(HNM) - Biến khách hàng thành thượng đế là lời hứa long trọng của kinh tế thị trường. Tuy nhiên, cho đến ngày hôm nay, cái mà kinh tế thị trường làm được chủ yếu mới chỉ là sự thất hứa.

Thay v́ trở thành thượng đế, nhiều người tiêu dùng đang trở thành nạn nhân của những hành vi kinh doanh lừa đảo, gian dối. “Treo đầu dê, bán thịt chó”; cân đong sai lệnh; “hứa hươu, hứa vượn” v.v. là những thủ đoạn kinh doanh diễn ra đầy rẫy. Gần như ngày nào chúng ta cũng thấy báo chí  đưa tin về những chuyện như bỏ thêm bột đá vào kẹo, trộn đất vào phân bón; điều chỉnh sai lệnh đồng hồ đo xăng… Nghĩa là người tiêu dùng đang bị “trấn lột” trên từng cây số.

Thế th́ ai sẽ bảo vệ người tiêu dùng?

Tất nhiên, trước hết, người tiêu dùng phải tự bảo vệ ḿnh. Một người tiêu dùng khôn ngoan th́ không dễ bị dắt mũi. Cho dù chỉ có “trăm người bán” và có đến “vạn người mua”, th́ mua cho ai vẫn là quyền của bạn. Hăy mua của những người (những doanh nghiệp) đă tạo dựng được danh tiếng về chất lượng sản phẩm và sự trung thực. Người tiêu dùng c̣n có thể tập hợp nhau lại trong một hiệp hội (Hội Người tiêu dùng Việt Nam)  để bảo vệ quyền lợi của ḿnh.

Tập hợp nhau lại, những người tiêu dùng có thể trừng phạt bất cứ doanh nghiệp làm ăn gian dối nào. Đơn giản là với sự tẩy chay hàng loạt của những người tiêu dùng, không có doanh nghiệp nào có thể tránh được sự phá sản. Một xă hội trọng thưởng cho sự làm ăn trung thực và trừng phạt các hành vi gian dối là điều kiện quan trọng để thúc đẩy kinh tế phát triển.

Tiếp theo, bảo vệ người tiêu dùng phải là Nhà nước. Một trong những chức năng quan trọng nhất của Nhà nước là bảo đảm trật tự và pháp luật. Tất cả các tṛ lừa đảo nói trên đều phá hoại trật tự xă hội và vi phạm pháp luật, thậm chí, c̣n cấu thành tội phạm. Chúng cần phải bị phát hiện kịp thời và trừng trị đích đáng. Muốn vậy, Nhà nước cần phải có đủ năng lực kiểm tra, thanh tra, điều tra, truy tố và xét xử.

Hàng loạt cơ quan nhà nước đă được sinh ra để làm những điều nói trên. Trước hết, quan trọng nhất là lực lượng quản lư thị trường, là lực lượng thanh tra và thanh tra chuyên ngành. Nếu hiện tượng lừa đảo người tiêu dùng xảy ra tràn lan th́ trách nhiệm trước hết là thuộc các cơ quan nói trên. Cần nghiên cứu làm rơ tại sao các cơ quan nói trên không hoàn thành (hoặc không thể hoàn thành) trách nhiệm của ḿnh.

Khác với việc làm kinh tế, bảo đảm trật tự và pháp luật là việc người dân không thể làm thay Nhà nước. Muốn kinh tế thị trường thực hiện lời hứa của ḿnh, chúng ta cần phải có một Nhà nước mạnh, một Nhà nước bảo đảm được trật tự và pháp luật.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng