Đất ngập nước - nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật quư hiếm.

(HNM) - Nhiều vùng đất ngập nước đă bị suy giảm cả về chất lượng và số lượng do hoạt động khai thác và sử dụng quá mức. Đó là vấn đề nóng được nêu lên tại Hội thảo Đất ngập nước-Trái tim châu Á do Bộ Tài nguyên và Môi trường, Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế tổ chức mới đây.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Phạm Khôi Nguyên cho biết, diện tích đất ngập nước của nước ta là khoảng 10 triệu ha, chiếm 1/3 diện tích cả nước, được phân bố ở vùng châu thổ sông Hồng, sông Cửu Long, các hệ sinh thái đầm phá, các băi bùn, các vùng cửa sông và vùng ngập mặn dọc theo bờ biển từ Móng Cái đến Hà Tiên. Không phải đất nước nào cũng có một hệ thống đất ngập nước phong phú, đa dạng lại được phân bố rộng khắp các vùng sinh thái như nước ta. Việt Nam có 68 khu đất ngập nước nội địa và ven biển có giá trị đa dạng sinh học và môi trường  quốc gia cũng như toàn cầu trải khắp đất nước như: Hồ Ba Bể, hồ Tây Hà Nội, vườn quốc gia Xuân Thủy, khu bảo tồn thiên nhiên hồ Kẻ Gỗ, phá Tam Giang, Biển Hồ, hồ Yaly, Ayun Hạ, vùng Tây Nguyên, vườn quốc gia mũi Cà Mau, khu bảo tồn thiên nhiên Vồ Dơi, vườn quốc gia U Minh Thượng…

Đất ngập nước là nơi dung nạp và tiết nước ngầm, cung cấp nước ngọt, điều ḥa sinh thái và khí hậu, hạn chế lũ lụt, chắn sóng và gió băo, chống xói lở và ổn định bờ biển, duy tŕ tính đa dạng sinh học, tạo môi trường hoạt động cho nhiều ngành kinh tế như: nông nghiệp, thủy sản, giao thông vận tải, du lịch, khai khoángv.v... Vùng đất ngập nước là nguồn sống của phần lớn người dân Việt Nam, đồng thời mang lại lợi ích và giá trị to lớn về kinh tế - xă hội - văn hóa - môi trường. Đất ngập nước cũng là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật quư hiếm của Việt Nam và thế giới. Ví dụ, vườn quốc gia Côn Đảo có tới 77 loài động thực vật có tên trong Sách Đỏ của Việt Nam và Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các nhà khoa học, th́ đất ngập nước ở Việt Nam đang biến đổi theo các xu thế “đối đầu” đáng lo ngại. Trước hết là do sự phát triển nhanh của hồ nhân tạo từ hệ thống thủy điện, thủy lợi, đầm nuôi tôm, vùng xử lư nước thải. Thứ hai, chất lượng môi trường và hệ sinh thái đất ngập nước ven đô thị, khu công nghiệp, vùng nuôi trồng thủy sản, sản xuất lúa nước… bị suy thoái ngày càng mạnh, kể cả đa dạng sinh học. Thứ ba là cách tiếp cận, công cụ quản lư đất ngập nước ngày càng hiện đại khoa học, đa dạng; các văn bản pháp luật, số lượng các cơ quan, bộ phận quản lư ngày càng gia tăng, nhưng tính hiệu quả, tác động tích cực của hệ thống thể chế, quản lư lại không tăng tương ứng.  Mặt khác, do nhiều nguyên nhân khác trong quá tŕnh khai thác và sử dụng đất ngập nước, môi trường sống và di cư của nhiều loài sinh vật bị phá hủy; đa dạng sinh học và các nguồn tài nguyên đất ngập nước bị suy giảm nghiêm trọng do các loại chất thải ngày càng gia tăng; nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản bằng các phương pháp có tính hủy diệt; nạn chặt phá rừng ngập mặn, phá hủy rạn san hô; sử dụng không hợp lư các hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón trong sản xuất nông nghiệp v.v... Bên cạnh đó c̣n do tác động của các quá tŕnh tự nhiên như xói lở, hạn hán, cháy rừng, mặn hóa, ngọt hóa đất v.v...

Để ngăn chặn sự suy thoái của đất ngập nước, theo các chuyên gia, chúng ta cần ứng dụng công nghệ khai thác hiện đại các khoáng sản ven bờ để hạn chế gây ô nhiễm môi trường, hủy hoại cảnh quan thiên nhiên. Đồng thời khuyến khích phát triển du lịch sinh thái biển, nhất là các vùng cửa sông ven biển nơi có rạn san hô, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển. Bên cạnh đó, rất cần hạn chế phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất và khu đô thị ở các vùng đất ngập nước ở nơi có nhiều thiên tai và nhạy cảm môi trường cao như vùng ven biển các tỉnh Thái B́nh, Nam Định, Ninh B́nh, rừng ngập mặn Cần Giờ (TP HCM), huyện Kiên Lương (Kiên Giang). Cuối cùng là hạn chế khai thác, chế biến dầu khí và các khoáng sản ở ven bờ, nhất là ở nơi có rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển; hạn chế đánh bắt, khai thác thủy hải sản ở vùng ven bờ, cửa sông, đầm phá, băi triều.

Lâm Vũ