Chiều nay 11/11, tại sảnh lớn Thư viện Quốc gia đă chính thức khai mạc Triển lăm Di sản chữ Nôm. Triển lăm giới thiệu nhiều các đầu sách có giá trị về chữ Nôm như sách và thác bản chữ Nôm, các công tŕnh phiên âm chú giải các tác phẩm Nôm…cùng nhiều các văn bia và các tranh dân gian Đông Hồ có chữ Nôm. PV HNMĐT đă có cuộc trao đổi với ông Ngô Thanh Nhàn, Phó chủ tịch Hội bảo tồn chữ Nôm Việt Nam trong việc bảo tồn và phát triển loại chữ này.

- Thưa ông, ông có thể nói qua về quá tŕnh h́nh thành và phát triển chữ Nôm?

Chữ Nôm là chữ viết của người Việt Nam ngày xưa, người Việt đă bắt đầu dùng chữ Nôm trước năm 939, trong khi vẫn c̣n bị đô hộ của Trung Quốc. Từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 20, các tài liệu văn học như triết học, sử học…được viết bằng chữ Nôm. Dưới triều đại nhà Tây Sơn, toàn bộ các văn kiện cũng đựoc viết bằng chữ Nôm. Chữ Nôm chính là công cụ duy nhất hoàn toàn Việt Nam ghi lại lịch sử văn hoá của dân tộc trong hơn 1000 năm. Chữ Nôm chính là ngôn ngữ lưu giữ trong đó tinh hoa của văn hoá Việt.

- Chữ Nôm là một trong những chiếc ch́a khoá quan trọng để mở ra những di sản vô giá về văn hoá. Ông có thể cho biết sâu hơn vể vấn đề này?.

Như đă nói ở trên, chữ Nôm có từ lâu đời và là nơi quy tụ tinh hoa nhân loại. Nghiên cứu chữ Nôm chúng ta đă phát hiện ra tầng tầng những lớp văn hoá đầy giá trị của Việt Nam. Việc nghiên cứu bảo tồn và phát triển chữ Nôm chính là sự sự bảo tồn và phát triển văn hoá truyền thống. Đơn cử một ví dụ như Nhóm nghiên cứu Tuồng cổ chữ Nôm ở Huế, việc t́m được vài trăm các tích tuồng cổ  trong hàng ngh́n các tích tuồng cổ cũng đă giúp những người nghiên cứu hiểu được giá trị tinh thần tác động của các tích tuồng cổ đến người dân, giúp cho cuộc sống của người dân thời bấy giờ phong phú hơn, tốt đẹp hơn.

- Hiện nay, chữ Nôm đang mất dần vị trí độc tôn, chữ Nôm đang dần bị lăng quên nhất là với giới trẻ, ông nghĩ ǵ về vấn đề này?

Chữ Nôm rất khó học (thường th́ những người học chữ Nôm phải biết chữ Hán Nôm trước). Bên cạnh đó, vào đầu những năm 20, nhà cầm quyền thực dân Pháp cấm không cho dùng chữ Nôm, cũng bắt đầu từ đó người dân dần xa dời chữ Nôm, cả một di sản văn hoá, lịch sử khổng lồ v́ thế ngày nay càng ít người đọc được. Một vấn đề nữa làm cho chữ Nôm ngày nay đang dần bị lăng quên đó là hầu hết mọi người đều quan niệm học chữ Nôm không có tương lai, nhất là thế hệ trẻ lại càng không học v́ họ cho rằng thực sự những người học chữ Nôm trong tương lai hầu như không được trọng dụng. Bởi vậy nếu không có t́nh yêu dành cho chữ Nôm, không có tấm ḷng nhiệt huyết hăng say cho sự phát triển  của chữ Nôm th́ không ai có đủ kiên tŕ ngồi lâu như vậy bên những mạng chữ Nôm dày đặc. Do vậy chữ Nôm ngày nay đang dần xa dời với thế hệ học tṛ mới.

- Trước t́nh trạng đó, Hội bảo tồn chữ Nôm đă làm ǵ để khôi phục chữ Nôm và phổ biến chữ Nôm đối với công chúng?

Chữ Nôm đang rất ít được quan tâm nhưng không phải nó chưa thực sự bị lăng quên. Rất nhiều người ở Việt Nam cũng như trên thế giới vẫn đang t́m ṭi nghiên cứu và quan tâm đến sự phát triển của chữ Nôm. Hội cũng đă đưa ra một số kế hoạch để phát triển và bảo tồn chữ Nôm trong đó kế hoạch chính là t́m các phương thức mới để thông tin và trao đổi các văn bản chữ Nôm. Trên cơ sở đó Hội muốn hợp tác với tất cả các độc giả, tổ chức Việt Nam và thế giới t́m cách bảo tồn và phát triển chữ Nôm.

- Ông có thể nói sâu hơn về những kế hoạch mà hội đă làm được để bảo tồn và phát triển chữ Nôm?

Hội đă thực hiện được một số kế hoạch mà theo tôi là rất thành công trong việc bảo tồn và phát triển chữ Nôm như xuất bản quyển “Từ điển chữ Nôm” phông True Tupe. Quyển sách được in qua 2 h́nh thức sách in và số hoá. Sách “Giúp học Nôm Hán” được h́nh thành dưới sự hướng dẫn của các nhà ngôn ngữ học, toán học, các nhà chuyên môn về máy tính từ Việt Nam, Âu Châu, và Hoa Kỳ. Chữ Nôm trong sách viết theo tiêu chuẩn Unicode và Iso 10646 sẽ giúp chữ Nôm có thể xuất hiện trên mọi máy tính trên thế giới. Hội c̣n trao học bổng cho sinh viên Việt Nam-Mỹ muốn học chữ Nôm, tạo kho chữ Nôm số hoá, tạo dịch vụ tư liệu trên mạng Internet giúp thư viện thế giới xác định được chữ Nôm tư liệu họ có, xây dựng các văn bản chữ Nôm, thư viện số hoá các văn bản chữ Nôm cơ bản bắt đầu từ Truyện Kiều.

Xuất bản cuốn sách “Sping Essence: The Poetry của Hồ Xuân Hương”. Sự thành công của cuốn sách đă mang lại một phong trào bảo tồn chữ Nôm và giúp mở khoá rất nhiều văn bản chữ Nôm bị lăng quên qua bao thế kỷ. Đặc biệt Hội c̣n tài trợ việc đi lại cho các học giả chữ Nôm. Những việc làm như vậy là những hoạt động thiết thực nhất tạo điều kiện cho chữ Nôm được lưu giữ lâu hơn trong độc giả, tạo điều kiện cho chữ Nôm phát triển.

- Xin cảm ơn ông.

Lê Chung