Trên con phố khuya có một người đang bán hàng rong

(HNM) - Ở Hà Nội, chỉ cần mở cửa ra là có thể đi chợ ngay tại thềm nhà bằng các gánh hàng rong. Những gánh hàng rong quê mùa ấy từ bao thế hệ nay đă trở thành một điều rất đỗi thân quen trên mỗi nẻo đường Hà Nội. Đông về ấm nồng trên đôi quang gánh là những tấm bánh khúc thơm lành, những củ sắn củ khoai c̣n nóng hổi, xuân đến với những cánh hoa hồng, thược dược, violet c̣n ướt sương đêm kín đáo gọi mời, thu qua dịu êm ẩn chứa trong đóa cúc quỳ vàng rực, ngan ngát mùi hương của cốm Ṿng, hồng mọng, chuối trứng cuốc, bưởi đào…, hạ tới bằng gánh “tào phớ” mát dịu, xoài cam vàng ươm trong một buổi chiều gắt nắng… Cứ thế, từ sáng sớm tới đêm khuya, những gánh hàng rong đi qua khắp các phố phường Hà Nội kèm theo những tiếng rao cô độc, miệt mài cùng nhịp kẽo kẹt chứa đựng nỗi nhọc nhằn, t́nh yêu thương âm thầm mà bền bỉ… Buổi chiều đi làm về, mẹ tôi thường hay mua dăm ba thứ hoa quả mà tôi ưa thích của những gánh rong quen thuộc. Vô t́nh như thế, ở Hà Nội đă h́nh thành những cái chợ lang thang mà có hẹn. Sáng ra hẹn cô hàng rau, hàng đậu… đến chiều mang vào tận cửa những món hàng tươi nguyên đă được chuẩn bị sẵn. Tối đến lại chạy vội ra ngơ ới hàng bánh khúc, khoai lang luộc… Tất cả đều rong, lênh đênh trong ḍng đời xuôi ngược.

H́nh ảnh một vai áo bạc màu kẽo kẹt một gánh hàng rong thấp thoáng trong cái nắng trưa của Hà Nội thật đẹp, lăng mạn và rất Hà Nội. Chắc bởi vậy mà không phải ngẫu nhiên h́nh ảnh gánh hàng rong lại trở đi trở lại nhiều lần cùng mái ngói liêu xiêu, thâm nâu màu thời gian trong tranh của họa sĩ Bùi Xuân Phái. Điều đặc biệt là trên những con phố ấy, những gánh hàng rong cứ lặng lẽ đi không mấy khi cất tiếng rao. Có lẽ bởi những mặt hàng lấp ló sau đôi thúng, đôi mẹt cũng đủ mời gọi, quyến rũ lắm rồi. Chỉ cần thấy một cô hàng rong thong thả với đôi quang gánh hầu như nhẹ bẫng, buộc một nắm rơm nếp c̣n xanh ngọn, đôi thúng phủ dăm chiếc lá sen, thế là biết hàng cốm tới. C̣n gánh hồng th́ không ai muốn bỏ qua bởi màu đỏ mọng trông thật ngon mắt, gánh hàng hoa th́ cứ đủ màu rực rỡ đến vô t́nh, thậm chí đến lúc cái dáng gầy gầy thong thả ấy đă khuất bóng sau một lối rẽ rồi mà sắc hoa vẫn c̣n miên man đâu đây trên phố… Một đặc điểm nữa là gánh hàng rong rất ít khi nói thách. Người bán lấy hàng tận gốc nên giá có nới hơn. Chỉ cần kiếm mỗi ngày dăm ba chục lăi là đủ. Người mua th́ nh́n những khuôn mặt sạm nắng, những bàn chân đen đúa, nứt nẻ cảm thấy đôi chút xót xa. Thôi, thêm bớt làm ǵ vài trăm bạc lẻ. Hà Nội cứ thế tồn tại từ lâu lắm rồi và cứ thế Hà Nội vấn vương lữ khách bằng chút t́nh giản dị, đôi khi chỉ là nụ cười thoảng mờ như sương khói thấp thoáng dưới vành nón trắng của một chị bán hàng rong, nụ cười dù đầy nỗi nhọc nhằn mà lan tỏa cảm giác thật an lành…

Chị Liên quê Thanh Hóa, ra Hà Nội được 3 năm mưu sinh cùng với gánh hàng khô, tần ngần kể: “Vốn liếng không nhiều, nên em chọn mặt hàng khô để rao bán vừa không tốn tiền mua xe lại vừa phù hợp với sức khỏe. Mỗi ngày cần cù cũng kiếm được ba bốn chục ngàn tiền lăi, dành dụm gửi về nuôi ba đứa con”. Chị khoe đứa đầu học giỏi lắm, năm nay thi đại học ở trên này, rồi thoáng buồn “Chậc! Nghe nói học đại học là tốn kém lắm”. Cứ thế cuộc mưu sinh của chị trôi qua từng ngày cùng hi vọng và nhiều mối lo. Lo làm sao bán được hết hàng. Lo khi thấy một sắc áo mầu cảnh phục. Lo tiền thu nhập tháng này có đủ tích cóp để gửi về nhà hay không. Lo đàn lợn, đàn gà… trăm thứ không lời. ấy vậy mà khi t́nh cờ bắt gặp nụ cười của chị, tôi lại như đọc được ở đấy t́nh yêu cuộc sống và biết bao khát khao cho một ngày mai sẽ đỡ phần vất vả.

Vẫn biết rằng cuộc sống ngày càng khấm khá hơn, những gánh hàng rong không c̣n thích hợp cho một đô thị hiện đại song bóng dáng của các bà, các chị xiêu xiêu trong nắng, giữa đêm đông hay ḥa vào ḍng người tấp nập trên con phố đă tạo thành một nét sinh hoạt quen thuộc trong tâm hồn những người Hà Nội, và sẽ c̣n in dấu rất đậm, êm đềm như khúc nhạc đằm sâu trong bản t́nh ca xưa, ngàn năm vẫn c̣n da diết.

Hoàng Lan