(HNM) - Vũ Từ Trang, tác giả cuốn sách Nghề cổ đất Việt  (NXB Văn hóa- Thông tin) là nhà văn, cũng là nhà báo. Mấy chục năm theo dơi mảng sản xuất thủ công nghiệp, anh đă tới hầu hết các làng nghề thủ công truyền thống.

71 bài viết trong tập sách đă phản ánh sinh động các nghề cổ ở khắp ba miền Bắc, Trung, Nam. Nghề đốt than ở cà Mau, nghề làm gốm ở Ḥn Đất, nghề dệt vải lanh của người Mông…

Trong bài “Nghề gốm và các làng gốm” anh lại giới thiệu những nét riêng của từng làng gốm: Bát Tràng (Hà Nội), Thổ Hà (Bắc Giang), Mường Chanh (Sơn La). Mỗi làng có lai lịch vị tổ nghề, quá tŕnh h́nh thành và phát triển đến kỹ thuật chế tác riêng. Làng gốm Cậy (Hải Dương) có từ đời Hùng Vương thứ 17, hiện có sản phẩm lưu tại Bảo tàng cổ vật ở thủ đô của Thổ Nhĩ Kỳ. Bài “Nghề chạm vàng, chạm bạc”, Vũ Từ Trang làm rơ sự khác nhau giữa chạm và trổ: Chạm là nghệ thuật làm nổi hoa văn trên vàng bạc, c̣n trổ lại đục cắt xén kim loại, để khắc gọt thành hoa văn. Đọc mỗi trang trong Nghề cổ đất Việt ta t́m được nhiều tư liệu quư. Trong quy ước của phường nghề Đồng Sâm (Thái B́nh)  có ghi những điều cấm kỵ: “Người nào làm đồ giả để lừa người khác gây sự bất tín th́ phải phạt thật nặng, hoặc đem đánh đ̣n trước nhà thờ tổ, hoặc xóa tên trong phường hội…”.  Hà Nội có nghề rèn ở Ḥe Thị (Từ Liêm), nghề làm đồ chơi bằng sắt tây ở Khương Thượng, nghề làm mứt ở Xuân Đỉnh, nghề gói bánh chưng ở Chanh Khúc (Thanh Tŕ). Tại làng nghề dát vàng quỳ Kiêu Kỵ (Gia Lâm) đến nay dân vẫn tôn vinh tổ nghề Nguyễn Quư Trị và cụ Vũ Danh Thuận, hậu tổ nghề có nhiều công đức với dân làng.

600 trang trong Nghề cổ đất Việt đă phác họa được khung cảnh sản xuất trù phú của nghề thủ công nước ta trong nhiều thế kỷ. Rất tiếc là mấy chục năm qua, có những nghề quư đă mai một. Nghề sơn then ở Đ́nh Bảng bị lăng quên; nghề làm song mây ở Tân Hồng cũng mất; thợ gốm Thổ Hà bỏ ḷ gốm đi nấu rượu…

Không chỉ kể, Vũ Từ Trang c̣n lư giải nguyên do mất dần các làng nghề này. Thiết nghĩ Nghề cổ đất Việt v́ thế cũng rất thiết thực cho các nhà quản lư nhằm lập quy hoạch, phát triển các làng nghề trong thời kinh tế hội nhập.

Trần Văn Mỹ