(HNM) - Trong những ngày thăm và làm việc tại Việt Nam, Giáo sư - Kiến trúc sư (GS-KTS) Tôm K.Roai - Giám đốc điều hành của Hội Quy hoạch khu vực (một tổ chức tư nhân về quy hoạch khu vực lâu năm nhất nước Mỹ) đă làm việc về các vấn đề quy hoạch và đô thị hóa tại Vụ Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội và Viện Quy hoạch Kiến trúc Bắc Ninh.

GS - KTS Tôm K. Roai từng phụ trách các dự án: khu vực trong nguy cơ: Đồ án khu vực thứ 3 cho TP Niu Y-oóc - Niu Giơ-xi - Khu trung tâm Con-nếch-ti-cớt (1996)... Nhân dịp này, nhà kiến trúc sư người Mỹ đă chia sẻ về quy hoạch Thủ đô Hà Nội mở rộng.

- Ư kiến của KTS về kế hoạch mở rộng Hà Nội ?

- Nếu chỉ trong vài ngày đến Việt Nam mà tôi đă có thể nói ngay được rằng một thủ đô của Hà Nội là như thế nào th́ đó là một câu trả lời thiếu trách nhiệm. Tuy nhiên, với tư cách là một nhà lập quy hoạch, tôi nghĩ rằng chúng ta phải xác định được rơ những vấn đề phải đối mặt, nh́n nhận và vượt qua nó ở quy mô mà nó đang tồn tại. Rất nhiều người cho rằng, tắc nghẽn giao thông là một vấn đề địa phương, nhưng thực ra đó là vấn đề mang tính khu vực. Đó là luồng người đi vào và đi ra để làm việc tại Thủ đô Hà Nội.

Xét về khía cạnh quy hoạch khu vực khi mở rộng, điều quan trọng là phải theo dơi, duy tŕ những yếu tố góp phần tạo nên một TP Hà Nội xinh đẹp, làm cho người dân luôn yêu quư nó. Hà Nội có nhiều công viên, hồ nước, trong quá tŕnh mở rộng, chúng ta phải tiếp tục làm cho nó đẹp hơn nữa bằng việc xây dựng một hệ thống công viên, chứ không chỉ một công viên không gian mở, cây xanh và duy tŕ được những vẻ đẹp đó.

- Ông đă đến TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và Bắc Ninh là một  KTS, ông có gợi ư ǵ trong quá tŕnh quy hoạch đô thị ở đó ?

- Rất khó để tôi có thể trả lời chi tiết cho từng cộng đồng, nhưng rơ ràng cái cần giữ ở mỗi TP lại là những giá trị lịch sử. Ở Mỹ, chúng tôi có khái niệm “Tái sử dụng mang tính thích ứng”. Chúng tôi bảo tồn các ṭa nhà nhưng không nhất thiết phải giữ nguyên mục đích sử dụng của những ṭa nhà đó.

Một bài học có thể rút ra từ Mỹ là không lập quá nhiều không gian cho phương tiện giao thông như ô tô. Không thể ngăn cản quyết định mua ô tô của mọi người, nhưng có thể dễ dàng thiết kế những tuyến phố sao cho ô tô không thể đi vào đó. Việc tăng số làn đường cho ô tô trong TP không phải là cách hiệu quả để tăng năng lực giao thông, v́ quá tŕnh này rất tốn kém, hơn thế mỗi khi chúng ta xây dựng thêm một làn đường cho ô tô th́ giá trị sử dụng của con đường lại bị giảm đi so với trước đó. Tôi nghĩ rằng việc cải thiện các hệ thống đường sá này không cần thiết v́ không thể giảm được mật độ giao thông ở TP Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Thay vào đó nên xây dựng hệ thống xe buưt và xây dựng làn đường dành riêng cho xe buưt để giải quyết vấn đề.

- Theo KTS, công chúng có nên tham gia vào quá tŕnh phát triển tầm nh́n trước khi bắt đầu quá tŕnh quy hoạch ?

- Ở Mỹ, trước khi lập quy hoạch, chúng tôi luôn chuyển tải thông tin về tầm nh́n của các nhà hoạch định tới công chúng để người dân góp ư trước khi có thể triển khai.

- KTS có thể chia sẻ kinh nghiệm về quy hoạch đô thị gồm nhiều khu nông thôn mới mà trước đó không thuộc địa giới hành chính?

- Những năm 90, tôi đă cùng một nhóm thực hiện quy hoạch tổng thể cho TP Niu Giơ-xi được mệnh danh là “Tiểu bang của những khu vườn”. 75 năm trước đây, 2/3 diện tích của nước Mỹ là diện tích trồng trọt, nông trại. Vấn đề là những diện tích trồng trọt lại thuộc sở hữu tư nhân. Với tầm nh́n của những nhà lập quy hoạch khu vực, việc bảo vệ các diện tích trồng trọt này là cực kỳ quan trọng v́ chúng cũng là những di sản giống như những ṭa nhà mang giá trị lịch sử.

Có hai chính sách tổng thể để giải quyết vấn đề này. Thứ nhất, mua lại các khoảnh đất trước đây thuộc sở hữu tư nhân và chuyển đổi cho mục đích sử dụng công cộng, sau đó lập quy hoạch để phát triển. Thứ hai, áp dụng quy định đối với các diện tích đất đó. Người dân cũng rất coi trọng các diện tích đất trồng trọt đó. Thậm chí bản thân họ sẵn sàng bỏ phiếu chấp nhận đánh thuế chính họ để có nguồn ngân quỹ mua lại khoảnh đất này. Và chính sách này đă rất thành công.

Xin cảm ơn ông.

Quang Minh