Sau trận mưa chiều 18-6, nhiều đường phố trên địa bàn Hà Nội đă ngập trong nước.  Ảnh: Trung Kiên

(HNM) - Từ 16h30 đến 20h00 ngày 18-6, trên địa bàn Hà Nội đă xảy ra trận mưa lớn nhất trong 10 năm qua (131,2 mm tại Vân Hồ). Trận mưa này khiến nhiều tuyến phố biến thành sông, giao thông ùn tắc nghiêm trọng, nhiều khu dân cư bị ngập, nhiều người không thể về nhà đúng giờ.

Ai từng trong cảnh xe chết máy, chân lội nước, đầu đội mưa, kẹt cứng giữa đường hàng giờ... đều bức xúc. Lúc đó, hàng loạt nguyên nhân sẽ hiện ra trong đầu: Tại trời mưa quá to, tại quy hoạch kém, tại hiệu quả đầu tư thấp, tại quản lư yếu, tại hệ thống thoát nước xuống cấp, tại không có người điều khiển giao thông, tại dân ta ư thức chấp hành Luật giao thông kém...

Từ nỗi bức xúc của người dân

Chị Trịnh Bích Hạnh - nhà tại phố Đội Cấn cho biết: “Cứ mỗi lần mưa lớn là nhà tôi bị ngập, lối vào nhà tôi cũng ngập và đường Đội Cấn cũng ngập. Nhiều hôm tôi bị kẹt giữa đường không thể về nhà được, đến khi về được, nhà đă đầy nước”. Giống nhiều người khác, chị Hạnh cùng gia đ́nh đang phải sống cùng với úng ngập mỗi khi có mưa lớn ở Hà Nội. “Mặc dù nước có rút nhanh hơn trước nhưng thành phố đầu tư nhiều tỷ đồng như thế mà sao vẫn ngập? Đă đến lúc phải xem lại hiệu quả đầu tư của các dự án thoát nước”, chị Hạnh bức xúc.

Nỗi bức xúc của chị Hạnh cũng là nỗi bức xúc chính đáng của người dân Hà Nội. Đó cũng là trăn trở của lănh đạo thành phố Hà Nội. Chính bởi những lo lắng cho cuộc sống của người dân, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố đă t́m nhiều giải pháp để giải quyết bài toán thoát nước, trong đó có Dự án thoát nước giai đoạn I, giai đoạn II.

Ông Phạm Văn Cường, Giám đốc Ban Quản lư (BQL) Dự án Thoát nước Hà Nội (Sở Xây dựng) cho biết, đến nay Dự án Thoát nước giai đoạn I đă hoàn thành và phát huy tốt hiệu quả đầu tư, giai đoạn II đang trong quá tŕnh tư vấn và t́m nhà thầu.

Đoàn giám sát của Thường trực HĐND thành phố đă khẳng định, Dự án Thoát nước giai đoạn I đă cơ bản hoàn thành và đạt các mục tiêu đề ra (không để xảy ra úng ngập với cường độ mưa 172 mm/2 ngày-đêm), góp phần quan trọng cải thiện khả năng tiêu thoát nước của Hà Nội; tăng tính chủ động và góp phần hạn chế úng ngập dài ngày do mưa trên địa bàn Thủ đô. Trước khi có kết luận trên (ngày 19-1-2005), Đoàn đại diện các tổ chức xă hội của Chính phủ Nhật Bản đi giám sát hiệu quả của các dự án được xây dựng bằng nguồn vốn ODA tại Hà Nội đă đánh giá Dự án Thoát nước đă đạt được những mục tiêu đề ra sau khi đoàn đi kiểm tra thực tế trên sông Tô Lịch, các hồ Giảng Vơ, Thành Công, Thiền Quang. Đại diện phía Nhật Bản c̣n trao đổi trực tiếp với những người dân Hà Nội đang sinh sống tại những khu vực thường úng ngập trước đây như Nguyễn Khuyến, Nguyễn Công Trứ, Cát Linh...

Đến thực trạng hệ thống thoát nước

Có một thực tế là hệ thống thoát nước Hà Nội hiện tại thiếu và không đồng bộ. Theo tính toán, mật độ cống hiện nay là 81,8 m/ha và tỷ lệ đường cống trên với đầu người ở Hà Nội là 0,21 m/người. So với  tỷ lệ đường cống trên đầu người các đô thị trên thế giới (2m/người), tỷ lệ 0,2m/người là quá thấp. Hơn nữa, Hà Nội c̣n khoảng 25 - 30% đường phố chưa có cống.

Công ty Thoát nước Hà Nội đang quản lư 634 km cống rănh các loại, trong đó có tới 74 km cống được xây dựng trước năm 1954 ở khu vực nội thành cũ. Mạng lưới này phần lớn có tiết diện nhỏ và đă xuống cấp nên khả năng thoát nước giảm đáng kể. Trong khi đó, các tuyến mương hở, mặc dù đóng vai tṛ quan trọng trong hệ thống thoát nước nhưng khả năng tiêu thoát nước kém. Ngoài ra, v́ diện tích bê tông hóa mặt đường và công tŕnh kiến trúc tăng nên diện tích mặt đất tự nhiên để nước ngấm xuống đă giảm nhiều so với trước đây. Do vậy, mỗi khi có mưa, thời gian tập trung nước rất nhanh làm tăng khả năng ứ đọng cục bộ.

Ông Nguyễn Lê - Giám đốc Công ty Thoát nước Hà Nội khẳng định, với lượng mưa lớn như trận mưa chiều 18-6, hệ thống thoát nước của Hà Nội không thể thoát nước kịp. Công ty cố gắng bố trí lực lượng và thiết bị để giảm thiểu thời gian úng ngập. Ông cũng cho biết, tất cả các cửa điều tiết đều được mở kịp thời để đưa nước vào các hồ điều ḥa, đập Thanh Liệt được mở để đưa nước ra sông Nhuệ, 11 tổ máy Trạm bơm Yên Sở được vận hành để đưa nước ra sông Hồng.

Hạ tầng đô thị phải đi trước

Ông Phạm Văn Cường - Giám đốc BQL Dự án Thoát nước Hà Nội cho biết, ở những thành phố lớn trên thế giới khi mưa lớn cũng có thời điểm nước tràn cống. Về mặt kỹ thuật, Nhật Bản vẫn có thể giải quyết triệt để úng ngập khi có mưa lớn bằng cách thoát nước xuống hầm ngầm và dần thoát ra biển. Cách này đ̣i hỏi một lượng vốn đầu tư rất lớn trong khi Việt Nam lại thiếu vốn đầu tư.

Nếu căn cứ trên số vốn đầu tư và thực trạng của hệ thống thoát nước tại Hà Nội, kết quả đạt được trong thời gian qua là đáng ghi nhận. Thực tế là thời gian úng ngập sau mưa không c̣n kéo dài tới 2 hoặc 3 ngày như trước đây, mức độ úng ngập đă giảm xuống. Ông Cường khẳng định, đến năm 2011, khi những hạng mục của dự án thoát nước giai đoạn II được hoàn thiện, trận mưa lớn như chiều 18-6 sẽ chỉ có thể gây úng ngập tại một vài điểm trũng trong thời gian ngắn.

Một trong những nguyên nhân cơ bản khiến Hà Nội c̣n tồn tại những bất cập về thoát nước và môi trường thời gian qua chính là kết cấu hạ tầng công cộng theo quy hoạch lại phát triển chậm hơn tốc độ phát triển các khu đô thị. Như vậy, để hệ thống thoát nước Hà Nội ở những vùng đô thị mới khi Hà Nội mở rộng không gặp t́nh cảnh như hiện nay, hạ tầng đô thị phải đi trước một bước. Trước hết, Hà Nội cần có một quy hoạch hạ tầng đô thị (hệ thống giao thông, cấp - thoát nước, chiếu sáng...) tổng thể. Tiếp đến là đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng đô thị tới các đầu mối và trục đường chính. Sau đó mới đến khâu quản lư cốt san nền, quản lư vận hành hệ thống thoát nước…

Đức Trường

Dự án thoát nước giai đoạn II Theo Ban Quản lư Dự án thoát nước Hà Nội, dự án đầu tư xây dựng công tŕnh thoát nước nhằm cải tạo môi trường Hà Nội giai đoạn II được triển khai từ năm 2008 đến 2011. Với tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng, dự án này sẽ chống úng ngập cho toàn thành phố khi có mưa 310 mm/48 giờ.   Các hạng mục chính của dự án gồm: Nâng công suất trạm bơm Yên Sở từ 45m3/s lên 90m3/s; Cải tạo 32,2 km kênh thoát nước, 8 cầu qua kênh, mương; Cải tạo 12 hồ; Xây dựng trạm xử lư nước thải tại hồ Bảy Mẫu với công suất 13.300m3/ngày-đêm; Cải tạo, xây dựng 27 km cống các loại, 28,6 km đường ven sông; Xây dựng băi đổ bùn rộng 57,8 ha.   Dự kiến, trong năm 2008, một số hạng mục của dự án sẽ được khởi công.