Một góc Hà Nội Ảnh: Linh Tâm

(HNM) - Trong không khí cùng cả nước đón chào kỷ niệm 63 năm Quốc khánh 2-9, dù bộn bề công việc và sức khỏe không c̣n được như trước song nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc vẫn dành cho Hànộimới một cuộc tṛ chuyện.

Kư ức của ông về ngày Tết Độc lập đầu tiên vẫn c̣n nguyên vẹn bởi như ông nói, thế hệ các ông thấu hiểu hơn ai hết giá trị của tự do, độc lập và ngày lễ này đă mở ra một loại h́nh lễ hội mới. Rồi như lẽ tự nhiên, câu chuyện của ông lại quay về sự phát triển của Thủ đô sau thời điểm lịch sử, mở rộng địa giới hành chính, với nhiều suy nghĩ, trăn trở song đầy niềm tin về sự phát triển của Hà Nội trong tương lai.

Tôi có may mắn là được tham gia lần kỷ niệm Quốc khánh đầu tiên. 63 năm đă qua, 62 mùa lễ hội song tôi  vẫn nhớ như in cảm giác được tắm ḿnh trong không khí say sưa với thắng lợi của cách mạng khi đó. Ở quê Hưng Yên ra Hà Nội thăm người em họ là học sinh Trường Vơ bị Trần Quốc Tuấn, lực lượng quân sự chính quy đầu tiên, chứng kiến những người thân của ḿnh đă trở thành người bảo vệ quê hương, đất nước, ḥa cùng không khí hồ hởi, phấn khởi mà trang nghiêm của buổi lễ cùng đồng bào, trong tôi trào lên niềm vui và tự hào. Sau này, tôi cũng tham gia nhiều buổi lễ chào mừng ngày Quốc khánh, có những lễ kỷ niệm được tổ chức rất quy mô, huy động lực lượng quần chúng rất đông và phải tập trung từ 4 giờ sáng để đến 8 giờ mới khai mạc nhưng tràn đầy niềm vui, bởi ai nấy đều coi đây như một ngày Tết, Tết Độc lập.

- Dù 63 năm đă qua nhưng ông nói về buổi lễ kỷ niệm Quốc khánh đầu tiên vẫn với t́nh cảm rất nồng nàn, thắm thiết mà có lẽ thế hệ hôm nay khó có thể hiểu được.

- Quốc khánh đối với người dân nước nào cũng thiêng liêng, song với nhiều nước người ta đă kỷ niệm vài trăm năm ngày lễ này th́ có thể ngày lễ trở thành nhịp đập b́nh thường. Với chúng ta, mới có 63 năm. Hơn nữa ngày 2-9-1945 đă mở ra một giai đoạn lịch sử hoàn toàn mới cho cả dân tộc. Kết quả mà Cách mạng Tháng Tám đem lại cho chúng ta vô cùng to lớn và ngày càng không thể phủ nhận. Cuộc sống của người dân ngày càng được cải thiện. Có những nhu cầu trước kia không ai dám mơ ước th́ nay đă trở thành b́nh thường.  Đời sống văn hóa cũng được nâng cao. Tôi chỉ đưa ra một ví dụ nhỏ, về mặt định lượng, để thấy rơ ràng sự phát triển về văn hóa. Ngày giải phóng Hà Nội chỉ có 3 trường THPT là Chu Văn An, Nguyễn Trăi và Trưng Vương nay đă có hàng trăm trường như thế. Thấy rơ và được thụ hưởng những ǵ mà cách mạng đem lại th́ sẽ hiểu hơn ư nghĩa của ngày Tết Độc lập. Thêm nữa, theo tôi chính lễ kỷ niệm Quốc khánh đầu tiên đă mở ra một loại h́nh lễ hội mới và điều này cũng vô cùng có ư nghĩa.

- Ư nghĩa đó của lễ hội mới thể hiện  ở điểm nào, thưa ông ?

Hằng năm, chúng ta có nhiều lễ hội mới như lễ kỷ niệm sinh nhật Bác, lễ kỷ niệm giải phóng miền Nam hay nhiều lễ hội nhân các sự kiện lớn. Các lễ hội sau này đă đi theo con đường mà lễ kỷ niệm Quốc khánh đầu tiên đă vạch ra, có lễ và có hội, huy động được sự tham gia của đông đảo quần chúng. Quần chúng nhân dân là thành phần tham gia lễ hội và là người hưởng thụ thành quả của lễ hội. Nét mới ở lễ hội mới c̣n ở chỗ trong lễ hội mới có những tiết lễ mới như diễu hành xe hoa chẳng hạn. Trước kia, thời Pháp thuộc, cũng có diễu hành xe hoa, nhưng chủ yếu là chỉ gợi sự ṭ ṃ, chú ư của quần chúng. C̣n lễ diễu hành xe hoa trong các lễ hội mới của chúng ta là để  biểu dương những thành quả của cách mạng, thể hiện sự đi lên của đời sống nhân dân. Nhưng điều quan trọng nhất, có ư nghĩa nhất là sự tham gia của quần chúng. Trong tiến tŕnh lịch sử, khi nào, ở đâu, việc ǵ mà có sự tham gia, hưởng ứng nhiệt t́nh và tự nguyện của quần chúng th́ đều có ư nghĩa và sẽ đem lại thắng lợi. Ngay với  sự phát triển của Thủ đô hiện nay cũng vậy.

- Ông cho rằng khi quần chúng tham gia vận hành guồng máy lịch sử th́ sẽ làm nên lịch sử ?

- Chính lịch sử đă chứng minh điều ấy, không phải chỉ trong đấu tranh giành độc lập dân tộc mà cả trong xây dựng đất nước. Ngày xưa, Lư Công Uẩn đă vận động được dân động B́nh Sa, quê của Lư Thường Kiệt, ở bờ Nam hồ Tây, ra băi sông Hồng để lấy vùng Ba Đ́nh bây giờ xây dựng kinh thành Thăng Long. Đây là một minh chứng về tài năng của Lư Công Uẩn trong quản lư nói chung, làm quy hoạch nói riêng, mà cốt lơi là biết vận động quần chúng đồng t́nh và tự nguyện tham gia vào quá tŕnh đó. Chúng ta mở rộng địa giới là cần thiết bởi đây là việc thế giới vẫn làm, chúng ta cũng đă làm. Sài G̣n xưa cũng chỉ là một làng chài ven sông Sài G̣n, Hà Nội trước kia cũng chỉ là làng Hương Long Đồ trên Tô Lịch  và cũng không phải lần đầu tiên Hà Nội mở rộng địa giới. Tôi nhớ là năm 1956, năm 1961, năm 1979... Hà Nội đă từng bước mở rộng diện tích và điều ấy đă đem lại hiệu quả kinh tế, xă hội, văn hóa rơ ràng. Không mở rộng th́ làm sao có được những khu công nghiệp, có được những con đường mới, đẹp, có được những khu đô thị hiện đại.... Dẫu rằng, kiến trúc đô thị đôi chỗ c̣n lộn xộn nhưng không thể phủ nhận được vẻ tráng lệ của Thủ đô hôm nay so với những năm trước. Vấn đề ở chỗ đi kèm với sự phát triển là công tác quản lư phải giỏi và mang tính đại chúng. Tôi vẫn tin và hy vọng rằng, Hà Nội ngh́n năm tuổi sẽ mang một diện mạo và vóc dáng mới.

- Xin cám ơn và nhân ngày Tết Độc lập, chúc nhà Hà Nội học của chúng ta sức khỏe để tiếp tục những nghiên cứu về Hà Nội xưa cũng như về Thủ đô tương lai.  

Kim Thoa thực hiện