Lần đầu tiên trong ṿng gần nửa thế kỷ các nhà khảo cổ đă bắt đầu khai quật phía bên trong và phía ngoài của công tŕnh Stonehenge nổi tiếng – ṿng tṛn từ những tảng đá khổng  lồ thẳng đứng ở gần thành  phố Solsberi của Anh.

Các nhà bác học chuẩn bị xác nhận hay bác bỏ thuyết mới về chức năng của công tŕnh cổ này, theo đó th́ Stonehenge là pḥng khám bệnh đa khoa thời kỳ đồ đá mới.

Công tŕnh Stonehenge nổi tiếng khắp thế giới là những tảng đá lớn (megalita) nặng 25 tấn được dựng theo h́nh tṛn – các h́nh hộp bằng đá được những tảng đá lớn khác phủ lên. Tuy nhiên, các megalita đă được dựng cách đây khoảng 5 ngh́n năm, và trong thời gian đó một phần những tảng đá ở phía trên đă đổ xuống đất.

Stonehenge là công tŕnh ở đồng bằng Solsberi của Anh. Nhiều nhà khảo cổ học đă đưa kết luận, quần thể kiến trúc này được dựng lên thành ba giai đoạn giữa các năm 3500 và 1100 trước công nguyên.   Stonehenge được tạo nên bởi quần thể công tŕnh với 82 đài tưởng niệm nhỏ, 30 khối đá, mỗi khối nặng khoảng 25 tấn và 5 tảng đá lớn với trọng lượng đạt tới 50 tấn.   Những khối đá tạo nên các ṿm cuốn, trước đây dùng làm dấu hiệu chỉ phương hướng. Cách đây không lâu, các nhà bác học cho rằng, quần thể này được các bộ tộc sống trên các ḥn đảo của Anh xây dựng năm 3100 trước công nguyên để quan sát Mặt trăng và Mặt trời.   Nhưng những số liệu gần đây của khoa học hiện đại đă buộc phải xem xét lại nhiều kết luận của các nhà nghiên cứu.

Hiện nay điều làm các nhà bác học hết sức quan tâm là ṿng tṛn bằng những tảng đá xanh phía bên trong c̣n cổ xưa hơn, được đưa đến đây trong ṿng 250 km từ Uels một cách khó khăn. Để thực hiện được điều đó, tổ tiên của người Anh đă phải sử dụng phương tiện vận tải hạng nặng, tuy nhiên c̣n chưa rơ đó là ǵ.

Ṿng tṛn các megalita bằng sa thạch phía trong theo truyền thống được coi hoặc là đài thiên văn, hoặc là nơi tiến hành các nghi lễ tế thần, hoặc là cả hai cùng một lúc. Giả thiết sau có vẻ đáng tin hơn, bởi những quan sát thiên văn cổ xưa trong thời gian tiết xuân phân và thu phân thường được đi kèm với lễ tế những vị thần linh chịu trách nhiệm về đồ ăn thức uống. 

Vào những ngày này các tia nắng đầu tiên của mặt trời đang lên quả thật đă xuyên qua những khoảng cách được xác định giữa những megalita. Những đài quan sát như  vậy ở thời kỳ đồ đá mới thường có ở khắp mọi phần của thế giới, trong đó có cả ở trên lănh thổ nước Nga.

Tuy nhiên, một thuyết hoàn toàn khác đă được các nhà khảo cổ có uy tín Darvill và Ueinrait đưa ra để giải thích cho việc h́nh thành những tảng đá xanh. Ở gần Stonehenge người ta đă t́m thấy rất nhiều mồ mả trong đó là những bộ xương với số lượng lớn các thương tật không tự nhiên. 

Giả thiết mới cho rằng các tảng đá màu xanh không chỉ đơn thuần là các mục tiêu tế lễ, mà c̣n là những vật chữa bệnh thời cổ đại. Người ta áp những chỗ đau   lên các tảng đá bị làm nóng dưới ánh nắng mặt trời để chữa trị chứng thấp khớp và các căn bệnh ở cơ quan vận động. Điều này được xác nhận bởi một số phát hiện khác trong khi khai quật.

Các nhà bác học gọi Stonehenge là Lurd thời kỳ đồ đá mới – đó là thành phố của Pháp được “đức mẹ tới thăm”. Đá được sử dụng để chữa bệnh và ở Stonehenge cũng như ở Lurd đều có thành công như nhau.

Megalita - những công tŕnh xây dựng cổ từ các khối đá lớn, thậm  chí khổng  lồ - được t́m thấy khắp các nơi trên thế giới. Chúng được phát hiện nhiều hơn cả ở châu Âu, bởi ở đây ngành khảo cổ phát triển hơn. Những công tŕnh bằng đá tảng lớn, độ tuổi 2-3 ngh́n năm trước công nguyên, không phải là đống các tảng đá lớn lộn xộn, mà là các công tŕnh kiến trúc có tổ chức tương đối rơ nét – các cột đá như nhau, cấu trúc ṿng tṛn (như ở Stonehenge).

Trên lănh thổ nước Nga cũng t́m thấy nhiều megalita - ở Bắc Cavcaz (trong khu vực sẽ tổ chức Olimpic năm 2014), ở Altai, ở quần đảo Soloveski và ở Careli. Các megalita được sử dụng cho việc mai táng, cho các mục đích tế lễ và với tính chất đài thiên văn. Các nhà bác học chứng minh được rằng các megalita được dân bản xứ xây dựng.