo nhân lực theo nhu cầu xă hội sẽ được Bộ GD-ĐT phối hợp cùng Bộ NN & PTNT với nhân lực ngành chế biến Nông - Lâm - Thủy sản, cùng Bộ Công thương với nhân lực ngành Cơ khí…

Bên cạnh đó, các trường được khuyến khích kư kết các văn bản thỏa thuận hợp tác trực tiếp với các doanh nghiệp để đặt hàng hỗ trợ đào tạo, nghiên cứu khoa học, tạo cơ sở thực tập cho sinh viên, tiếp nhận sinh viên khi ra trường. Bộ cũng yêu cầu các trường cần h́nh thành bộ phận chuyên trách và có cơ chế để đánh giá được tỷ lệ sinh viên có việc làm sau 1 năm ra trường và công bố số liệu này từ tháng 6-2009.

Cùng với việc thành lập Ban chỉ đạo Quốc gia về đào tạo theo nhu cầu xă hội, một Chương tŕnh hành động đă được tŕnh Chính phủ phê duyệt với mục đích tạo ra bước đột phá mạnh mẽ về đào tạo nhân lực có chất lượng cao. Những nỗ lực này nhằm cụ thể hóa mục tiêu chuyển từ đào tạo dựa theo khả năng sẵn có sang đào tạo theo nhu cầu của xă hội một cách hiệu quả.

Thúy Quỳnh